TEDIM THU KIH ZAK NA LAI
NOVEMBA KHA 1924
The Tiddim Chin Hills News
Bu 5 Nambat 11 |
A SHUNG A OM THU TE
Tedim thu kih zak na lai
Kih zak na thu
Kham tung pawlpi up ate vaihawm na
Enzin thu
Lai Shiangtho tang thu 11
Debawla
TEDIM THU KIH ZAK NA LAI
A kih pian na kum 1919.
Khalkha khua kha shim in a kih bawl hi.
Lai bawl pa-----------------------------------Sang Mang Pa
Kum khat a man hamu a hi hi. Khalkha khua Novemba kha, 1, 1924.
KIH ZAK NA THU
Zangvun Menzi pa in Khamtung ah Zo lai shin ding in thu a pia zo hi. Phalam mangpi pa in laibu man lang in at ding thu a pia zo hi. Kha de ah hih thu kih at lai ding hi.
Septemba kha Tedim shia te in Khuasak khua Sang Mangpa kiang ah Lai Shiangtho a shin uh hi. Pul nat na Kawl ah tung hang in Tua Hang hong pai zo kei hi. A dang teng a om uh hi.
Kawlpi khua shung ah pulpi a tun ciang in mihing 100 val a shi uh hi. Tu in a bei ta hi. Tu in Kawpi khua shung ah ganhing pul a tung hi.
Khat vei Mang Kang te in Zamini lio na thu a vaihawm kik uh hi. Zamini te in: Note in ngun nong lei tawi leh uh te Piancit te kiang ah kong pia ding hi, a ci uh hi. Tua a hih ciang in Engaland te leh Amelikan te in ngun a leitawi sak ding hi.
Itali gam shung ah mihing te in lei shung ah to lai tak in ganhing ha khat a mu hi. Tua ha in pi 9 a sau a pound 400 a gik hi. Mihing te in leitung ah a om mah in ganhing a lian bel pawl a om hi. Khat vei vei mihing te in tua ganhing a guh a hih hang in a ki a hih hang in a ha a hih hang in a mu hi.
Zangvun Menzipa in ei te lai lung a thu kim man in Tedim labu thak leh Sizang labu thak kih bawl thei hi. Tedim Lai Shiangtho zong a kih bawl thei hi.
Sang Mang pa tawh, Thang Cin tawh, Lal Bang tawh Pilung shiuaizhi ah a pai uh hi.
KHAM TUNG PAWLPI UPA TE VAI HAWM NA
Septemba kha ni 27 ni in pawlpi upa te in Khuasak khua a kih khawm uh a, a vai hawm uh hi. A kih khawm te in Sang Mangpi shia Aung Duai, Pau Shuan, Thang Cin, Ngai Ling, Lien Lut Lo, Za Khup a hi hi. Kawlpi lam sang ah pul natna a om man in upa li hong shuak zo kei hi.
A ki pat ciang in Sang Mangpa in thu a ngen hi. Tuah ciang in Sang Mangpa in ni kum vaihawm na teng a gen hi. Tu kum vai hawm te uk pa shia Aung Duai kih kawih a shia Za Khup lai at pa kih koih hi.
A nuai ah kih ciam na thu teng kih at hi:
Shia Lun a shi man in Shia Sang Phen in Thang Tang uk pan in Zokhua uk ah a kin sak hi. Sang Phen a tha laih pa in Van Lo a hi ding hi. Van Lo in tu kum Lai Shiangtho shin a zo hi.
Shia Sang Phen in kum thum bek Lai Shiangtho a shin hi. A ngeina bang a hi leh a kha shum 17 bek a ngah thei hi. A hih hang in ama in a nat man in a shin kik zo kei hi. Tua a hih ciang in kum li lai shin te bang in kha shum 20 a ngah ding hi.
Vial Nang in kum thum na a sem zo hi. A ngei na bang in tu kum kha shum 24 a ngah ding hi. A hih hang in ta nih a nei hang in a kha shum 25 a ngah ding hi.
Dam Shuan in kum 3 bek Lai Shiangtho a shin hi. A hih hang in zhi a nei hang in a kha shum in kum 4 lai shin tawh kih bang a ngah ding hi.
