Topa Bangzah in Lian
How Great Thou Art!
(Late 145:3)
Agelh~Zam Khat Kham
Stuart K. Hine (1899-?)
Swedish Folk Melody pana Stuart K. Hine leh Manna Music-te
in arrangement abawl uh ahi hi.
20th century-a hong thang mahmah la hi a, Gospel lasa pawlkhat, a diakdiak-in George Beverly Shea in a sak-a kipan leitung buppi ah hong kizel hi. 1951 kumin Long Island-a Stony Brook Bible Conference ah Mr. James Caldwell in a sak ciangin America gamah a kiza pan ahi hi. Hymn dangte tawh tehna-in thak lai mahmah hi. 1954 kumin Billy Graham in London ah Crusade a bawl lai-in Cliff Barrows leh George Beverly Shea-te in Harringay Arena ah a sak uh ciangin leitung buppi ah hong kizel hi.
A kiphuah cilna bel Swedish pau hi a, “O Store Gud” kici hi. Swedish pastor Reverend Carl Boberg in 1886 kum-a a phuah ahi hi. Ama’ hun lai-in evangelical thuhilhsia minthang mahmah khat ahih banah, Sanningsvittnet kici laihawm ah editor sem-a muibun mahmah hi. Sweden gam nisuahna-leitaw lam-a tuipi gei hoih mahmah khat-ah khualzin-a a paina panin hih la hong piangkhia hi. Thakhat thu-in huihpi tuak-a, van-gingin keekkia-a, a kiim a paamteng mialcip-in lauhuai mahmah hi. A sawt lo-in khua pha kik vat-a, ni taang seisai hi. A kiim a paam-a singkungte ah vasate kimawl-in hong ham ciauciau uh hi. Pastor Boberg zong thakhat-in khukdinsuk-a a lian lua mahmah Pasian hong bia hi. Taang 9 a pha la dawng khat phuaka, a gual masapen swedish pau-in, “O Store Gud, nar jag den varld beskader” ci-in kipan hi.
Tua zawh kum tam simsim khit ciangin Sweden gam Province of Varmland-a kikhopna khatah mipite in ama’ phuah hih la Swedish melody khat-a hong sak mawk uh ciangin lamdangsa mahmah hi.
Hih la hong kizelh kawikwi zia theihnophuai mahmah hi. Boberg in a phuah khit a sawt lo-in Manfred von Glehn in German pau-in tei a, “Wie gross bist Du” ci hi. 1925 kum ciangin America gam Chicago, Illinois-a North Park College-a sem Reverend E. Gustav Johnson in Swedish pau panin Mangkamin teikhia hi. Tu-a kisasa English version tawh bel kilamdang mahmah hi. Hymnal lui pawlkhatte ah kimu thei lai hi. A thulu “O Mighty God, When I Behold the Wonder” kici hi. 1927 kum ciangin I.S. Prokhanoff in German version pan Russian pau-in teikhia leuleu hi.
1933 kumin England gam mi Reverend S.K. Hine-te nupa Ukraine ah missionary-in om uh hi. Tua lai ah Ukraine pau-a kisa “O Store Gud” va za uh hi. Pasian’ thu kizelh nai lohna khuamial gamah mi nih lasakna duet-in kisa-a piangthak lo mite’ lungsim a sukkhakna mangngilh thei het lo uh hi. Ahi zongin Mangkam-a teikhiat ding ngaihsun kha lo uh hi. Ahi zongin Sub-Carpathian Russia-a Carpathian mualtungah lungdamna thu gen-a a om uh ciangin Russian pau-a kisa tua la leh a etlawm lua mahmah Pasian’ bawlsa tua gam mualdungte en-in a Mangkam-a i saksak hih la hong phuak uh hi. Mun khat pan mun khat, khua khat pan khua khat ah zin kawikawi-a a pai kawmun gual khat khit gual khat, taang khat khit taang khat hong phulphul lel hi. “Nangma khut-a na bawlsa” a cih kammalte in tua a etlawm lua mahmah mualdung leh gamlakte hong musak hi. A taang masa thumteng tua muna a phuah uh hi a, a taang lina pen England a tunkik ciang vua a phuah uh ahi hi.
1939 kumin Leitung Galpi Nihna hong kipan-a, Reverend Hine leh a zi Britain ah a ciah loh uh phamawh hi. Galpi sung, sun le zan-in German-te in bomb a khiatkhiatna lak mah ah lungdamna thu a gen uh khawl tuan lo uh hi. A taang lina bel gal ven khit ciangin phuak zo pan uh hi.
Hih la a aw bel nidang lai pekpeka Sweden gama kisasa folk melody khat pana kila ahi hi. Reverend Hine in hih la a Swedish la-aw arrangement tawh hong khenkhia a, tu-a i sak bang teekteek-in “How Great Thou Art” ci hi. 1954 kumin hih la a kikhetna copyright leh publishing right-te American Company khat in hong ngah khak ciangin leitung bupah hong kizel semsem hi. 1974 kum April kha-a kihawm Christian Herald magazine in hih la America gama kideihpen “the No. 1 hymn in America” hi, ci-in ciamteh hi.
Topa Pasian nang ma khut tawh na bawl sa, Leitung khempeuh ka ngaihsut ciangin ah, Aksi te mu in vanging te ka za hi, Leitung khempeuh ah na vang ki lang hi.
Tua ahih ciang la kong sa hong honpa,
Bangzah na lian, bangzah na lian,
Tua ahih ciang kong phat hi Topa aw,
Nang na lian hi, nang na lian hi.
Sing lak-ah zong ka vak kawikawi ciangin ah, Singkung tungah vasa ham ngaih ka za, Mualsang dawn pan, kuam thuk sung ka etsuk ciang, Lui ging za in huihdam hong nung hiauhiau,
Pasian in ah a Tapa haza lo in, Hong puak ka ngaihsut ciang um kei phial ing, Singlamteh tung kei van lungdam tak pua in, Sisan luangin ka mawhna hong paih sak.
Ki kona tawh Khazih hong pai kik ciangin, Hong ciahpih ding bangzah ka nuam ding hiam? Tua ciang ki-niamkhiat na tawh ka bia ding a, Ka Pasian lian hi ci’n ka ki ko ding.

