Zogam Khuapite Zuun Ni! Agelh ~ Nang Kim Mang

Date:

Zogam Khuapite Zuun Ni!

Agelh ~ Nang Kim Mang

 

Ih minam sungah a ki genzel thu​​ khat pen,​​ ih​​ mipilte le mihaute khuapi vive zuanin a pianna uh khuata nusia uh hi cih thu hi. Mi pawlkhat bangin, ih mipil te’n Zogam itna thu a gen uh hangin, Zogam it taktak lo uhhi. Tua manin, Zogam a taisan uh hi cithei lai uh hi. Pianna​​ le khankhiatna​​ khua pan a pusuak khempeuh in a lamh kiatna khua a itlo, a ngailo om dingin ka ngaihsun kei hi.​​ Mipil, mihaute khuapi zuan in a paipai uh pen khuapi sungah khantohna olzaw in nuntakna​​ zong nuam zaw ahih man hi dingin ngaihsun ingh.

 

Zomite​​ bek hilo in, leitung bup ah khuata panin khuapi ki zuan semsem hi. Ni khat in, mi 180,000​​ (kum khat sungin 65 million)​​ bangin khuapi zuan uh kici hi.​​ Kum zalom 19​​ (19th​​ century)​​ kipat lamin leitungbup mi phazah ih 3% bek khuapi sungah teng uhhi. Kum zakhat khit, 1900 ciangin 14% ah kahto in 1980 ciangin 40% bang khuapi sungah teng uhhi. Kum zalom 21 sung a kilut ciangin leitungbup mi phazah ii​​ lang​​ (50%)​​ bang khuapi sungah ki tengin, 2050 kum ciangin 80% le 2100 kum ciangin 90% bang khuapi sungah ki teng thei ding hi ci in, mipil te’n gen uh hi.

 

Myanmar ah zong kum simin khuata pan khuapi​​ kizuan hi. Gentehna in, 1987 kum in 24.7% bek khuapi sungah ki tengin, 2017 ciangin 30.3%​​ tungto hi.​​ 2050 kum ciangin 35% bang khuapi ah ki teng ding hi ci in World Bank​​ (2018)​​ in gen hi.​​ Gam dang pawl khat tawh etkak ciangin a zekai a bat hangin, mai lamah hih sangin khuapi ki zuan zaw ding hi cih​​ World Bank in gen​​ beh​​ hi.​​ 

 

Khuapi cih​​ pen,​​ Infrastructure kici​​ mipil misiam,​​ innpi, lampi, sanginn, zato, bank, sumbuk,​​ hotel, ansai cihte a kicing in a omna le mipi zat ding electric mei, tui neek/zat a kicinna khua​​ gennopna​​ hi. Tua bang​​ Infrastructure a hoihna gam/khua ah khantoh​​ nading lampi tam pah hi. Tua dingin mipum mahmah​​ zong a tam ding kisam​​ a, mipil misiam a tamna khua pen​​ Infrastructure hoih hi zong kici hi.

 

Zogam ah ih khuate inn 500 sangin a tamzaw khua vive hi leh a hoih tam ci ingh.​​ Khamtung ah khuaneu​​ (inn 100 a pha lo)​​ tam lai mahmah ahih manin​​ a tunga​​ Infrastructure te neih zawh ding hamsa​​ in,​​ khantohna zong zekai hi.​​ Kumpi makaite’ vaihawmna le panpihna tawh ki thutuak​​ in khuata te’n khuapi zuan​​ uh hen la,​​ ki gawmtuah thei leng khantohna hong om thei zaw ding hiam cih ngaihsutna hi.​​ Inn tamin, mi tam photphot lehang khuapi suakin tua zui in​​ sum bawlna le khantohna om thei hi. Khua khat peuhah, mi phazah zui in, high school, college/university, zato, bank, supermarket, company cih bang kikoih​​ in kizopna lampi le a kisam electric mei, tuineek/zat cih bangin ki vaihawmsak hi. Tua manin, leitung khantohzia pen khuapi bulphuh in pai zaw hi.​​ 

 

Tu ciangciang, Myanmar​​ gambup mi phazah ii​​ 70% bang khuata ah ki teenglai ahih manin, kumpi in khuata khantohna​​ (rural development)​​ a hanciam laitak hi. Ahih hangin, leitung khantohzia zui in, mai lamah khuapi mah ki zuanzuan dinga, khuapi sungah a teeng mite mah hong khangto zaw ding uhhi. Tua manin, khuata khantohna ciang bek tawh hilo in khuapi khantohna zong ih hanciam ding kisam​​ hi. Mipil misiamte le sumnei mihaute in ih khuapi te-ah inn hoih, ansai, hotel, bank cihte​​ hong lam in khuapi hong zuun le uh ut hang. Tua bang ahih theih nadingin kumpi/gam makaite in vaihawmpih in panpih leh​​ mazang​​ ding hi. Zogam khuapite ih khantohsak zawh kei leh mun dang khuapi ki​​ zuanin, Zogam hong khing semsem​​ lai​​ ding hi.​​ Tua ahih manin, gam makai​​ (political leader)​​ te in, khuapi​​ hong behlap in, a​​ khantoh nading hong geel​​ uh hen-la, mipil mihau te-in hong panpih​​ in, mipi ki thutuak leng Zogam hong lun ding hi.

 

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

Photo Credit:

Dim Drone

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related