TEDIM THU KIH ZAK NA LAI ( The Tiddim Chin Hills News ) PIBUAZHI KHA 1924

Date:

TEDIM THU KIH ZAK NA LAI

PIBUAZHI KHA 1924

The Tiddim Chin Hills News

Bu 5  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Shimnapi 2

 

 

A SHUNG A OM THU TE

  • Tedim thu kih zak na lai​​ 

  • Kih zak na thu​​ 

  • Lai Shiangtho tang thu 8

  • Peng Zhu Shiang 2

TEDDIM THU KIH ZAK NA LAI

A ki pian na kum 1919

Khalkha khua kha shim in a bawl hi.

Lai bawl pa-----------------------------Sang Mang Pa

Hu te-------------------------------------Tun En le Dam Shuan

Kum khat a man hamu a hi hi. Khalkha khua Pibuazhi 1, 1924.​​ 

KIH ZAK NA THU

Disemba kha ni 5 ni in Tedim Tonu in ta pasal a shua hi. Tua ta leh a ta nu a pha tak pi a dam uh hi.​​ 

Zanuazhi kha a bei ciang in Tedim Topa in khuan in a khua a ciah ding hi. A tha laih pa in Pashian Topa a hi ding hi. Tua Topa a min in Makdanald a hi hi. Kum khat khit ciang in Topa in hong kahto kik ding hi.

Dawn a mei nei, Phalam Manopipa a tha laih pa in Zanuazhi kha nasem tawp a a khua a ciah ding hi. Khamtung ah hong pai kik nawn lo ding hi. Amah in kum 16 kum in a khua khat vei bek a ciah kei hi.

Zanuazhi kha Vial Nang leh Van Lo te in Lai Shiangtho lai shin a zo zo hi, Van Lo a hi leh Khalkha shia a hi hi.

Novemba kha leh Dicemba kha shung pan Tedim uk shung leh Phalam uk shung ah Tapidaw shuak thak sawm li bang tui ah kih phum hi.​​ Lumbang khua tawh kih nai mi phak khat​​ a kih tui phum hi. Tua pa in Tapidaw a shuah zawk kum sawm leh kum nga a pha hang in tu dong in kih phum nai lo hi. Ama leh a zhi in a tawntung lo buk ah om uh hi.

Heilei pa Hauzahen in thu lam dang tampi a hil thei hi. Tu in amah in: Ni sawm li khit ciang in Topa Zheishu in lei tung ah hong​​ tuak shuk kik ding hi. A kih lang ciang in in zhu sa a hih hang in zawng a hih hang in in zaw ngeu tawh kih bang in a piang ding hi.​​ A nui za khempeuh te in shi​​ na a thuak ding hi, a ci hi.​​ Khamtung mihing te bang ci in hih thu a um thei hiam.

Lushei gam ah Lawki te sang in Tapidaw te tam zaw a pha hi. Tua a hih ciang in Tapidaw te in gam dang ah thu hil ding in a lung ngai uh hi.​​ Amau shia nih bang Homelin khua lam sang ah sawl zo hi. Tu in Khamtung ah thu hil ding a lung ngai uh hi. Disemba kha Champai shia pa in Phalam khua hong pai a Khalkha sang mang pa tawh kih shi a a vaihawm uh hi. Kote in Khalkha uk Tang Thang te khua thu ka hil nuam uh hi, a ci hi. A hih hang in Tang Thang khua te in Khalkha tawh kih nai lua a hih ciang in Sang Mang Pa in: Tua khua ah na pai​​ leh a pha in ka um kei hi. Hual Ngo te in Lushei mi a hih mah in,​​ ah bang ding in amaute thu hil lo na hi uh hiam. Tua te kam ko ka thei kei uh hi, a ci hi. Tua a hih ciang in shia pa in a lungdam a a khua ah Lushei sang Mang Pa tawh vaihawm ding in a ciah hi.

Kawl gam Shuaibo khua ah kumpipa a shuak nuam pasal khat a om hi. Tua pa in bel sek pa hi a lai shiam lo hi. A hih hang in a neu lai tak in Kumpite a ngaimaw hi. Tua a hih ciang na let ciang in: Kei mah in kumpipa ka shuak ding hi. Mihing te in kei nung hong zhui leh kumpi te ka hawl khia ding uh hi. Za​​ khat tum dang ka nei hi. Tua za tui a nee khempeuh te in shi​​ na​​ a thuak nawn kei ding hi. Buh tang hai khat lei tung ah ka pai​​ leh gal kap a piang ding hi, ci in a hil hi. Mi tampi te in tuathu a um thei uh hi. A hih hang in Pallik te in hong man a thong shung kum gunk a khum hi.

