TEDIM THU KIH ZAK NA LAI (The Tiddim Chin Hills News) PIBUAZI KHA 1925

Date:

TEDIM THU KIH ZAK NA LAI

PIBUAZI KHA 1925

The Tiddim Chin Hills News

 

Bu 6  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Nambat 2

 

A SHUNGA OM THU TE

  • Tedim thu kih zak na lai

  • Kih zak na thu

  • Lai siangtho tang thu

  • Mi hai

TEDIM THU KI ZAK NA LAI

Ah ki pian na kum 1919

Khalkha khua kha sim in kih bawl hi.

Lai Bawl pa…………..Sang mang pa

Kum khat ah man hamu ah hi hi.

Khalkha khua  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Pibuazi kha 1,1925.

KIH ZAK NA THU

Khamtung lai sin na thu Menzi pa in thu a pia hi. Mangpipa in shik khau lai bek ah ngah hi. Ahih hang in `tu kum kih pan in kih um hi.​​ A nung ciang-in lai shung panin thu kheempeuh ah ngah ding hi.

Kawlpi lam ah Lusei-te sung pan in Tapidaw shuak lo in 13 bek ah​​ om lai hi.​​ Tua te in dawi thawi na ah lung​​ ngaih​​ kei hi.​​ Amau in zu a bawl nuam lai hi.​​ Khamtung Sivuaizi zawk Lusei-te 30 bang tui sung kih phum hi.​​ Kawlpi khua ah tu kum an a hau kei hi. Ahih hang-in Nacaung lam sangah an a hau thei hi.​​ 

Tu nung ciang-in Mang Kang dangka keem pa Phalam ah om nawn kei ding hi.​​ Zanuaizi kha ni 2 ni-ah Zahau Tapidawte in Sivuai ano Zasial khua ah tung sak hi.​​ Disemba kha Hual Ngo Tapidawte in Bukphil khua-ah ngeina bang in kih khawm hi.​​ Zanuazi kha Lusei Tapidawte in Sai Ngo khua Sivuai ano a tung sak hi.

 

Siate in ah khual a zin ciang-in masa bang in ah hih kei hi.​​ Tu in​​ Khamtung mihing-te in Pasian thu a ngai nuam zaw hi. Thu tampi a dong uh hi. Lampi-ah siate tawh kih si ciang-in thu a dong thei hi.

India gam ah Gandi min nei mihing khat ah​​ um hi. Tua pa in​​ Kumpinu tawh kih tuak nuam lo hang-in ah suam nuam kei hi. Ama thu mihing tampi ah zui uh hi.​​ Mihing kim khat in:​​ ‘Tua pa in Tapidaw bang ah a hi hi,’ah ci uh hi.​​ Ahih hang-in tu in amah in masa bang in sin kih niam a hi kei Amah in​​ Kumpinu suam te tawh ki pawl hi. Ama thu a zui te a heh uh hi.​​ Tu in​​ Kumpinu ah suam nuam te ah thu kih kim kei hi.​​ Masa bang in ah kih lem zo kei hi.

Kum 1924 kum sung ah khamtung mihing 200 val tui sung ah kih phum uh hi.​​ Kawl Gam sak lam ah​​ Kumpinu a uk lo gam khat a um hi.​​ Tua gam sung ah mihing te in dawi a thawi ciang-in mihing khat a that hi.​​ Kumpinu a thei ciang-in ah heh mah mah hi. Tua a hih ciang-in Zangvun Mezin pa le gal tampi te in tua gam ah pai a:​​ ‘Dawi na thawi kik ciang-in mihing na that nawn kei un,​​ sa​​ na go ding hi,’​​ ci in thu nakpi ah gen ding hi.

Sang Mang nu khat in Zangvun khua leh Insein khua kikal meileeng tung ah a tuang lai tak in Kawl pa khat in ah sum a sut nuam hi.​​ Tonu ah kham ciang-in nakpi-in sat hi. Insein khua ah tung ciang-in Tonu puan kih siah khin hi.​​ Engaland khua leh India khua kih kal van tembaw pai na ding in mihing te in lung ngai lai uh hi.​​ Tu​​ in amau in khawl na zang lei mun ​​ ah ​​ zong uh hi.​​ Khua kheempeuh te in tua tembaw a mau khua ah tung sak nuam uh hi.

