ZU NETE PANPIH SIAM NI
Agelh ~ Kham Sian Muang
Thupatna
I bangkua ciat ah zu hangin siatna tampi piang khin a, tua gu ado dingin tun i kipat kei leh ki zekai ding hi. I mipih zu nete, ei mau mahin i panpih kul ahih manin, ‘Zu nete panpih zia ding’ ki kum khawm ni.
I. Bang hanga zu kine ai tam Alcohol anonymous te muhna ah “Zu in tanau neilo, mi khempeuhin zu ne thei, zu ne gui leh bawng om a, zu ne innkuan beh leh phungsung pan aa a khangkhia tate atam zaw zu ne mi suak pha diak hi,” ci uh hi. Ahang pawlkhat en lai leng;
Khangthakte’ ngeina hi ci-a zu a ne tampi om hi
Maizum sel na peuh, hansan zawk na’ng peuh in zu ne zong ki om hi
Gualbatna’ng ci-in zu ne zong om hi.
Zu nek na pen pasal vai hi ci-a a ne zong ki om hi
Lunglen, lungzuan luat mana zu ne zong tampi om hi
Mantaai lua, hun awng hauhluat manin cimthoihna peuh a zu a ne zong om hi
Ngim leh tup tangtung lo, ki sungsiat luat man a zu ne zong tam mahmah hi
Zu ciapnop man peuh in ne aa a zongsang suak zong om hi
Lawmte’n ne tah ci-in zu ne zong om hi
II. Siatna a piang sak zu Zu huanten zu a cilh zawk na’ng, ekleiza, khedap cihte tawh huan uh a, ki kham baih in, natna hong pia baih a zong hong si sak baih hi. Zu hanga siatnate:
Pumzaw, sinnatna, cancer, gilpinatnate piangsak a, zu nak kham luat ciang bang khuaksung sazang ciaptehna cell 2000 ta bang kitat, lung am sak, khuak man nawn lo in hai sak hi
Zu sawt a ne te a mel uh kikhel in, hong vom uh a, a ci uh lingin, a sawtlo-in hong si uh hi
Ciaptehtheihna susia naupang bangkik thei uh hi
Kamsung cancer ngahthei, nak dan haksa sak hi
An kamlimlohna leh thakiamna, vitamin kisam sisan hatnawn lo
Zu lungvei khat amah le amah kithat nuam hi
Ki tot ki laina nisim in piangden, innkuan kitot, nupa ki khenna tam semsem
Liamna leh ki thahna nisim in piang den
Upkhialhna neiden, nupa kal kitelkhial den, numei pasal lam hatlohna piangsak,
Numei buan na tam semsem, khualakta-zawlta neihna tam semsem
Guktak sakvaakna tam semsem
Motor/ cycle ki bung tuah siatna tam semsem
Mi zawngkhal tam semsem
Zawnna leh ngauna khang; innkuan summuhna kang, nasep sunsun sup lawh
Melsia sak in hong teksuah sak
I ngim leh tupnate hong guksak
Nu leh pate khitui luang in khakham vei uh a, taten ki kamsiat lawh
Tate pilna lam leh a khuasakzia ding uh ki khual, kidon nawn lo
Biakinn hong kihta sak in, Pasian mindai sak
Zu nete suanlekhakte leitungah misia, milipkhapte (chief victims) suak
Nu leh pate’n tanu/pate ki samsiakha
Zu kham leng pauloh ding pi pau sakin seploh bawlloh ding pi semsak bawlsak gamta sak thei ahih manin anung ciang maizumna supna liauna kituak thei hi.
It mahmah zi le ta tapeuh kivat gawpthei hi.
Zahtak ding nu leh pa peuh kidawng sak thei hi.
Lungkham lua a, si sangin lungnop zonna-in mi tam kisi zaw hi.
