Tuucing-te le Laisimna (Pastors’ Study). Agelh ~ Kham Sian Muang

Date:

Tuucing-te le Laisimna​​ (Pastors’ Study)

Agelh ~​​ Kham Sian Muang

 

 

Thupatna

Tuucing/Pastor1​​ nasepna leh laisimna pen temta leh a paai bang hi a, kikhen thei lo hi. Pasian nasemten bang hangin laisim​​ kul, bang laibute sim ding, laibu bangci sim ding, cih tawh kisai hong gelh ing.​​ 

​​ 

  • Banghang in Laisim Kul​​ (Why Read)

1. Laisimna Pen Upna Lampialte​​ Pan Ki Kepbitna hi.  ​​ ​​​​ 

Tulai khangthakte thutheihbaihna ah khangto mahmah uh a, a theih a muh khak thute un zo ziauziau uh hi. Veng le paam, minam dangte thungaihsut ziate zong theita uh a, pil thei mahmah uh hi. Tua manin, upna lampial ​​ tuamtuamte’ huzapna pan kepbit nading pastor ten laibu tampipi simna tawh kigin kul hi. Thu​​ i hilh ciang, thu telcian lopi in upmawh gen mawk tawh ki ngah nawn lo ding hi.​​ I thuhilhna a za​​ mipite pen lai thei in thukan vive hi ta​​ hi.​​ Social media hangin upna lampial te (cults) huzapna pan mipite makaih a, thumaan thutak hilh ding leh a manlo thuhilhnate thuman thutak tawh dawn kik theih ding pawlpi siate’ mawhpuak hi. Tua manin, lai tampi sim ni.​​ 

 

August 19, 2020 ni, Nagaland Baptist Church Council in, The​​ Church of Almighty God te warning pia​​ hi. Tua kipawlna pen China gam pan a kipankhia kipawlna kician khat hi a, social media pages, publications, colorful artwork cihte zangin mite zol ding a hanciam mahmah pawlpi hi. Jesu/Pasian pen numei bangin leitung hong pai a, Yang Xiangbin/Lighting Deng cih min nei hi. Thuciamthak Lai Siangtho bu pen amau bawl tawm Lai Siangtho thak tawh laih uh hi. Cilesa tungtawnin Pasian kammal hong kilangh ci uh a, tua numei nu’ tungtawn in Pasian in thu hong gen, ci hi. Tua nu’​​ thugente laibu, video, movies, artwork le media tuamtuam tawh kizel sak lai uh hi. Tua hi a, hi bangdan upna lampial tuamtuamte pan thuummite kepbit zia ding Pastor ten thu kan a, lai tampi sim ding thupi hi.  ​​​​ 

​​ 

  • Laisimna Pen Pastor-te’ Nasep Lianpen Khat​​ Hi.  ​​​​ 

Sawltak Paul i laigelh Pastoral Epistles sungah pastor-te pen​​ thuhilhsia​​ tavuan neite, ci hi (cf; 1 Tim. 3:2, 1 Tim 4:6, 1 Tim 4:13, 1 Tim 4:17 Titus 2:1, Titus 2:15). Tua hi a, Pastor te pen thukan mi, a kisin mi ahih kul hi. A nasep bulpi pen uh​​ thuhilhna​​ le​​ thugenna​​ ahih manin, a nasep uh nakpi in lian in thupi hi. Dutch Theologian,​​ Herman Witsius​​ (7 century) in, “Deihphatak sinna a om masiah kua mah in hoih tak thu hilh thei lo hi” a cih bangin, lai i sim kei leh biakna makaite dinmun dah huai ding hi. I hilh ma-in simna tawh sin masa ni.​​ 

 

I minam sung bangah, laisim in laigelh Pastor ki tawm mahmah hi. A tawm mahmahte’ lakah Dr​​ Simon Pau Khan En bangin​​ Zolai bu 8, Kawllai bu 8, Mikang lai bu 5 le article tampi gelh khin hi. USA Judson College ah​​ a laihilh lai-in, kha sim article puak zo​​ hi.​​ Thai gam Rev Pa Nyi Maung-te sap lai in zong, Hostel ah article gelh den in, Cambodia gam ah a laihilh lai in lai gelhgelh, kici hi. MIT, MBC sung, a nasep hun lai in zong laigelh den hi. ​​ Tua banah, Dr Jamang​​ Ngul Khan Pau, Dr Do Suan Mung, Dr Job Nang Khua Thawng leh Dr Lian Muan Kim-te bang lai simna leh laigelhna ah etteh huai kasa hi. I siaten laisim thupi sak ahih manun a thugen leh a laigelhte uh zaknop in khantohna tampi hong pia hi.​​ 

