TEDIM THU KIH ZAK NA LAI
DISEMBA KHA 1924
The Tiddim Chin Hills News
Bu Nambat 12 |
A SHUNG A OM THU TE
Tedim thu kih zak na lai
Kih zak na thu
Ngasa hang ah nuntakna ngah na thu
Lai shiangtho tang thu
Topa Pathian kam hong ki cing tu hi
TEDIM THU KIH ZAK NA LAI
A kih pian na kum 1919.
Khalkha khua kha shim in kih bawl hi.
Lai bu bawl pa ---------------------------- Sang Mang Pa
Huh pa --------------------------------------Dam Shuan
Kum khat a man hamu a hi hi. Khalkha khua Disemba 1, 1924.
KIH ZAK NA THU
Sente kumpipa in vang let na nei lo a hih ciang in ama gam apha takpi ah uk zo kei hi. Amah Menzipate in ah ut bang in ah hih uh hi. Menzite in phiang sialiam a sum ah guh uh hi. Amau galkap te kha sum pia lo a hih ciang in galkapte in mi zawngte kiang ah an leh sum ah sut uh hi. Asawt veipi Sente gam khang lam mite in kumpipa thu ngai lo in amau kih uk hi. Khat vei vei Menzi te kih shuam ah kih do hi. Tu lai tak in Menzi alian pen nihte kih do uh kumpipa in ah kih lem sak thei kei hi. Galkap pawl khat in khua khat hong pai a an leh sum ah sut uh hi. Anung ciang in tuate ah galte hong pai leu leu a, ah galte ah sut lo teng ah sut uh hi. Menzipa khat in Tapidaw hi. Amah in gal ah do nuam kei hi. A hih hang in mi zawng te ading ahaksa a hih ciang in kumpipa khua sim a gam ah uk hi. Bang tan vei ah uk ding hiam kih thei kei hi.
Sapein kumpipa in Apilika gam mun khat ah uk hi. A hih hang in ah uk mite in kumpi ah suam tawntung uh hi. Khat vei vei kumpi galkapte in ah zo uh hi. Khat vei ah lel uh hi. A hih hang in tu lai tak in ah zo tak tak a kumpipa galkap te ah tai zo hi. Amaute gam kih uk sak nahding kumpipan ah ngaihsun hi.
Autoba kha Zangvun khua sung ah Sang Mangpa leh ah zi in lampi ah vak mawk uh hi. Kumpinu ah huat siampi pawl khat in hong kih si a, a nakpi in ah sat uh hi. Ah khut tawh sat a hih kei hi, tem tawh ah sat uh hi. Pawlik ah om loh ciang in mangpa leh mangnu te ah si dek tak hi. A hih hang in anung ciang in amaute in zato in tun uh a tu in ah dam kik hi. Ah suam te ah man kei hi.
Mang Kang te in cikmah hunin kih do nawn lo nahding in kih vaihawm uh hi. Hih thu a tam veipi ah lungngai uh hang in tu in amantakpi kih lem nahding ah deih uh hi. Gam khat in a do leh bang ci in kih kham ding hiam kih thei nai kei hi, kih vaihawm lai uh hi.
Lusia gam sung ah Zawza min nei gam khat ah om hi. Tua gam mihing te in amau gam kih uk nuam hi. Amau te in kumpi te ah suam uh hi. A hih hang in gam no a hih ciang in ah zo zo kei ding hi. Tu kum Lusia gam sung ah gua tui pha lo a hih ciang in an tawm bek a om hi. Mi dang te in hong huh kei leh mi tampi ah si ding hi.
Sang Mang nu leh ah tapa no in khamtung ah hong kah to kik hi. Disemba kha ah beih ciang in Khalkha ah tung uh hi. Ah pasal tawh kum thum ah om ding hi. Sang Mangpa thak ah om leh SangMangpa leh ah zi in kum thum khit ciang in ah khua ah ciah ding hi.
Autoba kha Sang Mangpa in Mandali khua pai a Tedim galkap te om na ah haw hi. A hih hang in galkap Mangpa leh galkap sawm bang sim lo in mi tam ah mu kei hi. Galkap te in gal sim ding in gamla lakah ah om hi. Khamtung numei in ah zong ah haw hi. Tuate ah dam uh hi. Khamtung sang in Mandali khua ah pha zaw hiam ci in ah dot ciang in: Tampi ah nuam zaw hi ah ci tek hi. Amau in khamtung ah ah ciah nuam kei hi. Mandali khua a galkap om na ah pha hi.
