ZOLAI, ZOPAU. Agelh ~ Rev. Dr. Pum Suan Mung

Date:

ZOLAI, ZOPAU

Agelh ~ Rev. Dr. Pum Suan Mung

 

Zolai pen American missionary J. H. Cope hong bawlsak hi a lungdamhuai mahmah hi. Laisiangtho, labu leh laibu tuamtuam hong bawlsak hi. Tua banga hong bawlsak lai-in Roman alphabet​​ (ABC…)​​ zangin a awsuah tawh kizui-in​​ “lai”​​ hong bawlsak ahi hi.

 

Laipau leh Kampau

Lai pen a bulpi-in laipau​​ (written)​​ leh kampau​​ (spoken),​​ ci-in nam nih-in kikhen thei hi. Thugenna, thungetna, tangkona, thusunna, cihte laipau leh kampau-in kigen thei tuaktuak hi. Gentehna-in,​​ “Na dam uh hiam?”​​ (laipau);​​ “Dam maw?” (kampau).

Laipau                                  Kampau

Ahi zongin                              A’i zong

Ahi ve                                    A’ive/a’ve

Ahih hang                              A’ih hang

Ahi diam?                              Ai diam?

Ahi dia?                                Ai dia?

Ahih kei leh                           A’ih kei leh/ahih keh/a’ih keh

Hi ve-in                                hi ve’n

Nading                                 Na’ng

Pai lehang                            Pai le’ng

Tua ahih teh                        Tua a’ih teh/Tua’ih teh, etc.

 

Lakam

Tua ban-ah la phuah cianga kizang kammal zong om-a, tua pen lakam kici hi.​​ Gentehna-in,​​ “Tang bang na dam uh maw?”

 

Lai Malgawm Zia

Cope Topa hong bawlsak Zolai pen hoih mahmah napi-in tuhun ciangin a tuamtuamin kikhel suk kikhel to, kiphuaktawm, kibehlap-in kigelhgelh ta hi.

Gentehna:

Pum=Pome;

Lian= Lyan;

Mung-Moong;

Suan=Swan;

Khai=Khine/Khaing/Khy;

Tuang=Twang;

Cin=Kyin/Chin;

Khup=Cope;

Pian=Pyan;

Cing=Kying;

Hau=How, etc., cih bangin a kigelh zong kimu thei hi.

Mangte leh Kawlte’ gelh dan khawng gawmtuah-in kiphuan tawmtawm thei hi. Tua bangin gelh ni ci lehang, gam tuamtuam-in gelh dan tuamtuam tek nei dimdiam-in, eite in a kua’ a pen zui ding cih a kithei nawn lo ding zahdong hong suak ta hi.​​ Gentehna-in, “Tokyo” pen Japan-te in “Tawkio” ci-in, Kawlte in “To"co ci uh hi. Korea-te in Lee pen a lawhna uh ah​​ “Ii”​​ aw,​​ “Choi​​ pen​​ “Chae”​​ peuh in lo zel uh hi.

Zolai pen Zomite in tan 4 ciang bek kisin-a tua ban sin ding om nawn lo hi. Ahi zongin, Mangte’ grammar tungtawn-in i Zolai theihna kibehlap to thei lua hi. Zopau pen Mangpau pan-a kila hi lo-in, Pasian hong piak ngiat eima’ aituam pau ahi hi. Khatveivei haksa sa mahmah ahih manin, Cope Topa in a bawl Zolai Simbu sung ah, “Zopau a baih kei hi” na ci a, Takkung pan-a kingah a cim taak them pen ‘meilah’ na ci sese uh hi,” ci-in na ciamteh hi.

 

Kammal Kikhel zia

Ei pau pen a zatna zui-in a lawhzia kikhel hi.

Gentehna-in:

Vanglian​​ (adj.)​​ +na= vangliatna​​ (noun);​​ minthang​​ (adj.)+na=minthanna​​ (noun);

Pusuak​​ (verb)+na=pusuahna; paikhia​​ (verb)+paikhiatna;

Nasem​​ (verb)+na=nasepna; lasa​​ (verb)+na=lasakna;

Thungen​​ (verb)+na=thungetna; kikhawm(verb)+na=kikhopna, etc.