Gun khawm khua leh Kawlpi kihkal ah suang mei hol tona mun khat ah om hi.​​ A hih hang-in suang meihol ah pha kei hi.​​ Tu lai tak in kawl gam meileeng zat nah​​ ding in ah ze-et uh hi.​​ Ah pha sa leh a tampi ah to ding uh a Khamtung mihing te in nasepna ah ngah thei hi.​​ Ning kum ​​ Kumpinu te in taidan ah bei sak hi.Tua a hih ciang in Kamhau uk sung leh Zahau uk sung ah mi tampi-te in lusei gam leh meite gamah lal uh hi.

Egutute in Engalan Mang pa khat ah that man in Engalan kumpipa in ah heh mah mah a sum tampi a liuh sak hi.​​ Egutute ah dah uh hang-in sum a pia zo hi.​​ Pesia gam sung ah Musalmante in kih do uh hi.​​ Musalmante khempeuh thu upna ah khat kei hi.​​ Tua a hih ciang-in ah kih do thei hi.

Kawl gam Henzada leh Tazauadi uk sungah​​ Kumpinu tawh kih tuak nuam lo te in:​​ ‘Piang sia pah pia nawn kei ding hi,’​​ a ci uh hi. Mezi pa in ah heh pih man in thakhat in tua mite thong sung ah khum kei hi.​​ A mau khua pai a dam tak in thu a hil hi.​​ Tua ahih ciang-in amau upa-te ah lung dam uh tu in phian sia ah pia kik ding hi.

 

LAI SIANGTHO TANGTHU

 ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 14. ​​ ​​ ​​ ​​​​ Siansong

Kha lui panin kih behlap hi.

Khat vei Philiti mihing te in Zudah gam ah sim uh ciang-in Zudah mite in:​​ Bang hang a hong sim nah hi uh haim?​​ ah ci uh hi.​​ Philiti mihing-te in:​​ ‘Siansong in ko hong bawlna hang in kah hong sim uh hi,’​​ ah ci uh hi. Tua ciang in Zudah mi 3000 te in​​ Siansong omna elan suangpiah vah pai uh a:​​ ‘Siansong aw,​​ Philiti mite tung ah bang bawl na hi hiam.​​ Amau in ih tote hi thei lo nah hi hiam,’​​ ah cih uh ciang in Siansong in:​​ ‘Amau hong bawl bang in kah bawl hi,’​​ ah ci hi.​​ Amau te in:​​ ‘Nang khau tawh khih khit ciang in amaute khut sung ah pai dingin nang kiang-ah kong pai hi,’​​ ah ci uh ciang in:​​ ‘Note in kei hong that lo ding kih ciam un,’​​ ah cih bang in:​​ ‘Kong that kei ding uh hi,’​​ ah ci khit uh ciang-in khau huat thak zang nih tawh ah khih khit uh ciang-in Elam suangpi tung pan Philiti mite omna ah paipih uh hi.​​ Philiti mihing te in ah mu uh ciang-in nuam in ah kih ko uh hi.​​ Tua lai tak in Siansong tung ah Pasian vang let na hong tung a ah kih khihna khaute mei kang bang in kih tat khia hi.​​ Tua lai tak in​​ Siansong in la kha guh thak khat mu a Philiti mite 1000 ah sat lum hi.

Tua lai takin Siansong in tui a duh mah mah a:​​ ‘Topa​​ Pasian aw,​​ hong heh pih a galte khut sung pan​​ nah hong gum khia hangin tui duh in nah hong si sak ding a Lawki khut sung ah nah hong tung sak ding hiam,’ci in a thum hi. Tua lai tak in Pasian in tui a phul sak a Siansong in lung dam mah mah in ah don hi.​​ Tua gam panin gam dangah ah phuak hi.

Khat vei Siansong in Gaza khua-ah pai a numei khat kiangah tung hi. Gaza mite in ah theih ciang in khua kong pi ah pang uh a:​​ ‘Zing ciang that ni,’​​ ci in zan tawntung um in ah pang uh hi.​​ Siansong in zan kim dongah ih mu khit ciang in tho a kong pi ah khuam tawh ah kaihna tawh bawt khia in ah pua a mual dongin ah pai hi.