III. Zu nete pianzia pawl khat
Amau le amau mawh kisa, khial ki sa uh hi
Amau thatang hanciamna tawh kidek zolo uh-a, ahi zong zu ne pa/nu (alcoholic) ci-a i sap ding za dah uh hi
Zu nek khawl thei lo uh a, cihmawh manin a innkuanpihte, a boss te leh nu leh pate peuh mawhsak thei uh a, a hehpihhuai, a panpihhuai zu nete hi uh hi
Zu nete’n a lungsimtawngvuah, kei pen mite nawlkhin-thusiploh, zu nepa/nu hi ing ci-in amau leh amau ki sungsia den uh hi
Zu ne khat ii lungsim sungah, mite’n kei ‘hehpihhuai hong sa ding hi,’ cih sangin, kei pen ‘zu ne thei mi,’ ‘natna a nei mi’ hi ci-a, hong telsiam ding uh lam-en zaw uh hi.
Zu nenete pen a damlo, mibanglote hi lo-in, natnanei, zu lo tawh a hi thei ngiat lote hi zaw uh hi
Zu neten zahtak a thupit bawlna lunggulh mahmah uh a, zahkona leh tai lala a thu ki hilh pen za dah uh hi
Zu nene sate tawmvei sung ne lo in ki dek leh om zo nawnlo in, lingmang uh hi. Zu lo tawh nuntak ding cih thadah a duhna uh khang semsem zaw hi
IV. Zu nete panpih zia ding deih pulak na
1. Zu nete i panpih ma theihhuai thu pawl khat
Zu nete lak a nasep pen siam a ki vak mahmah kul hi
Ut zawk man a zu ne tamlo a, tawmvei sung lungnop ngah pak ahih manun a ne kha bek hi uh a, nawn khin lo-in i ki thuahpih ding hi zaw hi
Zu nete’n thupit bawlna leh zahtak bawlna lunggulh uh hi.
Ei ut hun in zu nekna pan a kikhel ding uh lamen pah kei ni, hunsaupi lak kisam hi
Zu ne-zukham den mite dop mahmah kul hi, ahangin lungsim cina mite ahih manun dop mahmah kul hi
Counseling i piak ding lunggulh na tawh hong paite, ei tawh kamkum nuam hi a, thu dotdot kul dihdih lo hi. A puak uh haksaknate i gen khiatsak ding thupi hi
Counselorte’n zukhamte omzia te lamdang sa a i omloh ding thu pi hi. Gtn. A luak u ciang, lu le taw mel sel lo a hong om uh ciang etc.
Zu nek na pan a kikhel/piangthakte zu nete’n muang uh a, tua mite’n counseling pia leh zong a thugente umbaih/sangsiam baih uh hi
Phones, online, leh lai khak cihte tawh zu nete counseling piak sangin maitang ki muh ngiat (face to face) hoih a, huntampi piak kul hi
Jesu’n singlamteh tungah zu nete kikhel na’ng sepsak zo cih i phawk sak ding thupi hi
Zu nek nawn loh na’ng zu nepa/nu i khensatna a thupit pen lam i tel gen mahmah ding thupi hi
2. Pasian’ nasem te theih ding
Zu leh zunete dan sinbeh, kanbeh ding kisam hi
Zu nene-te theihsiam in sansiam sawm ni
Zu nete tawh huntampi lak sawm ni
Zu hoihlohna, alau huaina te biakinn ah, mundang ah hangsan tak in gen, pulak ni
Zu nene-te ading itna tawh thu ngetsak den ni
Zu nene-te nasep, maban khat pia in guat sawm ni. gtn. Gan khawi na, Nasep na ah makaih/nasep pihna cih te
Zu nete’n bang hangin zune, ahang, athu tel in kan sawm masa ni
Zu nete’n paupih ding, counseling piak ding a ut kei leh pau pih nai dah ni
Zu nete’ i siamna, a ki vak na uh khat peuhpeuh panin phat in pahtawi siam ni
Zu nete’ lungsimnatna, a sung tawng vua om thu te hong gen ciang lungduai tak in a thugen te uh ngaih sak ni
Zu nene-te a tamzaw khangnote ahih manin khangnote dan (youth culture) tampi sin beh-in kanbeh sawm ni