Gun gal sang ah Vang Tual longal a dang shia a om kei hi. Ama guak khual zin ding a haksa hi. Tua a hih ciang in amah huh ding in Pang Mual pa Za Huat kih kawih hi. Ama in tu kum kha shum 5 a ngah ding hi.
Ni kum ciang in shia kuli tha man ngun 250 kih kawih hi. A hih hang in tua ngun a tam lua hi. Ni kum ciang in ngun 200 bek ih kawih ding hi.
Ni kum ciang-in Shia-te kiam lo nah-ding in, Shia tam zaw kih kawih thei nah-ding-in Tapidaw kheempeuh in ni kum sang-in tu kum ngun tampi piak nah-ding-in ka han shua uh hi.
Tu kum khamtung Tapidaw-te in Tedim pawlpi tawh a kih khawm ding hi. Mat kha 13,14,15 ni in a kih khawm ding uh hi. Pawpi upa-te in ni 12 ni in a kih khawm ding uh hi.
Shia Aung Duai, Shia Ngai Ling leh SangMangpa-te in Khamtung Pawlpi vaihawm nah thuat ding in kih kawi hi.
Tu Kum Dangka Zak Na Thu
Shia-te Kha Shum
Vang Tual …180
Tua Hang ….180
Lein Zam …252
Thang Cin …240
Lal Bawng …180
Thuam Hang …240
Sang Ling …240
Sang Phen …240
Van lo …240
Nawl Kaling …240
Vial Nang …300
Dam Shuan …160
Za Huat …50
A vekpi …2742
Lei Dang-ah Piak Na
Pilung Shivuaizhi …200
Na Ngong Sang In …20
Taga Sang In …20
Kazin Pasal Sangin …20
Kawl Pasal Sangin …40
A vekpi …300
Shia-te kuli man..200
Ngun a nak teng…3242
Za Khup. Lai At Pa.
ENZIN THU
An na huan lai-tak-in tui a soh ciang-in an huan beel shin a hong phu hi. A kuang shin na la khiat kei leh a phu khia ding hi. Beel shin a kiat lo nah-ding-in shuang in delh leh cin beel hong phu kham ding hi. Hih thu in enzin kih ci, kihpat thu vul a hi hi. Enzin in mei hu tawh kih hei thei na a min a hi hi.
Ni dang lai in-ah leitung mi kheempeuh in a khual zin ciang in sakol tuang kei leh a khe in a pai hi. Na a sep ciang-in khut tawh a seem uh hi. Van gik pi a dom uh ciang-in a khut tawh a dom uh hi. Van a puak ciang-in a liang tawh a lu tawh a pua kei leh sakol leeng tung-ah a kai sak hi. Amau te in tembaw ah a paih ciang-in hui puan tawh a pai uh hi. Hui a nung kei leh pai zo lo hi, sa-kol leeng a om kei leh leeng a kai zo kei hi. Mihing a tha hat kei leh van a pua zo kei hi, mihing a ci na leh lam a pai zo kei hi. A hih hang-in tu in mihing te in a khual zin ciang-in meileeng tawh, tembaw tawh a pai thei hi. Tu in khut tawh na sep sang-in mei hu tawh na a seem zaw uh hi. Van gik dom na ding a om leh enzin tawh a dom thei hi. Van kih pua ding a om leh enzin tawh a pua sak hi. Hih thu teng bang ci ih kih bawl zo hiam ih ci leh an huan beel shin a phu mei hu tawh ih bawl thei hi.