Lai sin Monzipa in sang in lam nah ding in thu a pia nai kei hi. Phalam mangpipa in thu a dong leu leu hang in thu ah ngah kik nai kei hi.
Phalam khua ah Novemba kha Mangte 3 Laizo kam leh Khalkha kam ah awng uh hi. Tedim Topa in Pibuazi kha khamtung ah kah lo kik ding hi. Amah leh ah zite ah tate ah dam hi.
NGASA HANG A NUNTAKNA NGAH NA THU
Ni dang lai in ah sum hau pa khat in amah guang ah pai lai tak in tembaw kih sia a tembaw sung ah tui ah lut hi. Tua lai tak in tembaw uk te in tembaw tui shung ah a tum loh nah-ding-in tui a buat khiat uh hang-in tui hong khang tek tek a tembaw shung mihing te in. ‘Si khin ding hi hang,’ ci in a dah mah mah a ah om lai tak in tha khat thu in ah a lam dang in tembaw shung ah tui hong lut nawn lo hi. Tua tembaw shung-ah tui hong lut nawn loh ciang-in kum khia a tui lut na tembaw vang-ah vah et leh ngapi khat ah na lut a muh uh ciang in nuntakna ah ngah kikna thu ah thei uh hi. Hih thu ah ngaihsut ciang in ngasa hang ah nuntakna ah ngah kik nang in tua sum bawl sum hau pa in Bisahtul khua ah hehpihna sang in khat ah bawl a hih bang in ah ngaihsutna thu in mihing tampi in ah thei nah ding in daleng tawh kih bawl ngasa lim khat ciat tua sang in ah lai sin naupang te om a ah suang kim uh hi.
Tu in leitung mi te khempeuh in gimna sung ah ih tum loh nah ding in Topa Pashian in hong hehpih in ah tapa Topa Zeishu leitung ah hong pai sak a mihing khempeuh tang ding in sing lamteh tung ah sihna ah hong thuak hi. Hih thu in Tapidaw hi ta leh Lawki hi ta leh ngaihsut ding in kih lawm hi. Bang ih ci ngaihsut ding ih ci leh atung ah sum bawl sum haupa gamtat na tawh ih ngaihsun ding hi. Eite in zong tu a kihpan in ei hong gum Topa Zeishu singlamteh ah kih khai en tawntung in ih lung sim sung ah kih mang ngil bawl lo in om leng ah kih lawm hi. Ei Tapidaw te in nuntakna Topa Zeishu singlamteh in mi khempeuh kiang ah lak leng kih lawm hiam. Kih lawm lo hiam ah kih lawm hi. Ute naute aw, mantakpi in ah ngaihsun ciat ta un.
Ning Khaw Thang.
LAI SHIANG THO TANG THU 13
Gidawng
Itazhila te in Pashian mai ah khial kik uh a Pashian in Midian mihing te khut shung ah kum sagih ah piak ciang in bawl siat na nakpi in ah thuak uh a, ah gim mah mah ah dah mah mah uh hi. Bang hang hiam cih leh Midian mihing te in mihing tampi, ganhing tampi tawh hong pai a Itazhila gam hong sim a an khempeuh sum khempeuh laksak a ah inte, ah lo te uh ah su gawp sak khin a hih ciang ah dah mah mah uh a, Pashian kiang ah a nakpi in thu a ngen uh hi. Tua laitak in Pashian in kamsang pa khat pai sak a Itazhila mi te kiang ah: No in Eguthu gam gim na sung pan hong gum khia a Khanan gam ngah nah ding in gal khempeuh hong zo sak keimah in nah Pashian uh thu na ngai kei uh man in tua bang gimna nah thuak uh hi, a ci hi.