 

Kampau Zat zia

I kampau zatzia a kikhel dan en lehang, mi khat in a lawmte a man khakin, “Ka man na etsak o” a cih ding kimlai, “Ka man na ensak o” ci thei hi. A khiatna kilamdang mahmah hi. “Ensak in” cih kammal zang hi lehang, a minu/pa in a en ding hi lo-in, a midang khat a en dinga sawl sawn lai suak mawk hi.​​ Gentehna dang khat en lehang, A nu in meh huan a vil dingin a tatu sawl hi leh,​​ Ka meh na etsak o” ci ding hi. “Na ensak o” ci lo ding hi. Tua ci hi leh, a meh en ding pen a tanu hi nawn lo-in midang khat suak ding hi.​​ Gentehna​​ dang khat ah, pawlpi ading thungen dingin siapa a cial nuam khat in, “Pawlpi ading thu hong ngensak dingin” ci lo-in “thu hong ngetsak dingin” a cih ding ahi hi.

 

“Leh”​​ Zatna

“Leh” cih kammal pen mihing, ganhing leh na a nam tuamtuamte gawmna a lakkammal ahi hi. Tuhun ciangin mi pawlkhatte in “leh” aw pen tom tah ci-in “le” in gelh nuam thei uh hi.​​ Gentehna-in, “Nu leh pa” cih ding hi napi-in “nu le pa” ci ziau thei uh hi. “Sep leh bawl,”​​ “inn leh lo” cih bang kammalte​​ zong “leh” ngiat mah tawh gelh tangtang ding kisam hi.​​ Pawlkhat in a mun phatuam ci-in “h” a zang lo bang zong om thei hi. A mun a phattuam sangin a mal a man ding thupi zaw hi “Leh”​​ kimlai​​ “le” in gelh lehang a khiatna a tuampi suak hi.​​ 

Tua mahbangin, a langkhat ah,​​ “leh”​​ pen na nam nih gawmna kammal hi tah, ci-in kizang khial thei mahmah hi.​​ Gentehna: “Lungdam leh angtang mahmah ing”​​ kici thei hamtanga, man leh kilawm mahmah napi-in, lungdam leh antan thuah ahi phial zongin,​​ “leh”​​ sangin​​ “in”​​ zat ding ahi hi.​​ “Lungdamin angtang mahmah ing”​​ cih ding ahi hi. Mangpau pan-a a la i hih leh zong, a​​ “and”​​ pen ei’ pau-in​​ “in/in-ah”​​ cih kammal nih zopna hong suak hi. Tua ahih manin, tua Mangpau​​ (It’s my pleasure and honor)​​ cih bang a khia ding hi lehang,​​ “ka lungdamna leh ka angtanna”​​ ci-in zang leh hang,​​ “lungdam-in angtang ing”​​ i cihna hi a,​​ “leh”​​ cih kammal kizang thei ding hi.

Tua tawh kizom-in, Mangte in​​ “and then”​​ a cih pen​​ “leh”​​ tawh hong kisai nawn peuhmah lo-in,​​ “tua khit ciangin…/tua khiat ciang…/’ciangin…/’ciang…/ tua teh…/tua leh…)​​ cihna hong suaka,​​ “leh”​​ cihna peuhmah hong hi nawn lo leuleu hi. Tua mahbangin, Mangpau-a​​ “but”​​ tawh kisai zatzia a tuamtuam omte lakah,​​ “ahih hangin”​​ ci-in a kilehbulh thu genna kammal zong tuhun ciangin​​ “ahi hangin”​​ cih kammal kinak zat sim mahmah ta hi.​​ “Ahih hangin”​​ ci-in gelh tangtang ding ahi hi.​​ “Ahi”​​ cih kammal i zat nop luat leh,​​ “ahi zongin”​​ cih kammal zang suk pah lehang hi pah leh hi. Tua ban-ah,​​ “tua ahih manin”​​ (Mangpau-in ‘so’ leh ‘therefore’)​​ mahmah zong​​ “tua ahi manin”​​ hi lo-in​​ “tua ahih manin”​​ ci-a gelh ngiat ding ahi hi.