Ni dang lai in ah pasal in a zhi niangtui a huan a et lai tak-in a tui so in beel shin a phu a mu hi. A muh ciang-in bang ci in a phu hiam ci in a lung ngai hi. A phu thei na kawi pan a kih piang hiam, ci in a ngaishun hi. Hih mei hu kih khak cip leh bang ci a piang ding hiam, ci in a ngaishun hi. A bang ci in mihing-te a huh sak thei ding hiam, ci in lung ngai hi. Tua bang a lung ngai ciang-in dam dam in a kih pei thei enzin a piang sak hi. A cil in a hawih pha kei a bawl hi. A hih hang-in kum shim in Mang Kang-te in a shiam seem seem a tu in enzin nam tuam tampi a hawih a piang sak a na kheempeuh a seem sak thei hi. Tua a hih ciang-in Mang Kang-te in lo a kho a ham tom ciang-in enzin tawh a ham tom hi. Lopa a bot ciang-in enzin tawh a bot hi. Lo a at ciang-in enzin tawh a at hi. An a lak ciang-in enzin tawh a la hi,.In-ah a pua ciang-in enzin tawh a pua hi. An a cil ciang-in enzin tawh a cil hi. An a shuh ciang-in enzin tawh a shuh hi. An a gawi ciang-in enzin tawh a gawi hi. Pat a lak ciang-in enzin tawh a la hi. A heek ciang-in enzin tawh a heek hi. A kheek ciang-in enzin tawh a kheek hi. Khau a zhial ciang-in enzin tawh a zhial hi. Shiam a ban ciang-in enzin tawh a ban hi. Puan a gan ciang-in enzin tawh a gan hi. Puan a khui ciang-in enzin tawh a khui hi.
Enzin shung ah na thum a om hi. Mei,tui sa beel leh enzin tak tak a hi hi. A cil pan-in mei ci ding shing bek a kih zang hi. A nung ciang-in shuang mei holh a zang hi. Tu in nam gim tui zat ding in a kih pan zo hi. Shuang mei holh tam a om mun-ah shing a kih zang lai hi.
Tua mei shik kuang shung-ah a ci hi. A tung ah tui sa beel lian khat a om hi Tua beel shung-ah tui vot a shung hi. A nuai-ah a om mei in tua tui vot a sa sak hi. A sa ciang in hu a shuak hi. Hih beel a to mah mah hi. A hih kei leh mei hu a shuak ciang-in a puak kham ding hi. A puak kham lo nah-ding-in a tung lam ah vang a kih bawl a shin tawh a kih kawih hi. Mei hu in tha a hat seem seem ciang-in tua a shin phu kang-to a mei hu a shuak khia thei hi.
Tua mei sa beel leh enzin kih kal-ah shik lawng lian khat kih peh sak hi. Tua shik lawng shung-ah mei hu a pai hi: A kih khak cip mei hu in enzin a tun’ciang-in mei hu beel shungah a tum hi. Tua mei hu beel a to mah mah hi. A hi kei leh a puak kham thei hi. Tua beel shung ah shik peek pei tua beel tawh kih tuak lel khat a om hi. Tua shik peek pei ah shik tawng khat a kih bul hi. Mei hu in mei hu beel shung-ah a nung pan-in a tum ciang-in shik peek pei a mai lam ah a sawn hi. A mai lam dawn ciang-in a nung a vang kih khak a mai lam vang kih hon a tua shung-ah mei hu a tum a shik peek pei a nung lam a sawn kik hi. A nung lam a dawn ciang-in a mai lam vang kih khak a nung lam vang pan-in a sawn kik kik hi. Tua mah bang in a nung lam,a mai lam a sawn kik kik hi. Thu gente-na in pum lawng bang a hi hi. Pum lawng in mei hu beel tawh kih bang hi. Pum nul in shik peek pei tawh kih bang hi. Pum ciang-in a shik pum tawh kih bang hi. Pum kung pa in pum ciang a zak ciang-in a nuai pan in hui a shuak khia hi. A hi hang-in a nuai lam pan-in hui nakpi a mut leh pum mul a leeng khia ding hi. Tua a hih ciang-in enzin in a kih bul pum lawng tawh kih bang hi. Pum lawng pan in hui a shuak khia hi. A hi hang-in mei hu in enzin shuang ah a tum hi.
Pum ciang shik peek lian leh a dang a deih na a kih pei a sawn thei nah ding in savun tawh a vawh hi. Tua a hih ciang in mei leng ahih hang in, tembaw a hih hang in a pai thei hi.
LAI SHIANGTHO TANGTHU 11
Zawshu
Kha lui pan a kih behbap hi.
