TEDIM THU KIH ZAK NA LAI ( The Tiddim Chin Hills News ) NOVEMBA KHA 1924

Date:

TEDIM THU KIH ZAK NA LAI

NOVEMBA KHA 1924

The Tiddim Chin Hills News

 

Bu 5  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Nambat 11

 

A SHUNG A OM THU TE​​ 

  • Tedim thu kih zak na lai​​ 

  • Kih zak na thu​​ 

  • Kham tung pawlpi up ate vaihawm na​​ 

  • Enzin thu​​ 

  • Lai Shiangtho tang thu 11

  • Debawla

 

TEDIM THU KIH ZAK NA LAI

 

A​​ kih pian na kum 1919.

Khalkha khua kha shim in a kih bawl hi.

Lai bawl pa-----------------------------------Sang Mang Pa

Kum khat a man hamu a hi hi. Khalkha khua Novemba kha, 1, 1924.

KIH ZAK NA THU​​ 

Zangvun Menzi pa in Khamtung ah Zo lai shin ding in thu a pia zo hi. Phalam mangpi pa in laibu man lang in at ding thu a pia zo hi. Kha de ah hih thu kih at lai ding hi.​​ 

Septemba kha Tedim shia te in Khuasak khua Sang Mangpa kiang ah Lai Shiangtho a shin uh hi. Pul nat na Kawl ah tung hang in Tua Hang hong pai zo kei hi. A dang teng a om​​ uh​​ hi.

Kawlpi khua shung ah pulpi a tun ciang in mihing 100 val a shi uh hi. Tu in a bei ta hi. Tu in Kawpi khua shung ah ganhing pul a tung hi.

Khat vei Mang Kang te in Zamini lio​​ na thu a vaihawm kik uh hi. Zamini te in: Note in​​ ngun​​ nong lei tawi leh uh te Piancit te kiang ah kong pia ding hi, a ci uh hi. Tua a hih ciang in Engaland te leh Amelikan te in ngun a leitawi sak ding hi.

Itali gam shung ah mihing te in lei shung ah to lai tak in​​ ganhing ha khat a mu hi. Tua ha in pi 9 a sau a pound 400 a gik hi.​​ Mihing te in leitung ah a om mah in ganhing a lian bel pawl a​​ om hi. Khat vei vei mihing te in tua ganhing a guh a hih hang in a ki a hih hang in a ha a hih​​ hang in a mu hi.

Zangvun Menzipa​​ in ei te lai lung a thu kim man in Tedim labu thak leh Sizang labu thak kih bawl thei hi. Tedim Lai Shiangtho zong a kih bawl thei hi.

Sang Mang pa tawh, Thang Cin tawh, Lal Bang tawh Pilung shiuaizhi ah a pai uh hi.​​ 

 

KHAM TUNG PAWLPI UPA TE VAI HAWM NA​​ 

 

Septemba kha ni 27 ni in pawlpi upa​​ te in Khuasak khua​​ a kih​​ khawm uh a,​​ a vai hawm​​ uh hi. A kih khawm te in Sang Mangpi shia Aung Duai, Pau Shuan, Thang Cin, Ngai Ling, Lien Lut Lo, Za Khup a hi hi. Kawlpi lam sang ah pul natna a om man in upa li hong shuak zo kei hi.

A ki pat ciang in Sang Mangpa​​ in thu a ngen hi. Tuah ciang in Sang Mangpa in ni kum vaihawm na teng a gen hi. Tu kum vai hawm te uk pa shia Aung Duai kih kawih a shia Za Khup lai at pa kih koih hi.

A nuai ah kih ciam na thu teng kih at hi:

  • Shia Lun a shi man in Shia Sang Phen in Thang Tang uk pan in Zokhua uk ah a kin sak hi. Sang Phen a tha laih pa in Van Lo a hi ding hi. Van Lo in tu kum Lai Shiangtho shin a zo hi.

  • Shia Sang Phen in kum thum bek Lai Shiangtho a shin hi. A ngeina bang a hi leh​​ a kha shum 17 bek a ngah thei hi. A hih hang in ama in​​ a​​ nat man in a shin kik zo kei hi. Tua a hih ciang in kum li lai shin te bang in kha shum 20 a ngah ding hi.

  • Vial Nang in kum thum na a sem zo hi. A ngei na bang in tu kum kha shum 24 a ngah ding hi. A hih hang in ta nih a nei hang in a kha shum 25 a ngah ding hi.