India gam ah Musalman upa​​ te leh Hindu upa​​ te in amau mihing te a kih lem sak nah ding un a kih vaihawm uh hi. A hih hang in mi zawng te a hi leh a kih lem nuam kei uh hi. Nagpu khua ah khat vei vei tua mi pawl nih te kih tu a mihing tampi shuang leh shing tawh kih liam thei hi.

Novemba kha leh Disemba kha shung ah vaihawm te a tel kik uh hi. Masa ah Kumpi tawh kih tuak nuam lo te in upa a shuak nuam kei uh hi. A hih hang in tu kum tua te tampi upa a shuak uh hi. A hih hang in tu kum tua te tampi upa a shuak uh hi. Kote in mangte ka huh kei ding hi amau thu khempeuh ka nial ding uh hi, a ci uh hi. A hih hang in amau sang in kumpi tawh ki tuak nuam te a tam zaw uh hi.

Tulki te in kumpipa pa tak tak a nei​​ nawn kei ding hi. Amelikan ngeina bang in kum li shim in gam uk pa a laih sak ding hi. A uk pa masa pen in gal kap mangpipa a hi hi. Zamini gam leh Piancit gam thu thak a om kei hi. Pawl nih te in a kih mawh sak tawntung uh hi. Engalan a hi leh bang mah gen kei hi. A hih hang in Zamini gam shung ah gimna a khang sem sem hi. An leh shum a man a khang hi. Nasep na tawm bek a om hi. Nasep na nei lo mihing 2,000,000 pha hi.​​ Kumpipa in luah pa a khua a ciah hang in: Bang ma hun in kumpipa ka shuak nuam nawn kei ding, ci in a ciam hi. Tu kum Piancit gam shung ah mihing te a hau zaw hi. An tampi mu uh a a dang shum a nei zaw hi.

Lushia gam pan in thu kih zak na a hawi zaw hi. Tu kum an tam zaw ngah uh a mihing tampi a shia kei hi. A hih hang in meileng lam le leng​​ lam tampi kih shia a an pua nah ding a hak sa hi.

LAI SHIANGTHO TANG THU 8

Zakoh

Zakoh in a in ah om nuam zaw hi. Etaw a hi leh sa beng pa a hih hi. Izet in Etaw a it hi, Zhibeka in Zakoh a it hi. Etaw in in luah pa a hi hi. Ni khat ah Zakoh​​ in an a huan lai takin Etaw in sa bet pan in hong ciah hi. An hong vak in, ci in a dot ciang in Zakoh​​ in: Na in luah nah ding na hong pia leh an kong vak ding hi, a ci hi. Etaw in: Ka shi​​ dek tak man in ah in ka luah zo kei ding hi. Tua a hih ciang in bang pha maw kei, an hong pia in a ci hi. Tua a hih ciang in bang pha maw kei, an hong pia in a ci hi. Tua a hih ciang in Zakoh in in luah pa a shuak hi.

A hih hang in Izet in tua thu a za kei hi. A​​ nitak ciang in Etaw sam a: Ka ta, ka shi ma in sa khi sa khat vei ka nek khit ciang in nang ma tung ah thu pha kong​​ pia​​ ding hi. Tu in sa khi khat ve beng in la ka duh bang in sa hong huan in, ci in thu a pia hi. A hih hang in Zhibeka in tua thu za a Zakoh​​ a sam shim leh: Ka thu ngai in. Keel no nih go in la keima kiang ah hong pai pih in.​​ Na pa a duh bang in ka huan a ama thu pha na ngah ding hi, a ci hi. Tua ciang in Zako in a nu thu ngai a keel no nih a go hi. Etaw in a pum mul pa a hi hi. Tua a hih ciang in Zakoh in a khut a ngawng ah keel mul a tuam hi. A pa Izet in khua mu thei loh ciang in tua bang in a khem hi. Zakoh in a pa kiang ah paih ciang in: Bang ci in meng​​ meng​​ in hong ciah na hi hiam ci in a dong hi. Pashian hong hehpih hang hi a ci hi. Na aw in Zakoh aw a hi hi, a hih hang in na khut ka lawn ciang in Etaw khut a hi hi, a ci hi. Sa a ne khit ciang in Zakoh tung ah thu pha a pia hi. Zakoh in a pai khia khit ciang in Etaw hong tung a sa khi khat a pua hi. A hih hang in a pa a piak ciang in: Ka ta​​ aw, na nau Zakoh in hong khem a nang ma thu pha a ngah zo hi, a ci hi. Etaw a heh mah mah a a pa kiang ah thu pha nakpi thum hi. A hih hang in a nau Zakoh in in luah nah ding in a pa in thu a pia zo hi. Tua a hih ciang in Etaw​​ in: Ka pa​​ a shi khit ciang in ka nau Zakoh ka that ding hi, a ci hi. Hih thu a nu Zhibeka a theih ciang in lau a Zakoh a sap khit ciang in: Tai in. Na tai kei leh na u in hong that ding hi. Keima be te khua a zhin in, na u a heh na a bei khit ciang in na hong ciah thei ding hi ci in a sawl hi. Tua a hih ciang in zhing ciang in Zakoh tho a a pa kiang ah: Zhi zong ding in ka nu be te khua ah ka pai ding hi ci in a tai hi. A zhin lai tak in zan khat ah gam pa lak ah lum hi. A ih mut lai tak in mang a mu hi. Leitung leh vantung kih kal ah kel lei khat a om leh tua kel lei ah vantung​​ mihing te in kahto a kum shuk uh hi. A tung pen ah Pashian ding a: Ka ta, lau kei in nang kong kem ding hi. Na Khua ah nang kong ciah kik pi ding hi a ci hi.​​ Zakoh a thoh ciang in: Pashian in hih san tak ah om tak tak hi, a ci hi. Tua a hih ciang in amah​​ in: Pashian in kei hong keem a ka pa in ah​​ hong ciah pi leh ka shum se sawm shung pan se khat​​ kong​​ pia ding hi, a ci hi.