Zawshu leh Itazhila te in Zezhikhaw leh Gibon khua a shim thu a dang kumpipa te a zak uh ciang in a lau mah mah uh hi. Zezhusalen khua kumpipa in ama gam lam sang kumpite a sam a: Gibon te in Zawshu leh Itazhila te tawh a kih lem zo hi. Tua khua shim ni, ci in a gen uh hi. Hih thu Gibon ten a zak ciang in a lau a Zawshu a sam uh hi. Hong huh in. Kumpi a tampi te in ka khua a hong shim ding hi, a ci hi. Tua a hih ciang in Zawshu leh Itazhila gal kap te man lang in a pai uh hi. Pashian in Zawshu kiang ah a gen: Lau kei in, Hih mi nang ma khut tung ah ka pia ding hi, a ci hi. Tua a hih ciang in a kih doh uh ciang in Itazhila te in a delh uh lai tak in nitum a ki sak man in Zawshu in: Ni aw, tum kei in, ci thu a piak ciang in ni a khawl hi. Tuah ciang in Itazhila te in a gal te a delh uh hi. Kumpipa nga te in lei hawm shung ah a sel ci in Zawshu a theih ciang in shuang in a khak hi. A gal te a delh zawk ciang in a khak na shuang a la khia hi. Kumpipa a shuak ta sak a ma gal kap te a sam a tua Kumpite ngawng ah a ding sak hi. Tua mah bang in note in Pashian thu upna tawh na gal te khempeuh ngawng ah na khe tawh na shik ding hi, a ci hi. Tuah ciang in kumpi nga a that hi.
Tua nung ciang in Zawshu in kana gam khang lam khua a khempeuh pai kawi kawi a, a shim khin a amau lo leh shum a la hi. Kua mah in Itazhila kham zo lo hi. A hih hang in sak lam ah kumpi te a om uh hi. Zawshu leh Itazhila te a vang let na thu a zak uh ciang in kih khawm a gal do nah ding a pai uh hi. A hih hang in Zawshu leh ama gal kap te in a pai meng meng a a gal te a ngaihshut lo lai tak in a shu shia uh hi. Tua gal te in leng leh sa kol a nei uh hi. Zawshu a sat tan hi. A gal te khua ah pai uh a a kim khat mei tawh a hal uh hi. Kim khat a shim a, a la khin uh hi. A hih hang in a shu gawp thei loh khua khat bek a om lo hi. Tua a hih ciang in Itazhila te in gam khempeuh a shim khin uh a om na ngah uh hi. Kumpipa sawm thum leh khat a zo uh hi.
Tua lai tak in Zawshu a teek zo hi. Tua a hih ciang in Itazhila upa-te a sam a, a pawl a pawl a om na gam a gen a, gam gi a khen sak hi. Pawl thum te in Zawdan gun lang khat a om hi. Pawl khat in Zawdan gun leh tuipi kihkal a om uh hi. Pawl khat in gam a ngah kei hi. Tua pawl te in shiampi a hi uh hi. A nungtak nah ding an mi dang te kiang ah a ngah uh hi. Tua te in teen nah ding khua a ngah uh hi. Tua lai tak in Zawshu in Pashian thu piak bang mah in that kha te a shuak ta na khua a tel hi. Hih khua ah mihing khat in a lawm pa a that kha leh a tai thei hi. Tua khua shung ah shiampipa a shi dong in a om hi. Shiampipa a shi khit ciang in a khua a ciah a, tua shuak ta na khua a kawi hi. Tua nung ciang in Zawshu in gun lang khat a om mi pawl thum gal kap te in a khua a ciah sak hi. A u te a nau te a huh nah ding in Zawdan a kan tan uh hi. A hih hang in tua gam a shim khit ciang in a a ciah uh hi.