  • Dam Shuan in kum 3 bek Lai Shiangtho a shin hi. A hih hang in zhi a nei hang in a kha shum in kum 4 lai shin tawh kih bang a ngah ding hi.

  • Gun​​ gal sang ah Vang Tual longal a dang shia a om kei hi. Ama guak khual zin ding a haksa hi. Tua a hih ciang in amah​​ huh​​ ding in Pang Mual pa Za Huat kih kawih hi. Ama in tu kum kha shum 5 a ngah ding hi.

  • Ni kum ciang in shia kuli tha man ngun 250 kih kawih hi. A hih hang in tua ngun a tam lua hi. Ni kum ciang in​​ ngun 200 bek ih kawih ding hi.

  • Ni kum ciang-in Shia-te kiam lo nah-ding in, Shia tam zaw kih kawih thei nah-ding-in Tapidaw kheempeuh in ni kum sang-in tu kum ngun tampi piak nah-ding-in ka han shua uh hi.

  • Tu kum khamtung Tapidaw-te in Tedim pawlpi tawh a kih khawm ding hi.​​ Mat kha 13,14,15 ni in a kih khawm ding uh hi.​​ Pawpi upa-te in ni 12 ni in a kih khawm ding uh hi.​​ 

  • Shia Aung Duai, Shia Ngai Ling​​ leh SangMangpa-te in Khamtung Pawlpi vaihawm nah thuat ding in kih kawi hi.

Tu Kum Dangka Zak Na Thu​​ 

Shia-te Kha Shum​​ 

Vang Tual  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …180

Tua Hang  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ….180

Lein Zam  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …252

Thang Cin  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …240

Lal Bawng  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …180

Thuam Hang  ​​ ​​​​ …240

Sang Ling ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …240

Sang Phen ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …240

Van lo ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …240

Nawl Kaling ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …240

Vial Nang​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …300

Dam Shuan ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …160

Za Huat ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …50

​​ A vekpi  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …2742

Lei Dang-ah Piak Na​​ 

Pilung Shivuaizhi  ​​ ​​ ​​​​ …200

Na Ngong Sang In  ​​​​ …20

Taga Sang In  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …20

Kazin Pasal Sangin ​​ …20

Kawl Pasal Sangin  ​​​​ …40

 ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ A vekpi  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ …300

 ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Shia-te kuli man..200

 ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Ngun a nak teng…3242

 ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Za Khup. Lai At Pa.

ENZIN THU​​ 

An na huan lai-tak-in tui a soh ciang-in an huan beel shin a hong phu hi. A kuang shin na la khiat kei leh a phu khia ding hi. Beel shin a kiat lo nah-ding-in shuang in delh leh cin beel hong phu kham ding hi. Hih thu in enzin kih ci, kihpat thu vul a hi hi. Enzin in mei hu tawh kih hei thei na a min a hi hi.

Ni dang lai in-ah leitung mi kheempeuh in a khual zin ciang in sakol​​ tuang kei leh a khe in a pai hi.​​ Na a sep ciang-in khut tawh a seem uh hi. Van gik pi a dom uh ciang-in a khut tawh a dom uh hi.​​ Van a puak ciang-in a liang tawh a lu tawh a pua kei leh sakol leeng tung-ah a kai sak hi.​​ Amau te in tembaw ah a paih ciang-in hui puan tawh a pai uh hi.​​ Hui a nung kei leh pai zo lo hi,​​ sa-kol leeng a om kei leh leeng a kai zo kei hi.​​ Mihing a tha hat kei leh van a pua zo kei hi,​​ mihing a ci na leh lam a pai zo kei hi.​​ A hih hang-in tu in mihing te in a khual zin ciang-in meileeng tawh, tembaw tawh a pai thei hi. Tu in khut tawh na sep sang-in​​ mei hu tawh na​​ a​​ seem zaw uh hi. Van gik dom na ding a om leh enzin tawh a dom thei hi.​​ Van kih pua ding a om leh enzin tawh a pua sak hi.​​ Hih thu teng bang ci ih kih bawl zo hiam ih ci leh an huan beel shin a phu mei hu tawh ih bawl thei hi.