 

“Banghang hiam cih leh”​​ Zat Zia

ZIV Laisiangtho in​​ “Ahangin”​​ a cih pen i Tedim Lai Siangtho ah,​​ “Banghang hiam cih leh”​​ ci-a kitei Manglai-a​​ “for”​​ ahi hi. Mizote in,​​ “A chhan chu”​​ ci-in Paite pau-in,​​ “A ziak tu,”​​ ci uh hi. Kawllai siangtho ah,​​ “A kyaung mu ka”​​ ci-in a tuamtuamin kizang hi.

Gentehna:

For he is good= amah hoih ahih manin

For all have sinned= banghang hiam cih leh mi khempeuh a mawh uh a,

 

“Le”​​ A Khiatna

“Le” i cih pen

(1) gamlak mualdawn khawnga po lopa nam khat min

(2) lenuai; lekawi=khutzep

(3) ganhing a zual nai lote

(4) Mihing a tei luate

(5) Numei a khuaval mahmahte

(6)​​ “zong”​​ cihna​​ (I sanggam Paite lamte in zang deuh uh), etc.​​ “Leh”​​ zatna ding mun ah​​ “le”​​ i zat khak leh a khiatna tu-a bangin kilamdang lian hi.

 

“Hih”​​ Zatna

Pawlkhatte in a aw tom tah, ci-in​​ “Hih”​​ ding kimlai​​ “hi”​​ ci-in gelh thei hamtang uh hi.

“Hih”​​ mah-a i gelh kei leh a khiatna man nawn lo hi.

Hih=a nai-a om mi, gan, na khatpeuh, etc.

Hih= Mangpau-in​​ “this” (A tom ding deih-in ‘s’ phiat lehang, suak thei het lo ding hi).

Hih pen Hi in at leng a khiatna kilamdang hi.

Gentehna: Here​​ (=Hih lai ah)​​ & There​​ (=Hua lai ah)​​ kilamdanna >T hi. T lakhia le hang Here​​ (=hih lai ah)​​ suak lian hi.​​ "Hih"(=a gei a om mi, gan, na khat)​​ kimlai​​ "h"​​ la khia le hang hi​​ (=a hi hi)​​ cihna suak lian hi. Tua a hih manin​​ "h"​​ pen mawk lakkhiat theih hi lo hi.

 

Neihsa Lahna

A tung a​​ (' )​​ Apostrophyte pen lai leh kammal tom lakna a kizang hi a, tu in​​ "Neihsa lahna"​​ in a kizatna en ni.​​ Gentehna:​​ Pasian' gam Pasian' kammal, Nang' a, Kei' a...

 

For zatna ah

for= a ding

Gentehna:​​ Kei a ding Zeisu hong si hi = Jesus died for me

For = a/ka hih manin

Gentehna:​​ Vantung pan a hong pai suk ka hih manin =For he came down from heaven

for= sung

Gentehna: Sawtpi sung ka ding hi = I stood for a long time

for=na ding

Gentehna:​​ Hih a kizat nading bang a hiam? =What is the use of this for?

 

Laigelh zia leh Laisim zia

Kawlte in,​​ I gelh ciangin a malgawm man-in gelh ding, i sim ciangin a awsuah manin sim ding”​​ a cih uh mahbangin a gelhzia a tuam, a simzia a tuam om thei hi. 

Gentehna:​​ Kum 120= kum za leh kum sawm nih

Tai 1500= tai tul leh tai za nga

Nai 7:30= nai sagih leh a lang​​ (papite in nai sagih leh nai lang, ci thei gige uh hi), etc.

 

Thukhupna

Tua ahih manin a hoih ding i deih luatna hangin suk khel to khel lehang, Kawlte in,​​ “Puah lua lehang sia suak thei zawsop hi”​​ a cih mahbangun, i sangmangpa Cope Topa’ hong bawlsak bang leh lai thei masa leh mipil masate’ hong hilhnate nusia lo, khel lo-in hoihtak limtakin kemcinga, I zat suak ding thupi mahmah hi. I neihsa Zolai Zopaute kiptaka i kepsuak ding thupi mahmah ding hi. Tua hi-in, tuhun ciangin pilna siamna leh theihna tuamtuam hong khaktohna tawh kizui-in Manglai, Kawllai leh kampau nam tuamtuam panin kammal thakthakte ei’ lai leh ei pau-in letkhia-in I behlap tohtoh ding ahi ahi.

 

Laibu Saal​​ /​​ Zomi eLibrary

www.zomielibrary.com

cinpuzomi@gmail.com

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related