Tua lai tak in lo kho mi Gidawng in Midian mite mu lo na ah buh cil a na seem ah om lai tak in, ah kiang ah Pashian in vantung mite ah pai sak a: Mi hat pa aw, nang ma hang in Itazhila mite in Midian mite khut sung pan suah tak na ah ngah ding hi. Pai in Bala Pashian biakna te khempeuh mei tawh nah hal gawp khit ciang in Itazhila mite Midian mite sim ding in kih khawm sak in a ci hi. Gidawng in Bala pashian sun laitakin ah suh sia ngam kei a zan laitak in ah suh sia hi. Zing sang khua vak a mi ah thawh ciang in Bala Pasian leh ah biak na te kih sia a, adang biakna khat kih bawl thak ah muh uh ciang in, Kua bawl ah hi hiam, ci in khat leh khat kih dong uh a: Zawsia ta Gidawng bawl hi, ci ah thei uh hi. Ah theih uh ciang in Zawsia kiang ah pai uh a: Nah tapa in Bala pashian suh gawp a hih manin mawh sakna thuak tahen, ah ci uh hi. Zawsia in: No Bala pashian lam ah na nah seem ding uh hiam. Tua bang ah seem mite in zing khua vak ma in sihna thuak ta hen. Bala in Pashian tak tak ah hi leh ama thu amah in khen tahen, ci in ah tapa ah min Zezuibala ah phuak thak hi.
Gidawng in mi tampi ah kih khawm sak khit ciang in hih bang in Pashian kiang ah hih bang na lamdang ah ngen hi. Topa Pashian aw, Itazhila mite nah hong gum tak tak ahih leh tu no khat ah mul lei tualah kah kawih ding hi. Tua tu mul nah kawt sak in la lei tual nah keu sak in, a ci hi. Zing sang ciang in lei tual keu a tu mul kawt ah mu hi. Tu mul la a tui ah suk ciang in kuang khat ah ngah hi. Gidawng in: Topa aw, heh kei in. Khat vei kong ngen lai hi. Tu mul lei tual ah kah kawih lai ding hi. Tu mul keu sak inla lei tual khempeuh nah kawt sak in, ah ci hi. Gidawn a deih na bang in lei tual khempeeuh ah kawt sak a tu mul ah kawt kei sak hi. Tua a hih ciang in Gidawng in Pashian a man tak hong hong gum ding hi ci in ah lawp ta hi.
Gidawng in mihing te ah kih khawp sak ciang in mi tampi ah kih khawm uh a a gal te omna ah pai uh hi. Lam ah pai lai tak in Pashian in: Mi nah tam lua hi. Gal kong zo sak leh note in, eima hat na tawh ih zo hi, nah ci thei ding uh hi. Alau mi khempeuh nah ciah kik sak in, ci-in Pashian in Gidawng kiang ah thu ah piak bang in ah hih hi. A hih hang in ah lau lo mi then khat ah om lai hi. Pashian in: Mi tam lua lai hi, Tui gei ah pai un la tui neh sak in, ah ci hi. Tui ah nek uh ciang in bawk suk a ahdawn pawl khat in mihing zah pha ni, ah khut tawh hup ah ne ah om hi. Tua zah thum tawh nah kuan ding in, ci in thu ah pia hi.
Gidawng a gal te sehnel bang, kauphe bang in tam a Gidawng lau a hih ciang in Pashian in: Lau kei in, Amau te na khut sung ah kah hong pia ding hi. Amau te giah buk ah nah vah en sim leh amau in momau thu ah gen uh nah zah ding hi, ah ci mah bang in Gidawng in galte giah bukah ah et sim ciang in galte khat in ah mangmatna ah lawmte kiang ah gen ah za hi. Ah mangmat na in, an lum khat Midian giah bukah hong tuk suk a, Midian giah buk te hong suh shia hi, ah ci hi. Ah lawmte khat in: nah mangmatna in Itazhila mi Gidawng eite hong sugawp ding ah cinawpna hi, ah ci hi. Gidawng ah zak ciang in Pashian bia a ah giah bukah ciah hi.
Tua khit ciang in Gidawng in mi zah thum te mi khat ah peng kul khat leh mei vak ah om beel khat ciat ah tawi sak a: Keima hih bang in na hih ding uh hi, ci in thu ah pia hi. Zan ciangin galte omna ah um uh a pengkul ah tum uh ciang in Gidawng pawlte in beel tam sak uh a: Gidawng namsau ci in nakpi in ah kihko uh hi. Tua laitak in galte in amau leh amau kih that uh a lawm kua a hi hiam, gal kua a hi hiamthei lo in ah tai khin hi. Gidawng in a haksa lo in ah zo hi. Gidawng in ah tai suak te ah pang ding in ah bawl a hih ciang in tua ah pangte in ah hong tak suak gal kap te gal kap mangte ah that uh a, ah lutang Gidawng kiang ah hong pai pih uh hi.