Ni dang lai in​​ ah pasal in a zhi niangtui a huan a et lai tak-in a tui so in beel shin a phu a mu hi.​​ A muh ciang-in bang ci in a phu hiam ci in a lung ngai hi.​​ A phu thei na kawi pan a kih piang hiam, ci in a ngaishun hi. Hih mei hu kih khak cip leh bang ci a piang ding hiam, ci in a ngaishun hi.​​ A bang ci in mihing-te a huh sak thei ding hiam,​​ ci in lung ngai hi.​​ Tua bang a lung ngai ciang-in dam dam in a kih pei thei enzin a piang sak hi.​​ A cil in a hawih pha​​ kei a bawl hi.​​ A hih hang-in kum shim in Mang Kang-te in a shiam seem seem a tu in enzin nam tuam tampi a hawih a piang sak a na kheempeuh a seem sak thei hi.​​ Tua a hih ciang-in Mang Kang-te in lo a kho a ham tom ciang-in enzin tawh a ham tom hi.​​ Lopa a bot ciang-in enzin tawh a bot hi.​​ Lo a at ciang-in enzin tawh a at hi.​​ An a lak ciang-in enzin tawh a la hi,.In-ah a pua ciang-in enzin tawh a pua hi.​​ An a cil ciang-in enzin tawh a cil hi.​​ An a shuh ciang-in enzin tawh a shuh hi.​​ An a gawi ciang-in enzin tawh a gawi hi.​​ Pat a lak ciang-in enzin tawh a la hi.​​ A heek ciang-in enzin tawh a heek hi.​​ A kheek ciang-in enzin tawh a kheek hi.​​ Khau a zhial ciang-in enzin tawh a zhial hi.​​ Shiam a ban ciang-in enzin tawh a ban hi.​​ Puan a gan ciang-in enzin tawh a gan hi.​​ Puan a khui ciang-in enzin tawh a khui hi.

Enzin shung ah na thum a om hi.​​ Mei,tui sa beel leh enzin tak tak a hi hi.​​ A cil pan-in mei ci ding shing bek a kih zang hi.​​ A nung ciang-in shuang mei holh a zang hi.​​ Tu in nam gim tui zat ding in a kih pan zo hi.​​ Shuang mei holh tam a om mun-ah shing a kih zang lai hi.

Tua mei shik kuang shung-ah a ci hi. A tung ah tui sa beel lian khat a om hi Tua beel shung-ah tui vot a​​ shung hi.​​ A nuai-ah a om mei in tua tui vot a sa sak hi. A sa ciang in hu a shuak hi. Hih beel a to mah mah hi. A hih kei leh mei hu a shuak ciang-in​​ a puak kham ding hi.​​ A puak kham lo nah-ding-in a tung lam ah vang a kih bawl a shin tawh a kih kawih hi.​​ Mei hu in tha a hat seem seem ciang-in tua​​ a shin phu kang-to a mei hu a shuak khia thei hi.

Tua mei sa beel leh enzin kih kal-ah shik lawng lian khat kih peh sak hi. Tua shik lawng shung-ah mei hu a pai hi:​​ A kih khak cip mei hu in enzin a tun’ciang-in mei hu beel shungah a tum hi. Tua mei hu beel a to mah mah hi.​​ A hi kei leh a puak kham thei hi. Tua beel shung ah shik​​ peek pei tua beel tawh kih tuak lel khat a om hi.​​ Tua shik peek pei ah shik tawng khat a kih bul hi. Mei hu in mei hu beel shung-ah​​ a​​ nung pan-in a tum ciang-in shik peek pei a mai lam ah a sawn hi. A mai lam dawn ciang-in a nung a vang kih khak a mai lam vang kih hon a tua shung-ah mei hu a tum a shik peek pei a nung lam a sawn kik hi.​​ A nung lam a dawn ciang-in a mai lam vang kih khak a nung lam vang pan-in a sawn kik kik hi.​​ Tua mah bang in a nung lam,a mai lam a sawn kik kik hi.​​ Thu gente-na in pum lawng bang a hi hi. Pum lawng in mei hu beel tawh kih bang hi.​​ Pum nul in shik peek pei tawh kih bang hi. Pum ciang-in a shik pum tawh kih bang hi. Pum kung pa in pum ciang a zak ciang-in a nuai pan in hui a shuak khia hi.​​ A hi hang-in a nuai lam pan-in hui nakpi a mut leh pum mul a leeng khia ding hi.​​ Tua a hih ciang-in enzin in a kih bul pum lawng tawh kih bang hi. Pum lawng pan in hui a shuak khia hi. A hi hang-in mei hu in enzin shuang ah a tum hi.​​ ​​ ​​ 

Pum ciang shik peek lian leh a dang a deih na a kih pei a sawn thei nah ding in savun tawh a vawh hi. Tua a hih ciang in mei leng​​ ahih​​ hang in, tembaw a hih hang in a pai thei hi.