 

America Pastor​​ Timothy Keller,​​ kum 70 bang pha khin na pi, lai nasep hanciam mahmah hi. Redeemer Presbyterian Church-New York ah sem in Theologian, Christian Apologist; Chairman leh co-founder of Redeem City to City cih bangin na sem hi a, Redeem ministry nasep na pan khuapi/global cities-a Pasian nasem dingte training pia den khat zong ahi hi. New York Time bestselling author khat hi a, ama gelh laibu million khat val kizuak khin hi. Pastor Timothy Keller pen a etteh tak Pasian nasem hi a, Pastor nasep leh lai nasep pen kikhen thei lo ahihna zong hong phawk sak hi. Eimi sungah hi bang dan Pastor ki nak sap mahmah hi hang. ​​ 

​​ 

  • Laisimna Pen Thutawkna Hi​​ 

Uham man le milui hih man tawh thu kithei lo a, thukan in laisim hat ten thu thei hi. Leitung’ piaktheih pilna pen laisimna​​ pan kingah a, ciimna pen Pasian kiang pan ki ngah hi, cih mikim in i theih sa hi. Laisimna pan, gamtat luhek zia ding, kampau zia ding-te kisin thei hi. Laisimna pen mipilte tawh holimna, thu ngaihsutkhopna hi a, mi minthang, a si khin te na ngawn tawh kamkup khop zong ahi hi. USA 16th​​ President Abraham Lincoln in, ‘ka sin khempeuh laibu pan a kasin hi,’ ci liang hi. Laisimna pan mipilte pilna a tawtaw hi hang a, laisimte’ thugen leh laigelhte zaknop in khantoh nading tampi om hi.​​ 

 

John Wesley bang, Methodist pawlpi phuankhia pa hi a, kum zalom 18 ading makai hoih pen khat hi. Ni 1, tai 50 khual zin in, khat vei bang nikhat in tai 90 zin ngei hi. A khualzin kawm laisim kipelh sak lo in, sakol tuang kawm na ngawn in laisim a, a nuntak sung laibu bu 1000 val sim ding hi, kici hi. Tua banah, a naseppih Methodist makaite kiangah “Laisim ding maw, na sep khawl zaw ding,” ci-in teel​​ sak​​ hi.​​ Laisimte pen makai hoihte ahihna kilangh mahmah​​ hi.​​ ​​ Mikang te’n, “Makaite pen laisimte hi,” acih pen Wesley in a nuntakpih mah bangin Pastor ten etteh​​ in laisim​​ ni. Kawlte’n, “Lai ah pilna om,” acih mah bangin, lai simsimte pen pil in khangto uh ahih manin, Pastor ten laisimna tawh thutaw ni. ​​ 

​​ 

II. Bang Laibute Sim Ding​​ (What to Read)

Khang khat bek i nuntak sung sep ding tampi om a, sim ding laibu zong tampi om hi. Congress Library pen leitungah laibusaal laipen in kiciamteh a, laibu 30, 000, 000 val om hi. Z-library​​ zong​​ leitung ah online library lianpen hi​​ a,​​ laibu 5, 330, 000 leh article 77, 100, 000 om hi. Hih in bang laibu sim ding cih teel huai mahmah ahihna kilangh​​ sak​​ hi.​​ 

 

A sim huai lai te:​​ 

Lai Siangtho bu, Knowledge bu, reference, concordance, commentaries, miminthangte thubu, Tadensa, pahtak le pahtak loh laibute cih bangin laibu kisim thei hi. Pulpit huh, Special Issue sung ah, thuhilh dingten “Leitung thupiang tuamtuamte kansiam ding, ahun zui-a thupiangte thei siam den ding, laibu hoih le laibu minthang tuamtuam te sim den ding, ciaptehna laibu nei ding, tadensa le journal tuamtuamte sim den ding,” ci hi. ​​ 

 