A nu be te khua tun ciang in tui khuk kiang ah tu hon leh tu cing tampi a mu hi. Laban thei na hi uh hiam. A dam hiam a ci a dot ciang in: Ka thei uh hi, a pha tak pi a dam leh tu in a tanu Zakhila hong pai lai hi a ci uh hi. Tua a hih ciang in Zakoh in Zakhila tu​​ te tui a pia khit ciang in: Na pa nau ka hi hi, a dam hiam ci in a dot ciang in Zakhila in lung dam in tai meng​​ meng a a pa kiang ah Zakoh thu a za sak hi. Laban zong hong pai khia a Zakoh a in ah a tung sak hi. Laban in: Ka in ah na om lai tak in tha shum kong pia ding hi. Bang zah dei na hi hiam, ci in a dot ciang in Zakoh in: kum sagi na na ka sem leh na tanu Zakhila hong pia in, a ci hi.​​ Laban in: Pha hi, kong pia ding hi. Tua a hih ciang in Zakoh in kum sagi nasem a Zakhila a ngai mah mah a hih ciang in ni sagi bang a pha hi. Kum sagi a cin ciang in Zakoh in: Tu in na ta nu hong pia in, a ci hi. Laban in mopi an vak na bawl a mi tampi a sam hi. A hih hang in a tanu lian pen Liah Zakoh a pia hi. Zakoh a theih ciangin a heh mah mah hi. A hih hang in Laban in: Ko ngei na a hih kei hi. Ta lian in pasal a nei ma in a nau in pasal a nei thei kei ding hi. Kum sagi na na sem lai a hi leh Zakhila kong pia ding hi, a ci hi. Zakoh in a dang kum sagi na a sem khit ciang in Zakhila a ngah hi. A hih hang in a lung dam mah mah man in​​ ah Laban in ah a om lai hi. Liah in ta tampi a shua hang in tawp pen in Zakhila in ta khat bek a nei hi.​​ A min Zawta a hih hi. A nung ciang in Zakoh in: Ka pa aw ka in ah hong ciah sak in ci in Laban kiang ah a gen hi. Laban in: Kha shum bang zah na dei hiam a ci ciang in Zakoh in: Kha shum ka dei kei hi. SA khempeuh shung pan in a pawl te ka la ding hi. A vom a sa, a kang te khempeuh nang na la ding hi, a cih ciang in Laban a thu kim hi. A hih hang in tu tawh, keel tawh, bawng tawh lak ah a lian pen a hat pen te in a pawl hi. Tua a hih ciang in Zakoh a shum hau mah mah a Laban a zawng hi. Laban a heh hi, ci in Zakoh a theh ciang in ni khat ah ama leh a zhi te a ta te a tai hi. Laban a del a ni sagi khit ciang in a kiang ah a tung hi. A hih hang in Pashian in: Zakoh na tai kei in, a ci hi. Tua a hih​​ ciang in Zakoh a muh ciang in: Bang ding in tai na hi hiam ci in a dot ciang in Zakoh in Kei tung ah na​​ heh man inah ka tai hi, a ci hi.​​ Tua mun ah amau te in kih lem nah ding a kih ciam uh hi. A​​ nung ciang in Laban in a ciah Zakoh​​ leh a in kuan pi te a ding uh hi. A kih beh​​ lap lai ding.