LAI SHIANGTHO TANGTHU 11

Zawshu

Kha lui pan a kih behbap hi.

Zawshu leh Itazhila te in Zezhikhaw leh Gibon khua a shim thu a dang kumpipa te a zak uh ciang in a lau mah mah uh hi. Zezhusalen khua kumpipa in ama gam lam sang kumpite a sam a: Gibon te in Zawshu leh Itazhila te tawh a kih lem zo hi. Tua khua shim ni, ci in a gen uh hi. Hih thu Gibon ten a zak ciang in a lau a Zawshu a sam uh hi. Hong huh in. Kumpi a tampi te​​ in ka khua a hong shim ding hi, a ci hi. Tua a hih ciang in Zawshu leh Itazhila gal kap te man lang in a pai uh hi. Pashian in Zawshu kiang ah a gen: Lau kei in, Hih mi nang ma khut tung ah ka pia ding hi, a ci hi. Tua a hih ciang in a kih doh uh ciang in Itazhila te in a delh uh lai tak in nitum a ki sak man in Zawshu in: Ni aw, tum kei in,​​ ci thu a piak ciang in ni a khawl hi. Tuah ciang in Itazhila te in a gal te a delh uh hi.​​ Kumpipa nga te in lei hawm shung ah a sel ci in Zawshu a theih ciang in shuang in a khak hi. A gal te a delh zawk ciang in a khak na shuang a la khia hi. Kumpipa a​​ shuak ta sak a ma gal kap te a sam a tua Kumpite ngawng​​ ah a ding sak hi. Tua mah bang in note in Pashian thu upna tawh na gal te khempeuh ngawng ah na khe tawh na shik ding hi, a ci hi. Tuah ciang in kumpi nga a that hi.

Tua nung ciang in Zawshu in kana gam khang lam khua a khempeuh pai kawi kawi a,​​ a shim khin a amau lo​​ leh​​ shum a la hi.​​ Kua​​ mah in Itazhila kham zo lo hi. A hih hang in sak lam ah​​ kumpi te a om uh hi. Zawshu leh​​ Itazhila te a vang​​ let na thu a zak uh ciang in kih khawm a gal do nah ding a pai uh hi. A hih hang in Zawshu leh ama gal kap te in a pai meng meng a a gal te a ngaihshut lo lai tak in a shu shia uh hi. Tua gal te in leng leh sa kol a nei uh hi. Zawshu a sat tan hi. A gal te khua ah pai​​ uh a a kim khat mei tawh a​​ hal uh hi. Kim khat a shim a,​​ a la khin uh hi. A hih hang in a shu gawp thei loh khua khat bek a om lo hi.​​ Tua a hih ciang in Itazhila te in gam khempeuh a shim​​ khin uh a om na ngah uh hi. Kumpipa sawm thum leh khat a zo uh hi.

Tua lai tak in Zawshu a teek zo hi. Tua a hih ciang in Itazhila upa-te a sam a,​​ a pawl a pawl a om na​​ gam a gen a,​​ gam gi a khen sak hi. Pawl thum te in Zawdan gun lang khat a om hi.​​ Pawl khat in Zawdan gun leh tuipi kihkal a om uh hi. Pawl khat in gam a ngah kei hi. Tua pawl te in shiampi a hi uh hi. A​​ nungtak nah ding an mi dang te kiang ah a ngah uh hi. Tua te in teen​​ nah ding khua a ngah uh hi. Tua lai tak in Zawshu in Pashian thu piak bang mah in that kha te a shuak ta​​ na khua a tel hi. Hih khua ah mihing khat in a​​ lawm pa a that kha leh a tai thei hi. Tua khua shung ah shiampipa a shi dong in a om hi. Shiampipa a shi khit ciang in a khua a ciah​​ a, tua shuak ta​​ na khua a kawi hi. Tua nung ciang in Zawshu in gun lang khat a om mi pawl thum gal kap te in a khua a ciah sak hi. A u te a nau te a huh nah ding in Zawdan a kan tan uh hi. A hih hang in tua gam a shim khit ciang in a a ciah uh hi.