Khat vei Siansong in Sawtet khua-te ah om numei khat ah deih ta kik hi.​​ Philiti mite tua numei,​​ Delila kiang-ah hong pai a:​​ Siansong​​ ah hatna leh ah tha kiam nahding phatakpi in nah dong in. Dangka tawi sawm leh tawi khat kong pia ding uh hi,’​​ ah ci uh hi.​​ Delila in Siansong kiangah:​​ ‘Nah hatna bang tak pan ngah nah hi hiam, bang ci hih leh nah tha hatna kiam ding hiam, ci a ah dot ciang in Siangsong in: Khau tang hek thak zang sagih tawh hong​​ kih khih leh mi dang bang in kah piang ding hi,​​ ah ci hi. Tuah ciang in​​ Philiti mite in khau​​ tang​​ hek thak zang sagih hong paipih uh a Delila in Siansong ah khih khit ciang in: Philiti galte hong pai ah cih ciang in Siangsong ah kih sat a akhaute mei ah hal bang in ah kih tat khin hi. Delila in Siangsong kiangah: Nah hong kheem hi, ci in ah dot kik ciang in Siansong in:​​ Ah kih zang ngei lo khau​​ hek thak tawh nakpi ah khih​​ leh​​ kah tha​​ a kiam ding hi,​​ ah ci hi. Delila in khau​​ hek thak tawh nakpi ah khih​​ khit ciang in: Philiti galte hong pai ah cih ciang in Siansong ah kih sat​​ a tua khau​​ te phim khau bang in ah kih tat hi. Delila in Siansong kiang ah, Nah hong khem hi, ci a ah dot kik ciang in Siansong in: Kah sam lawm sagih siam tawh gan khawm khit ciang in zuak pi tung ah ciang zui tawh khen cip leh tua kah tha ah kiam ding hi, ah ci hi. Tua bang mah in Delila in ah hih khit ciang in: Siansong nah galte hong pai ah cih ciang in Siansong ah kih sat a ah siamte ah siam khuame tawh ah tho hi.​​ 

Tuah ciang in Delila in: Siansong aw, kah hong it bang in nah ci khem hiam ci in a thum thum man in Siansong in aman​​ takpi ah gen hi. Kei in sam ah kih met ngei lo Nazali mi kah hi hi. Tua a hih ciang in kah sam kih met leh kah hatna ah bei ding a mi dang tawh kah kih bang hi ah cih ciang in Delila in​​ Philiti mite in sam kik a Siansong ah ihmu sak a ah​​ sam pasal khat ah met sak khit ciang in: Philiti galte hong pai ah cih ciang in Siansong tho a ah kih tawm hang in ah hat​​ na bei hi. Philiti mite hong pai a mit a khel khit ciang in sumngo shik khau tawh khih in thong in sung ah ah gawi sak uh hi.

Siansong ah sam ah po kik khit ciang in Philiti kumpite in: Ei Pasian in galte ih khut sung ah hong pia zo hi, ci in amau pasian biakna pawipi ah kham uh a lung dam in ah kih khawm uh hi. Mi tampi te in Siansong​​ ah muh ciang in: Ih Pasian in eite gam eite hong​​ suh sia ih galte khut sung ah hong pia hi, ci in lung dam uh hi. Thong sung pan Siansong sam un a ah mawlpih​​ uh hi.​​ Siansong in ah kai naupang pa kiang ah: Talap khuam kiang ah hong om sak in, ah ci hi. Tua talap​​ ah Siansong​​ mawlpih ah​​ en mi tul thum ah om hi. Tua lai tak in Siansong in: Hong ngaihsun in. Kah mit​​ hong khel hih mite kah thuk zawh nah ding tu khat vei kah tha​​ hong pia kik in la hong si khawm sak in, ci in thu ah nget khit ciang in talap sutpi nihte ah lai tan in ah puk ciang in ah om mi khempeuh ah si a ah hing lai a thah sang in ah sih ciang in tam ah that zaw hi. A sanggam te in ah luang la uh a vui uh hi. Amah in Itazila mite kum sawm nih ah uk hi.

MI HAI

Lai siangtho sung pan Pasian in a tam veipi mihing tungah: Nang mi hai nah hi hi, ah ci hi. Pasian in mi siam pen ah hi hi, ah khial kei hi. Tua pa in mi hai ah hi ah ci mi in mi hai tak tak ah hi hi. Pasian in mihing sin sung thu ah thei hi. Tua a hih ciang in amau ah nak thei hi. Galati Lai Siangtho sung ah Pawlu in: Nah kih khem sak un. Pasian in kih khemna ah thuak zo lo hi, ah ci hi. Tu lai takin leitung ah mi hai tampi ah om hi.​​ Tang lai mi hai​​ leh tu lai tak ah mi hai ah kih bang hi. Tua ahih ciang in mi hai li thu kah gen ding hi.

