TUPNA MUN NEIH A MANPHATNA Agelh ~ T. Sawm Lian

Date:

TUPNA MUN NEIH A MANPHATNA

 

 ​​ ​​ ​​ ​​​​ Agelh ~ T. Sawm Lian

 

 

 

Tupna mun nei lo a nasep pen cimtaak baih a, a manphatna omlo thei hi. Nasep ding khat peuhpeuh​​ ah a tawpna om khin a, lawhcin i sawmna leh i sepdan kilamdang hi lel hi. Tupna mun nei kei leng, i kipatna mun i thei kei ding a, i tunna ciang leh i maban bang hiam cih kithei lo ding ahih manin tupna neih pen manpha mahmah hi.​​ 

 

Nasep manphatna kilangsak hi​​ 

 

Na i sep ciangin i thupingaihsut leh i thupingaihsut​​ lohna pen i tun sawmna in sai nuam mahmah hi. Kumpi nasem pawlkhat in a sep lai uh pen bang hangin sem uh a, bangci bangin tawp ding hiam? cih a theihloh manun nasep mazang thei lo hi kha thei hi. Company ah kilim hilh mahmah uh hi. Tua banga a goal uh a kihilhcian zawh uh ciang a sepdan mazang leh baihzaw thei uh a, thanuam-in, a tawpna pen a tawlhuai mahmah ding ahi zongin amau leh amau kizo khin uh hi.​​ 

 

 

A kisap dan hong ngaihsunsak​​ 

 

 

Kimawlna-ah goal khum dingin khauh taka khatvei suih bek thupi lo a, bawllung​​ hawl, lang lamte khem, hat tai, dam tai, midangte kianga piaksawn leh midangte pan​​ a lakkhiatte kisam khin a, a hun​​ hoihtaka zatsiam ding ahi hi. Mi pawlkhat in tuhuna a bawllung hawllai uh buaipih lua uh ahih manin a zawh cianga hong tung ding ngaihsun kha lo thei uh hi.​​ 

 

 

Na khat peuhpeuh i deih om a, mi in kisam a sak omin, a kisam taktak om hi. Tua ahih manin na khat peuhpeuh mite in kisam a sak man uh hiam, i deih man bek a sem​​ hilo​​ in, kisam taktak ahih manin sem leng tua pen manphapen hi.

 

 

Thatang hong zangsiamsak​​ 

 

 

Hun khat lai-in ngapi​​ (whales)​​ 300 tak pen tuipi gei piaunel lakah a gualin si cih thu kigelh hi. A hang a kancian uh ciangin hih ngapite in a ann uh nganeu, sardines​​ te pen mat sawmin delh uh a, nganeute pen tuipi gei lam, tui thuklohna lamah tai​​ in, ngapite in ngaihsutna nei loin mawk delh uh a, lianin gik lua uh ahih manin tui thuklohna mun a tun uh ciangin tang thei nawn lo uh hi. Nganeute baih taka a pai khiat theihna munah awkcip uh hi. Ngapite pen a thatang uh zong hatin thupi uh a, a goal uh pen ann khatvei nek ahih hangin a ngaihsutna uh zang siam lo uh ahih manin a hatna uh pen sihna hong suak mawk hi. A goal uh pen amau adingin lauhuai ahihna thei lo uh ahih manin a hatna uh mawk zat uh a, sihlawh uh hi. Thatang hatna thu tawh​​ ahatpen hih​​ sawmna pen sihna hi thei hi.​​ 

 

 

Ngaihsut siamna hong neisak​​ 

 

 

Kimawlna tawh tehkak kik leng, na goal omna mun, a gamlatna, midang pass ding dan leh a kisamte na theih kei leh nangmah kimuan​​ ngamna in hong taisan ding a, na bawllung​​ pen na langlam ten baih takin hong suhsak ding uh hi. Mi tampi in mailam maban i ngaihsun uh a, i sepkhialh​​ sate ngaihsun kikin,​​ tuhun​​ i ngaihsun thei kei hi. Thugensiamte, na genciansiamte, haksatna lianpi zong baih taka a genciansiamte in ​​ kibatna nei uh a, a goal uh theician uh hi. A thugenna uah tun nading kician tak tupna nei uh a, tua lam hekin hong paipih den uh hi. Nekzonna, siamsinna, leh nisim nuntakna-ah hih thu pen kisam mahmah hi.​​ 

 

 

Thalawpna hong neisak​​ 

 

Tang nasepna​​ ah thalawp takin - pawlkhatin niangtui awmin, pawlkhat in sing at-nenin, pawlkhat in khuam kua to-in, pawlkhat in​​ buan​​ tok​​ in a om pen a kibuai nainai tawh kibang a, a tupna uh pen inn lam ahi hi. Tupna mun kician tak i neihna thei-in kibuai lo hi. Ukcipna leh uniform tawh, khasum tam leh vanzat hoih pipi tawh na i sep hangin, i sepkhopna ii goal i theih kei leh i lawpna hong bei pah ding a, nasep mazang thei taktak lo ding hi.​​ 

 

 

Tunna ciang kitheithei hi​​ 

 

Goal na neih kei leh na mainawt dan, na maban leh tu laitaka na dinmun na thei kei ding a, na leitung pen nangma a hi loin, midang in hong bawlsak ding hi. Na nuntakna-ah vaihawm thei loin, nuntak na cimtak semsem ding hi.​​ 

 

 

Maban geelkhol dingin hong panpih​​ 

 

Maban a geelkhol ngei lo mi pen makai hi ngeilo hi. Lawhcinna lim​​ (map)​​ na gelh simin na lampi ding pen bangci banga kicianin na gelh hangin, na tun nading mun na gelh masiah na map gelh pen a zolo cihna hi. Kum zalom 18-ah thugensiam leh inventor minthang Benjamin Franklin in,​​ Mi khat bek in zong geelna hoihtak a neih naak leh leitung nuntakzia pen nakpin kilamdangsak thei ding hi cih ka um cinten hi​​ ci-in gen ngei hi.​​ 

 

 

Nasep pen sepkhiat suaksak hi​​ 

 

 

Goal in nasep​​ (activity)​​ pen sepkhiat​​ (output)​​ suaksak hi. Kimawlna mah tawh tehkak kik leng. Bawllung​​ kituh pen nasep hi a, goal a khum pen sepkhiat ahi hi. Goal nei loin kimawl leng activity pen nasia zaw ding a, ahih hangin kung i kipiak theih kei leh output kinei thei lo ding hi. Lawhcinna pen nasep​​ (activity)​​ ah teh ngei kei in.​​ Mibuai​​ i cih mai, a buai mahmahden,​​ man keng​​ a ciden, sepkhiat gen ding a nei tam lote pen goal kician tak nei masa lo a​​ active​​ pongmawk hi nuam mahmah uh hi.

 

 

Nuntak Manphazaw Tawh Lawhcinna (Laibu)

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related