Zawshu in a teek ciang in Itazhila te a sam a thu a gen hi. A gen na in: Tu in kei ka shi ding hi. Note in Pashian kiang ah heh pih na thu na ngah zo uh hi. Tua a hih ciang in a nung ciang in bang na kih ci ding hiam. Pashian bia​​ lai ding na hi uh hiam. A hih kei leh Lawki ngeina dawi bia ding na hi uh hiam. Keima leh in pih te a hi leh Pashian bek ka bia ding uh hi, a ci hi. Itazhila pa khempeuh in: Kote in Pashian bek ka zhui ding uh hi, ci in nak pi a gen uh hi. Zawshu in: Pashian biak nah ding a haksa hi, a ci bang in upa​​ te in: A haksa​​ hang Pashian bek ka bia ding uh hi, a ci uh hi. Tua a hih ciang in Zawshu in shuang lianpi lei shung ah a phut a: Hih shuang in na ciam na teci a hi ding hi. Nomau na kih ciam bang in na gamtah ding uh hi, a ci hi.

Zawshu in a shi taitak a kum in kum zah leh kum sawm a hi hi.

 

DEBAWLA

Zawshu a shi khit ciang in Itazhila te in Topa khat a nei kei hi. Mihing khempeuh in a ngah na khua pai uh a in lam a lo a kho uh hi. A hih hang in Zawshu a shim sa khua pite in a khua ciah uh a khua a lam kik uh hi.​​ Itazhila te in mihing khempeuh a gam shung pan hawl khia lo uh hi. Tua mihing te in Lawki a hi uh a Itazhila te a kheem sak uh hi. Khat vei vei Itazhila te in Lawki ngeina a zhui in dawi a sem uh hi. Tuah ciang in Pashian in dan hong tat hi. Amaute in a gal te tawh a kih doh uh ciang in a lel uh a a galte shila a kai uh hi. Tua lai tak in gim na tampi a thuak uh hi. A hih hang in​​ Pashian kiangah hehpih na ngen uh a,​​ a mawh na a kih shik kik uh ciang in hehpih na a ngah uh hi. Tuah ciang in Pashian in Itazhila a hon te pia a amau in a gal te a zo thei hi. A hih hang in a hon te a shi khit ciang in mihing te in Pashian thu​​ nial​​ kik uh a dan a thuak kik uh hi.

Khat vei Itazhila te in Pashian mai ah khial na bawl uh a Pashian in Khanan kumpipa khut shung ah a pia hi. Tua a hih ciang in Itazhila te in kum sawm nih Khanan mite bawl shiat na nakpi a thuak uh ah Pashian kiang ah kap in ko in a thum thum uh hi. Tua lai tak in Itazhila te a uk in Pashian kam sang numei khat Debawla a om hi. Mi khempeuh hong pai​​ a,​​ ama thu piak na a ngai uh hi. Tua Debawla in mi khat a pai sak a Balet a sap khit ciang in: Nang in mi 10,000 khawm in la Khanan mihingte shim in. Amau te khempeuh a gal kap mang pa Titaza na khut shung ah ka hong pia ding hi. Pashian in hong ci hi, ci a kam sang numei in a gen ciang in Balet in Debawla kiang ah: Nang tawh ka pai khawm ding leh ka pai ding hi, a cih ciang in Debawla in: Nang tawh ka pai khawm ding hi. A hih hang in nang in​​ vang liat na na ngah kei ding hi. Pashian in numei khut shung ah Khanan gal kap mang pa a pia ding hi, a ci hi

Tua a hih ciang in Balet in Itazhila mihing ten khat tawh Khanan mi te a shim uh ciang in a zo zaw uh hi. Khanan mi te a shik leeng​​ 900 man uh a gal kap te khempeuh tem tawh a thah uh hi. Gal kap mangpa Titaza in a shik leeng tung pan kum khia in tai a Itazhila mi Kenih a zhi buk ah a bu hi. Galkap mangpa in Kenih zhi kiang ah tui a nget ciang in bawng nawi a pia a puan tawh a khuh hi. Titaza a ih mut lai tak in numei in a bil shung ah ciang zum khet buk tawh a khen a lei ah a kilh hi. Tua lai tak in Balet​​ Titaza delh in hong pai kenih a zhi in a muh ciang in a sam a: na zong gal kap mang pa en in ci in a lak hi.

Tua a hih ciang in Balet in Topa Pashian sawl bang in gal do ding a lau man in min than nah ding gal kap mang pa a man in min than nah ding gal kap mang pa a man zo kei hi. A hih hang in ama in a nakpi in Khanan kumpipa tawh do a a lel thei hi.​​ 

​​ 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related