Zu nete’ innah lengla zel in kizopna bawl den ni
Zu nete Lai Siangtho tawh kituak, thuthukte genpih in itna tawh panpih ni
Zu nepa/nu bek counseling piak ahoih mah bangin, a innkuanpihte zong counseling piak kul hi
Zu ne pa/nu pastor, Pasian’ nasem ten i zahtak bawl ding kisam mahmah hi
Zu ne pa/nu tawh ki lawmta a i ki maingap ding thu pi hi
Zu nete’ tung, itna bulphuh in nasem ni, Lai Siangtho zangin dan pia pahpah kei ni
3. Pawlpi mite theih ding
Pawlpi sungah zunene-te sangsiam, telsiam a tavuan piak siam ding ki sam hi
Zu nek na ahang, zu i lauhuainate tel in mikimin i thu don ding ki sam hi
Pawlpi sungah zunete i thanemnate sangsiamin a hih na bangbang un telsiam sawm ni
Zu nene-te ading camping, tintan te follow tawh kician tak in neihsak zelzel ding ki sam hi
Pawlpimi te leh makai ten zunete danpiak ziauziau ding hi lo hi
Pawlpi sungah a thahat te bek tawh nitum lo-in, zune ne, biakinn hong tung zolo te hong ki khel nang hanciam ciat ni
Kipuahpha in Pasian nai in thungetna tawh kipan ni.
4. Zu ne nu/pa ii innkuanpih-te theih ding
Zu thu leh zu nete dan kanbeh theihbeh sawm in
Zu nene nu/pa nang innkuan pih mah hi-a, nang na vei masak ding ahi hi
Innkuan sung kha lam picin semsem nang hanciam, thupi sak in
Zu nete danpia (punish), ko sia lo in itna tak tawh ahih na bang un sangsiam in
Nu leh pate’n Pasian zahtak tanu tapate hong pian nang ki ging den ni
Zu ne thei na tate leh a ne lo na tate khen tuam lo-in a ki bangin it veve in
Nu leh pate’n tate kikhel zia theih siam kul hi
Nu leh pate’n, zu nene i tate lawmhoih, ki thuahpih hoih a ki sap lam uh tel ni
Bangbang in sia taleh zu nete it teitei ni, ahang in, ahi bangbang kici khia-a ki taai lala sangin, itna kilahna in misia khat kheel thei zaw hi
Thukhupna It leh ngaih tampite zu-in hong thah sak khin a, i minam bup in tua hamsiatna i dokhop kul hi. Pau. 24:11 sungah, “Thah dinga a kikaikhia mipa honkhia inla, sih nading mun a zuan mipa lehkaih kik in.” ci a, Pau. 31:8 in, “Thu a gen theilo mite ading thu gensak inla, ahuhding omlo mite panpih in,” a cih bangin siatna lam a tawn i mipih te vei ni. Lai sim mimal tungah a ithuai lote nangawn it zawhna lungtang Pasian in hong pia ta hen.
Etkak laibute:
Clinebell Jr, Howard. Understanding and Counseling the Alcoholic: Through Religions and Psychology. New York: Abingdon Press, 1968.
Collins, Gary R. Christian Counseling: A Comprehensive Guide. Nashville: Thomas Nelson, 2007.
Ezung S, Ekonthung. Alcoholism Among Married Couples Ministerial Challenges. Wokha: S. Ekonthung Ezung, 2013.
Graham, Billy. The Billy Graham Christian Worker's Hand Book. Minneapolis: World Wide Publications, 1978.
Hearn, C. Aubrey. Alcohol and Christian Influence. Nashville: Convention Press, 1957.
Ngul Khan Pau, Jamang. Youth Culture. Dimapur: NIDS, 2012.
Pau, Gin Sian. “Self Control,” The Voice of Yangon (2008): 9.
Pum Za Thang, T. Counseling to Alcoholics and Drug Dependents. Churachandpur: Lamka Rehabilitations and Research Center, 1994.