Gidawng in Midian galkap mang leh kumpipa delh a, ah mihing zah thum tawh Zawdan gun gal kah a Tuko khua ah tun ciang in: ‘Tukote aw, Midian kumpipa te leh galkap mangpate delh in kong pai uh a kah mihing te in gim mah mah hi. An hong piak sak in’ ci in a gen ciang in Tuko te in: ‘Note an kong vak nah ding in kawi hiam. Nah gal mat uh,’ ci in ah zah ko hi. Gidawng in: ‘Kei in Midian kumpipate leh galkap mangte kah man khin zo a kong ciah leh note in gam ling kung pawl tawh kong sat gawp ding hi’ ah ci hi. Gidawng in Midian khua shim a ah kumpipate leh galkap mang te a mat khit ciang in hong ciah kik hi. Tuka khua ah tun’ ciang in Tuka khua ah naupang khat man a Tuko khua shung ah mi lian teng kheempeuh ah min dong a ah mat khit ciang in: ‘En un, Kah gal mat te’ ci-in, ah lak khit ciang in ah cih sa bang in gam lak ling kung tawh ah sat gawp gawp hi.
Itazhilate upa te in Gidawng kiangah kih khawm uh a: ‘Nang leh na in luah te in ko kumpipa nah suak in’ ah ci uh hi. Gidawng in: ‘Kei a hih hangin ka in luah pa ahih hang in note kumpipa kah suak kei ding hi. Pashian in note kumpipa a hi hi,’ a ci hi. Ahih hang in Gidawng ah si dong in Itazhila mihing te ah uk hi.
TOPA PATHIAN KAM HONG KI CING TU HI
Lai Thiangtho kipatna 2:17
Topa Pathian pian na thu
Topa Pathian in mihing a siat a vawt hi ngawl hi. Akipatna a tawp na om ngawl a tawntung om a zei ni, tu ni, atawntung a om Pathian a hi hi. Tang lai in ah Topa Pathian in: ‘Kei min hong dong heek vun, alam dang a hi hi,’ a ci hi. Tua hia Topa Pathian in akipat na a tawp na mihing in ngaisun zo ngawl hi. Sim leitung mihing, ngamsa, a vawt a piang sak a hesuak thei, mawna a pia thei a tawntung leitung a uk pah a hi hi.
Topa Pathian thu piak masa na
Atunga a ki at sa bangma in Topa Pathian in hi leitunga om theempo a vawt zawk ciangin a vawtsa theempo Eden a ki ci lo sunga a nuam in akawi hi. Mihing nungta teng ki vak natuin thing nga taw a dun sak hi. Tua thing ngate theempo sung pan in lo a lai zang a thing kung khat a nga a kham hi. ‘Hi thing nga na ne u le na neek ni in amantak na thi thei tu hi’ a ci in mihing teng a hil khawl hi. A hi hangin ni khat lai in duai mangpa in ngul in piang a mihing kunga a pai hi. ‘Thingkungte a vek pi in a nga na ne thei u ziam’, ci in a dong hi. Mihingte in: ‘Ka ne thei u hi. A hi hang in azang laia thing kung khat Pathian in a kham hi. Tua thing nga na ne u le na neek ni u ciang in na thi thei hi. Na mit tang hong vak tu a na mai a zum tu hi, hong ci hi,’ a ci hi. Ngul in: ‘Tua kam a mantak hi ngawl hi. Pathian in ama taw na ki kun tu a uai ngawl hangin hong theem hi, Na ne u le Pathian tawh ki kun tu hi’, a ci ciang in mihing nupate in a ne u hi. A neek ciangin Pathian a ci bang mah in maizumna piang a thina a nga hi. Tua a hi ciang Topa Pathian kam a kicing hi.