Dr Chin Khua Khai in minister te’ laisimzia ding hi bangin na gen hi;​​ nikhat nai 24 om a, hunpi 3 khen kikhen thei hi. Hun (1) Laisimna leh​​ thunget hun (2) Lai Siangtho, commentary, dictionary, articles, leh knowledge laibu tuamtuam tawh kop a study bawl hun (3) Pastor ten laigelh kisin in journal leh article tuamtuam gelh ding hi hang,​​ ci hi.​​ Tua bang dan in pastor te study bawl kei leng kikeu a, knowledge tuamtuam i neih kei le i kammal te ki nuntakpih thei nawn lo banah mipi ten zong hong en neu hi, ci hi.2​​ Tua bangin Kha Siangtho makaihna nuai ah Lai Siangtho tawh kop in study bawl​​ ding zia ding hong gen hi.​​ 

 

Dr Suan Muan Thang in zong hi bangin ci hi,​​ cidamna lam leh pilna lam pen i minam sungah nakpi in kisam mahmah a, ahizongin, Zomi minister te kua mahin tua dan pilna thulela-te kan sawm lo, sin sawm lo hi hang. Zu le zatui tawh​​ kisai kikan lo a, ki vei lo, ki sepsawm lo banah Zu le zatui hangin, mitampi si zo hi. ​​​​ Tua hi a,​​ i gam sungah zatui a zang tam mahmah ta ahih manin, a hanga kan a reseach bawl in panmun lak ding thupi mahmah ta hi.​​ Ama genna ah,​​ 2018 kum USA ah khuak natna nei in, lungsimdamlo mi million 45.6 om khin, a, December 2019 sung pata thautawh a kikap lumte zong Schizophrenia (psychotic disorder) khuak le lungsimdamlohna nei hi kha ding hi.3​​ Tua ahih manin Pasian’ nasemten khua hun luanzia zui-in pilna sin beh ni.​​ 

 

III.​​ Laibu Bangci Sim Ding​​ (How to Read)

Laibu khat peuh i sim ciang, i sim laibu deihna i lung ngaih kikkik ding kisam hi. Mipil ten genna ah, lai i sim ciangin, nawh, manlah sesu, zo baih nuam se lo-in, laibu i alna/ limna, leh a nelna i ngah dong sim kul, ci hi. Pasian mizat te’ laisimzia;​​ 

​​ 

Charles Hodden Spurgeon leh Laisimzia​​ 

Spurgeon pen the prince of preachers ki ci-in minthang mahmah hi. Kum 16 a phak in thuhilh ki pan a kum 57​​ a phak​​ in si hi. Sangnaupangte laisimzia ding hi bangin na gen hi,​​ “Laibute sim un, thei un, zo dipdep un. A sungah kibual unla, kikawt sak dipdep un. Simsim unla, sim kikkik un, haizan dikdek un. Nawhsa taka laisimna in pilna tawm khat leh kiphatsakna lianpi hong pia hi, tua manin tampi sim loin tampi sin zaw un,” ci hi. ​​ 

​​ 

J. Oswald Sander leh laisimzia​​ 

Sander​​ in, na manggilh baih sawm laite na sim ciang hun tambei sak ken tua in manggilhbaihna piang sak thei, ci hi. Lawm ding i teel bangin laibu zong teel siam ding thupi hi. Ahangin laibu khempeuh hoih kim lo cihna hi. Laisim ciang, khuak le pilna suang lo in,​​ laikung, laidal tawh kiging den leng hoih pen, ci hi. A thupi diak teng ciapteh nading file tuam nei in ci hi. Tua banah, laibu na sim ciang, agelh kua hiam, a upna bang hiam cih theih phot ding kisam hi. Akhiatna na theihlohte simnelh,in ​​ nusia lo ken a,​​ theih dong kankhia in, ci hi. Pumpi cidam nading Vitamin tuamtuam a kisap bangin laibu tuamtuam sim ding zong kisam hi. Lai i sim ciang, 3 vei ta bang sim leng hoih hi, ci hi.​​ 

 