 

PENG ZHU SHIANG​​ 2

Peng Zhu Shiang in kih tui phum ding in a ngak lai tak in ze-et na masa pen thuak​​ hi. A u in a zhi​​ a​​ ma a zhi dang​​ a la hi. Peng Zhu Shiang a zak ciang in:​​ Ka u tung ah ka heh na ka thuk ding hi, a ci hi. A hih hang in ni khat a Lai shiangtho a shim lai tak in:​​ A mawh-na bang-in keima ka thuk​​ ding hi,​​ Topa Pashian a ci hi,’ a shian ciang-in ah zhum a a heh-na bei a a u kiang-ah dangka a pia hi.​​ Tua dangka a ngah​​ ciang-in a u in zong zhum a zhi no a hawl khia a a zhi tak a la kik​​ hi.​​ Kum 1918 kum Sen te gam khang lam mihing-te in Kumpipa a​​ shuam​​ ​​ uh hi​​ A shuam-te a do nah-ding Peng Zhu Shiang a sawl hi.Tua lai tak in Zenizal a ki ci gal kap mangpi a lian pen za a ngah hi. A masa pen Peng Zhu Shiang-te a thau tang a bei a hih ciang-in a lel uh hi. A hih hang-in a kih do kik​​ ciang-in a zo hi. A zawh ciang-in Peng Zhu Shiang in a gal-te​​ kheempeuh shum sawm thum tek a pia hi. Tua a hih ciang-in amau in a​​ khua a ciah uh ciang-in a zawng-te an shut lo in a lei uh hi. Ni khat-ah Peng in Kumpipa a shuam-te khua khat a shim hi. A shim ma in a gal-te bu pa kiang-ah lai a khak hi:​​ ‘Hong do lo in na pai khia uh leh kong kap kei ding uh hi,’​​ a cih ciang-in a gal-te a pai khia uh hi. Peng in khua- ah a tum ciang-in phat na khat bek mu lo hi. Bang ding hiam ih ci leh kum nih lai tak-in Kumpinu shuam gal-kap te in tua khua ah om uh hi.​​ Mi zawng-te an shut,​​ puan shut,​​ shum buk a dei–na khempeuh​​ man pia lo in a la tawn-tung uh. Tua a hih ciang-in shum buk khempeuh kih khak a mi khempeuh in naseem lo in a om uh hi. Peng in:​​ ‘Lau kei un. Lo na kho un,​​ shum buk na​​ hon un,’​​ a cih ciang-in mihing in naseem kik a shum buk-te in shum buk a hon kik uh leh ama gal kap-te shum a leih uh ciang-in shum a pia uh hi.

Tua lai tak in Peng Zhu Shiang in laibu khat a at hi. Hih laibu shung-ah gal kap nasep-na thu leh Pashian pai-na thu a at hi.​​ A galkap khempeuh-te in​​ hih laibu et lo in a ngah mahteng in a shim sak hi. Tua khua a Peng Zhu Shiang leh a gal kap- te in kum nih a om lai tak-un khua shung a shiangtho sak hi. Bang neek-na in a shu shia hi,​​ kham nah-ding in a shu shia hi,​​ shu zhuak khempeuh a hawl khia hi. Pawi kham-na in khempeuh lai shin sangin leh thu hil sangin a piang sak hi. In pang leh shuang pang-ah Lai Shiang-tho a at sak hi. Tua a hih ciang-in mihing khempeuh-te in Pashian lai a shim thei hi. Masa-ah numei-te in tua khua shung-ah zan lai tak-in a vak ngam kei uh hi. Tu-in a​​ shun​​ a zan ahih hang-in a vak ngam uh hi.

Peng Zhu Shiang in anin kih hi. Gal kap-te lup-na puan a shiangtho hi, a thau tawh a thau thei tawh a kawng gak​​ khau a pha tak pi a kih nawt shiang hi.​​ A​​ khem peuh-te in Lai Shiangtho leh labu a nei tek uh hi.​​ Shum buk-ah vak mawk-te a hih hang-in,​​ za tep-te a hih hang-in,​​ zhu ne-te a hih hang-in,​​ a kham-te a hih hang-in,​​ pau shia-te a hih hang-in,​​ gal kap-te shung pan a kham hi.​​ Ama in a gal kap-te​​ a tek hang-in a tek-na tawh hehpih-na a ki hel a hih ciang-in a gal kap-te in hong it ​​ uh hi.​​ A gal kap-te a ta-te,a na hi.