1.Salan Lai Shiangtho sung ah Pasian in: Mi hai in ah lung sung ah Pasian ah om kei hi ah ci hi ci in ah at hi. Mi hai in bang ci bang mi ah hi hiam. Mi hai​​ in angeina bang in ah gamtat lo mi a hi hi. Tua a hih ciang in Pasian ah om kei mihing khat hong ci leh ngeina bang in ah ngaihsun kei hi. A hih hang in khamtung mi khempeuh te in Pasian ah om hi, amah in vantung leh leitung ah piang sak hi a ci uh hi. Ah man hi, Pasian ah lian pen hi, ah ci thei hi. A hih hang in Pasian ah lian pen hi ci in ah gamtatna in ah lak hiam. Ah lak kei hi. Bang hang hiam ih ci leh khamtung in Pasian​​ sang in dawi ah kihta zaw hi, ah suak zaw hi. Pasian thu kham ngaihsun lo hi. Pasian in Pasian tak tak ah hi leh leitung mihing te khempeuh ah uk hi. Amau in amah thu ah uk kei uh leh dan ah thuak ding uh hi. Naupang khat in a pa thu a ngaih kei leh ah pa in ah sat thei hi. Tua mah bang in mihing khat in Pasian thu ah ngaih kei leh Pasian ah om lo bang ah tah hi. Lai Siangtho sung ah ah at mah bang in Pasian ah kihta lo in mi hai tawh kih bang ah hi hi.

2.​​ A kih pha sak mi hai. Itazhila kumpipa Sawlu ah si mah in: kei hai kah hi hi, ah ci hi. Itazhila te in kumpipa deih ahih ciang in Pasian in Sawlu ah hong pia hi/ Acil pan in Pasian thu​​ nakpi ah um ahih ciang in ah galte ah zo hi. A hih hang in anung ciang in ah kih pha sak a Pasian thu ah zui nuam kei. Ama siamna in ama tha hat na in ah zo thei in ah um hi. Tua ahih ciang in ni khat ah Pasian siampipa ah tun​​ hak ciang in Sawlu ki pha sak a Pasian ah biak nah ding sa ah go hi. Pasian siampi bek in tua sa ah go thei hi. Tua a hih ciang in Pasian heh a Sawlu ah nusia hi. Tu zawk ciang in Sawlu in ah galte ah zo zo kei hi amau mai​​ ah ah tai tawntung hi. Akhat​​ pen in Sawlu in aisan numei kiang ah zan laitak ah pai sim hi. Amah in Pasian thu ah um nawn lo hi. Tua a hih ciang in ah si hun ah naih ciang in Sawlu in: Mi hai kah hi hi, ah ci hi.

Tua mah bang in mihing khat in Pasian nusia a amah thu ah deih kei leh ah kihpha sak leh mi hai ah hi hi. Eite in Pasian sangin ih lian zaw hi lo ih hi hiam. Tua bang a neu zaw uh hi leh bang ding in Pasian thu in um kei hiam. Pasian thu up khit zawk ciang in atapate in bang hang in ah tawp hiam. Ah ki phasak nop bang ah tawp hi. Amau in Pasian hehpih na kah sawm lo hi, ci in ah um hi. Pasian thu khat thei ing ci Tapidaw suak nuam lo kua ah hi hiam Pasian sang in ah kih lian sak zaw mi ah hi hi. Mihing te in kih niam sak leh Pasian ah bia thei ding hi. Sawlu in kumpipa a hih hang in Pasian huh ding deih ah sam hi. Hih huhna ah beih ciang in amah in zo zo lo tham lo in ah si hi.

3.Sum duhhawp huaiham mi hai. Khat vei Zeisu in thu genteh na ah gen in​​ ah, mihing khat in an tampi ah ngah thei hi. Ah in ah dim sak hang in an ah om lai hi. Tua ahih ciang in amah in: Bang kih ci ka hih ding hiam. Kah in ah dim hang in kawih nahding ah om lai hi. Hih bang in kah bawl ding hi. In kah phel a in alian mah mah kah lam ding hi. Tua khit ciang in kah lung dam ding hi.​​ Lung manna ah om nawn lo ding hi, ah ci hi. Ahih hang in Pasian in: Mi hai aw, tu ni tak nah si ding hi, ah ci hi, ci in Zeishu in a gen hi. Tua pa in a mah bebek ah lungngai hi. Sum tam ah nei ciang in amah nawpna bek ah ngaihsun a in ah dim khit ciang in an nei lote an vak nahding ah ngaihsun kei. Tua ahih ciang in Pasian in hih pa ah si sak hi. Eite in bang na ih ngaihsun pen hiam. Eite in eite pumpi bek ih ngaihsun leh an hau pa tawh kih bang ih​​ hi hi. Topa Zeisu in: Nah pumpi nah it bang in mi dangte zong nah it in, ah ci hi. Tua mah bang in eite in mi dang te ih hehpih nah ding kih​​ lawm hi. Mi dang te ih huh thei hi.