Hi leitung in mawna khialna tawh a dim a Topa Pathian thu zui a om ngawl a Topa Pathian in hi leitung a ki hi. ‘Leitung in ka maitang a muat taw a ki bang hi,’ a ci hi. Tua a hi ciang in Naw-I a ki ci mihing khat a thu a pia hi. Kei in leitung tui taw ka shil tu hi. Tua ahi ciang in Pathian thu a um te suakta na tu in tembaw na vawt tu hi. Na vawt laitak in thu na hil tu hi, a ci hi. Topa Pathian a sawl bangma in Naw-I in tembaw a vawt kum 120 tawntung a vawt laitak in Pathian thu a hil tawntung hi. Ahi hang in Pathian thu a um om ngawl a hi ciang in Topa Pathian in van pan ngua a zu sak a ni sawm li le zan sawm li a zuk ciang in tui a tam a leitunga mual a sang bel tunga tong sawm le tong nga a sang lai hi. Tua lai in mihing Pathian thu a um ngawl teng in tui tung a thi hi. A umte in tembaw tunga suak ta hi, ci in mihing kheempo tangthu a om hi. Tua ahi ciang in Pathian kam ni vei a kicing na I mu hi. Tangthu sunga Pathian kam ki cin na in I sim zo a I hek sa a piangsa a hi hi.
Tu khang in Pathian in thu khat hong kawi lai hi. Bang thu hiam ih ci le mihing theempo mawna tanga thinglamte tung a thi zeishu in thu hong pia lai hi. Bang thu ziam I ci le: Leitung van ngit mihing awng, kei kung ah hong pai vun, van zang kong pia tu hi, a ci hi. Adang thu a om hi. Kei in hi leitung mihing te thu khen tu in kong pai kik tu hi. Tua ciang in kei thu a um ngawl te ngimna thu tanna a nga tu hi, a ci na thu in tu mi hing te tung thu piak na a hi hi. Tua a hi ciang in tu a a om mihing te I ngaisut na tu in a tung a a ki at bang ma in Topa Pathian in a ki khial ngawl Pathian a hi ngai sun tek vun. A thu piakna ni vei kicing na I za zo hi. Tu a om lai thu in mang thang ngawl tu hi.
Topa Zeisu in: Ka kam khat a mangthang sang in vantung le leitung a mangthang thei zaw hi, a ci hi. Tua a hiciang in vantung le leitung a lian bel Panthian kam in a mang thang ngawl tu hi. Eima in ngaisut na tu in hi leitung a uk kumpipa in thu khat piak ciang in a kicing thei hi. Bang hang ziam I ci leh ama in leitung a a lian bel a hi hi. Hi leitung mihing thu a ki ciang thei le Pathian kam in a kicing thei hi. Tua a hi ciang in tang mihing te tung a thu piak na in na sim gawl ahi ciang in dantatna ngimna a nga hi. Topa Pathian thu piaksa ki khialna khat bek a om hi. Bang ziam I ci leh thin sung thiang thona taw Topa Pathian paina bek a hi hi. Hi a deina zuina in nawpna hong pia thei hi.
Tang lai Ninavui a ki ci khua khat a om hi. Tua khua te in Pathian thu zui nuam ngawl a mawna tampi a ngei ciang in Pathian in: Ka lal sak tu hi, ci in thu a pia zo hi. A hi hang in Pathian thu hilpa in thu a hil a zak ciang in a ki sik kik a Pathian thu a um ciang in a thu piak sa ngawpna a nga kik hi. Tua a hi ciang in tu a leitung a om mihing te a tu Pathian kam khat sia ki khial natu in bang bang in vawt tu ziam. Topa Zeishu thu um a Pathian dei bang in zui le Ninavui khua mihing te bang in nawpna a om lai tu hi. Tua hi ngawl in leitung deina ngawpna, ngal ai na, sa ai nam zu neek na suanga I om tawntung le eima in Topa Zeishu thu tanna I nga tu hi. Tua thu tanna in a kum ki sim zo ngawl duai mangpa ngam mei kam khua sung om na a hi hi. Tua om na I thet ngawl natu in Ninavui khua te bang in I ki sik thei le ei tung a thu piakna kam khat sia taw I ki pial tu hi. Hi lai a sim theempi in Topa Zeishu thu khat sia taw I kih pial na tu han ciam tek vun.
Lian Zam.