Peng Zhu Shiang in a man lo-te in a khial kei ding hi,ci in a a gal kap-te a tawn tung a na seem sak hi.Amau in thau a lap loh lai​​ tak-in a mawl sak a hih hang-in,shin sak a hih hang-in,puan a gan sak hi. Tua shim lo in ni shim in Pashian thu hilh nah-ding in gal kap-te kih khawm sak a Lai shiangtho shim leh thu nget nah-ding in a han thawn hi. Amau in lampi-ah pai lai tak-un la a sa tawntung​​ uh hi.Lasa a dei pen in, Zheishu gal kap te gal kap aw,a hi hi.

Gal kap te tampi Tapidaw a om hang-in kim khat-te in a hih kei hi. Tua a hih ciang-in Pashian thu a hil ding-in sang mang nu leh sang mang pa a sam hi.​​ Ama in zong ​​ thu ​​ hil a thu a shiam a khat vei vei thu a nget​​ lai tak-in a kap thei hi. Tua ciang-in gal kap-te in Tapidaw a shuak zel uh hi. Ni khat ni ama in beng a man dangka mak thum mei in a hal hi. Ni khat in gal kap za guk tui-ah kiphum uh hi.A kih phum khit ciang-in gal kap tul li val leeng gah tui leh kho mun a ne khawm uh hi. A hih hang-in sang​​ in shung-ah ta zo lo a hih ciang-in​​ za li za li in a kih laih hi. Sang mang pa khat in​​ ‘Sente gam shung Ni pi ni pan-in a lian pen nih a hi hi,’a ci hi.

Tu nung ciangin senshi gam Menzhi pa a shi hi.Kumpipa in Peng Zhu Shiang Menzhi pa a kawih hi. Tua gam shung-ah mihing mak sawm thum leh​​ mak nga a pha hi.​​ Tua a hih ciang-in tua gam uk Menzhi ​​ lak pan-in Perng zhu Shiang in Tapidaw a om lak pan-in ama sa pen a hi hi. Tua gam shung-ah shiat-na leh gi lo-na a tam hang-in gam dang a uk-na-te bang-in a shiangtho sak hi. A nung ciang-in Kumpia khut nuai Menzhu-lia gam Menzhi pa in Kumpipa a shuam hi.​​ Kumpipa gal kap-te a lel uh hi. Tua a hih ciang-in Kumpipa gal kap mang pa in Peng Zhu Shiang a sam hi. Amaute in tai za nih man lang in pai uh a a tung ‘ciang-in tawl-ngah lo in thahkhat in a do uh hi. A hih hang-in a do ma-in a bu-te khih khawm uh a Pashian Kiang-ah thu a ngen uh hi.​​ ‘Pashian aw, ko ka gal-te ka that nuam kei uh hi. Ahih hang-in ka that leh ka lung shung a huatsa-na om lo in hong heh pih in,’a ci uh hi. Tua a nget khit ciang-in Tapidaw lasa in do uh a Pashian in hong hu a​​ hong zo sak hi.

Menzhi pa-te in mi mah mah a hih hang-in Peng Zhu Shiang in a kih nim a nai puan shil lo in khau puan a shil hi.​​ Khat vei khua hau sa-te in Peng Zhu Shiang in-ah hawh uh ciang-in puan pha a shil uh hi.​​ Peng Zhu Shiang in:​​ ‘No hau sa-te in ka in-ah nong haw na-ding-in a kih lawm kei​​ hi,’a cih ciang-in a zhum uh a a nung ciang-in in khau puan bek a shil uh hi.

Ni dang a ama in in shuang-ah a shil lai tak-in a gal kap mang pa in akhawm hi. Peng Zhu Shiang in, a cih ciang-in tua gal kap mang pa in:​​ ‘Note lak-ah mi lian a shuak nuam pa in note shilla pa a hi ding hi,’ci in Zheishu thu piak-na a shiam ciang-in Menzhi a khawm kik nawn lo hi.

Kum khat in guah a zhu lo a hih ciang-in nithum-ah an ngawl in thu nget nah-ding-un gal kap-te thu apia hi.Ni thum ni​​ ah gal kap tul sawm bang mun khat-ah kih khawm uh a a mang-te tawh thu a ngen uh hi.Thu a nget zawk nai ​​ nih bang-in guah zhu kih pan a azhing​​ ciang-in guah tampi a zhu hi.

Tua lai tak in Peng Zhu Shiang in kumpipa a gal kap mangpi lian pen a hi hi.

​​ 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related