Engaland gam ah kih pian mah in gam​​ la​​ in​​ tampi ah om hi. Thaute ah kih sia khin uh hi. Bang ding in ah kih sia uh hiam. Amau in amau bek ah kih ngaihsun uh​​ hi. Engalante in mi dang te ah hehpih hang in tu dong in ah kip thei hi.​​ Engalandte in gam dang ah uk ciang in sum ngah nah​​ ding in uk ah hih kei. Ah ukte hehpih nahding in ah uk hi. Mihing khat in amah pumpi bek ah ngaihsun leh Pasian thu ah ngaizo lo hi. Sum haute ah si ciang in ah sum mi si khua ah ah paipih thei​​ ding hiam. Ah hih kei hi. Amau sum khempeuh ah nusia ding hi. Zeisu in: Mihing khat in leitung khempeuh ah ngah hang in ama kha ah mang thang leh bang nawp tuam ah om ding hiam, ah ci hi. Khat vei Zeisu in: Sial in phim bil sung ah lut nah​​ ding ah haksa mahbang in sum haute in vantung ah haksa mah​​ bang in sum haute in vantung gam sung ah lut nahding ah haksa​​ zaw ding hi, ah ci hi. Sum hau in vantung gam ah tung thei ding hi. A hih hang in sum duh hawpte in ah tung lo ding hi.  ​​​​ 

 

4.​​ Ah kih ngaihsun khawl lo mi hai Zeisu thu genteh na khat ah gen in​​ ah, nungak sawm in zi nei pa dawn ding in ah pai uh hi. Nga​​ te in mei vak bawm tawh nam gim tui tawh ah keng hi. Nga​​ te in ah mei vak bawm guak ah keng hi. Zi nei pa in ah tung hak man in nungak te khempeuh ah ihmu uh hi. Zan kim lai tak ah hong paih ciang in nungak te tho a ah mei vak bawm ah bawl uh hi. Nam gim tui ah keng lo nungakte in ah lawm te kiang ah: Nam gim tui hong pia un, ci in a ngen uh hi. Tua te in Nam gim tui ka piak leh ko a ding tawh kih cing lo ding hi. Pai un la sumbukah lei ta un, ah ci uh hi. Nungakte in nam gim tui ah lei lai tak in zi nei pa hong tung hi. In sungah kong kih kha khum hi. Nungak nga te in hong pai a kong kih hawn nahding in kong khak ah kiu uh hi. A hih hang in kong ah hawn lo hi. Tua nungak nga teng mi hai ah hi, ci in Zeisu ah gen hi. Amau in ah kih ngaisun khawl kei uh hi. Topa Zeisu leitung hong kum suk kikna thu ih lung ngaihsut khawl lo lai takin ah hong tung a amau in vantung khua ah ah tung lo ding hi.

Tua mah bang in ah ngaihsut khawl lo mi tampi ah om hi. Tua te in amau nasepna ahih hang in pawi khamna ahih hang in leitung sum ahih hang in ngaihsun tawntung lai tak in Pasian in tuate ah sam a amau in dan ah thuak ding hi. Phalbi lai tak mi khat in lo khawh ding ah ngaihsun lo ahih leh mi hai ah hi ding hi. Mihing khat in kum khat in ah hau khit ciang in akum kik ciang in lo khawhna ah ngaihsun kei leh mi hai tak tak ah hi ding hi. Ama an ah tawntung ah om kei ding hi. Na a sep kei leh an ah beih ciang in ah si ding hi. Mangpa hong pai ma in lam sial ding ah ngaihsun lo hausapa in mi hai ah hi hi. Bang ding hiam ih ci leh ah ngaihsut lo lai tak in mangpa hong tung leh dan ah thuak ding hi. Tua mah bang in eite in a hun ciang in si ding Zeisu in leitung ah bang hun ciang ah hong kum suk kik ding hiam ih thei kei hi. Tua a hih ciang in om khawl leng ah pha ding hi.​​ 

Sang Mang Pa.

Laibu Saal /Zomi eLibrary

www.zomielibrary.com

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related