Zawshu in a teek ciang in Itazhila te a sam a thu a gen hi. A gen na in: Tu in kei ka shi ding hi. Note in Pashian kiang ah heh pih na thu na ngah zo uh hi. Tua a hih ciang in a nung ciang in bang na kih ci ding hiam. Pashian bia lai ding na hi uh hiam. A hih kei leh Lawki ngeina dawi bia ding na hi uh hiam. Keima leh in pih te a hi leh Pashian bek ka bia ding uh hi, a ci hi. Itazhila pa khempeuh in: Kote in Pashian bek ka zhui ding uh hi, ci in nak pi a gen uh hi. Zawshu in: Pashian biak nah ding a haksa hi, a ci bang in upa te in: A haksa hang Pashian bek ka bia ding uh hi, a ci uh hi. Tua a hih ciang in Zawshu in shuang lianpi lei shung ah a phut a: Hih shuang in na ciam na teci a hi ding hi. Nomau na kih ciam bang in na gamtah ding uh hi, a ci hi.
Zawshu in a shi taitak a kum in kum zah leh kum sawm a hi hi.
DEBAWLA
Zawshu a shi khit ciang in Itazhila te in Topa khat a nei kei hi. Mihing khempeuh in a ngah na khua pai uh a in lam a lo a kho uh hi. A hih hang in Zawshu a shim sa khua pite in a khua ciah uh a khua a lam kik uh hi. Itazhila te in mihing khempeuh a gam shung pan hawl khia lo uh hi. Tua mihing te in Lawki a hi uh a Itazhila te a kheem sak uh hi. Khat vei vei Itazhila te in Lawki ngeina a zhui in dawi a sem uh hi. Tuah ciang in Pashian in dan hong tat hi. Amaute in a gal te tawh a kih doh uh ciang in a lel uh a a galte shila a kai uh hi. Tua lai tak in gim na tampi a thuak uh hi. A hih hang in Pashian kiangah hehpih na ngen uh a, a mawh na a kih shik kik uh ciang in hehpih na a ngah uh hi. Tuah ciang in Pashian in Itazhila a hon te pia a amau in a gal te a zo thei hi. A hih hang in a hon te a shi khit ciang in mihing te in Pashian thu nial kik uh a dan a thuak kik uh hi.
Khat vei Itazhila te in Pashian mai ah khial na bawl uh a Pashian in Khanan kumpipa khut shung ah a pia hi. Tua a hih ciang in Itazhila te in kum sawm nih Khanan mite bawl shiat na nakpi a thuak uh ah Pashian kiang ah kap in ko in a thum thum uh hi. Tua lai tak in Itazhila te a uk in Pashian kam sang numei khat Debawla a om hi. Mi khempeuh hong pai a, ama thu piak na a ngai uh hi. Tua Debawla in mi khat a pai sak a Balet a sap khit ciang in: Nang in mi 10,000 khawm in la Khanan mihingte shim in. Amau te khempeuh a gal kap mang pa Titaza na khut shung ah ka hong pia ding hi. Pashian in hong ci hi, ci a kam sang numei in a gen ciang in Balet in Debawla kiang ah: Nang tawh ka pai khawm ding leh ka pai ding hi, a cih ciang in Debawla in: Nang tawh ka pai khawm ding hi. A hih hang in nang in vang liat na na ngah kei ding hi. Pashian in numei khut shung ah Khanan gal kap mang pa a pia ding hi, a ci hi
Tua a hih ciang in Balet in Itazhila mihing ten khat tawh Khanan mi te a shim uh ciang in a zo zaw uh hi. Khanan mi te a shik leeng 900 man uh a gal kap te khempeuh tem tawh a thah uh hi. Gal kap mangpa Titaza in a shik leeng tung pan kum khia in tai a Itazhila mi Kenih a zhi buk ah a bu hi. Galkap mangpa in Kenih zhi kiang ah tui a nget ciang in bawng nawi a pia a puan tawh a khuh hi. Titaza a ih mut lai tak in numei in a bil shung ah ciang zum khet buk tawh a khen a lei ah a kilh hi. Tua lai tak in Balet Titaza delh in hong pai kenih a zhi in a muh ciang in a sam a: na zong gal kap mang pa en in ci in a lak hi.
Tua a hih ciang in Balet in Topa Pashian sawl bang in gal do ding a lau man in min than nah ding gal kap mang pa a man in min than nah ding gal kap mang pa a man zo kei hi. A hih hang in ama in a nakpi in Khanan kumpipa tawh do a a lel thei hi.
Laibu Saal / Zomi eLibrary