William Tyndale leh Laisimna

William Tyndale pen 1494 pan September 1536 dong​​ nungta a, kum 42 a phak in si hi. Pau nam 8 val bang nuamtak zang thei​​ a,​​ 1512 kum in Oxford pan BA zo​​ in​​ 1515​​ kum ciang​​ MA zo hi. Latin pau leh lai a​​ zang thei lote vei lua​​ ahihmanin,​​ Mikang Lai Siangtho bawl in hawm khia hi. Hebrew leh Greek lai pan Lai​​ Siangtho tei ngiatngiat a, Mikang Lai Siangtho i Pa (The Father of English Bible)​​ kici hi.​​ 1926 kumin Thuciamthak bu 6,000 hawm khia hi. Tua hangin, upna maanlopa (Heresy) ci-in kimawhsak a, a laibu te kisuksiat sakin bu 2 bek nei lai hi. Thuciamlui sunga​​ Thukhambu bu 4 te (Pentateuch) leh Jonah Lai Siangtho zong mikang lai in bawl khia hi. 1536 in upna maan lo (heresy) ci-in mawhsakna tawh ki gui-awk​​ in si a,​​ Siampi Thomas Hitton in a luanghawm meitawh haltum hi, ci​​ hi.​​ Tyndale sihma, a kampau nunung pen,​​ “Topa aw, England kumpi mit vaak sak in”​​ cih ahi hi. Asih zawh kum 2 cin 1611 kum ciangin a thungetna tangtung a, England kumpi Henry VIII makaih nuai-a kitei khia King James Version pen Tyndale Lai Siangtho bulphuh ngiat in a kitei khia Lai Siangtho hi,​​ kici hi. Thuciamthak Lai Siangtho sungah Tyndale’ kammal 84% bang kizanga; Thuciamlui sungah 75% bang kihel hi.​​ 

 

Adang Revive Standard Version (RSV), New American Standard Version (NASV), leh English Standard Version (ESV) cihte in zong Tyndale Lai Siangtho​​ bu​​ pan​​ thu taw in a kigelh​​ khia​​ vive hi, kici hi. Barclay​​ genna ah, Tyndale pen, Vilvorde thonginn sung ah sih ding ngak in ​​ a om laitak, lupna tung pan gammi​​ ten a mau pau in Lai ​​ Siangtho a neih ding uh deihsak lua ahih manin, phalbi khuadam kawm kal ah, a lawmte​​ hi bangin laikhak hi;​​ (1) A Lumzaw lukhu (2) Khuaimeivak (3) Puansia phopna ding (4) Tuumul puanlum leh (5) tua te sang a thupizaw​​ ka Hebrew Lai Siangtho te hong puak un. Tua hi leh lai ka sim thei ding hi, ci hi. Tua bangin sih dong mah laibu​​ leh lai nasap thupi asa William Tyndale nuntakna etteh huai mahmah hi.​​ 

​​ 

Thukhupna​​ 

Pastor-te le laisimna pen temta le a paai bang hi a, kikhen thei lo ahih mah bangin, Pasian nasem ten laisim thupi sak ni, sim ding laibu teel siam in laibu koici sim ding cihte kan siam ni.​​ Laisim khempeuh tungah Pasian nopna hong tung tahen.​​ 

 

References:

  • Kim, Lian Muan.​​ Makaih Pilna. Vol. 2.​​ Yangon: Grace Baptist Church, 2010.​​ 

 

  • Keven. “Charles Spurgeon’s 9 Tips for Christian readers.” Accessed October 9, 2020.​​ 

https://www.kevinhalloran.net/charles-spurgeons-9-tips-for-christian-readers/.

 

  • Lindblad, Donald R. “Trinity Reform Baptist Church, Kirkland, WA; The​​ 

Minister and His Study: The Place of Reading in Pastoral Ministry.” Accessed​​ 

October 9, 2020.​​ https://influencemagazine. com/Practice/Why-Pastors-Should-

Read-More​​ 

​​ 

  • Lawson, Steven. “William Tyndale’s Final words.” Accessed October 9, 2020.

https://www.ligonier.org/blog/william-tyndales-final-words/​​ 

​​ 

  • Nang Khaw Thawng, Job.​​ Rev Dr Pau Khan En’ Lai Nasepna.​​ In​​ Rev Prof. S. Pau​​ 

Khan En, PhD, FDCS, D.D.​​ Golden Souvenir.​​ Yangon: TBCY, 2019.​​ 

​​ 

  • NIV Zondervan Study Bible​​ 

 

  • Sanders, J. Oswald.​​ Spiritual Leadership: Completely Updated Text with Study Guide.​​ ​​ Manila, Philippine: The Moody Institute of​​ Chicago, 1994.​​ 

 

  • Thang, Thuam Khan. “Thuhilhzia.”No. 14, Pulpithuh: Special Issue.​​ Tedim: BBC,​​  2014.​​ 

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

​​ 

1

​​ Pastor/Tuucing cih pen pawlpi kem te bek lo a, Pasian nasem khempeuh cih nopna hi.​​ 

2

​​ 20 August 2020 ni, laigelhpa in messenger tawh adotna bang ahi hi.​​ 

3

​​ 18 August 2020 ni, laigelhpa in messenger tawh adotna bang ahi hi.

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related