TEDIM KAM KI ZA NA LAI (The Chin Hills News) SEPTEMBA KHA 1921

Date:

TEDIM KAM KI ZA NA LAI

SEPTEMBA KHA 1921

The Chin Hills News

Bu 2​​             ​​ ​​​​ Shim Na Pi 12

 

A SUNG A OM THU TE

  • Tedim kam ki za na​​ lai

  • Kam ki za na

  • Sanda Shing nung tak na thu.4.

  • In kim shiang tho na thu

  • In kim shiang tho na thu​​ 

 

TEDIM KAM KI ZA NA LAI​​ 

A ki piang na kum 1919

Khalkha khua kha shim in a bawl hi.

Lai bawl pa------Sang Mang Pa

A hu te  ------Tun En, Dam Shuan

Kum khat a man hamu a hihi.​​ 

Khalkha khua------September kha 1, 1921.​​ 

 

KAM KI ZA NA

Tedim khua a gal kap mang pa thak a tung hi. Ama in sang mang pa in shung a awm hi. Thang Thang khua Shia Cia a ji in a ci a na ma ma hi. Ama in an a du ke hi. A ta a hi le a pha tak pi a dam hi.​​ 

Kham Tung a mun a tuam a ju(zusa)​​ tampi a piang hi. Khalkha uk shung a ju in lo a ne tawntung hi. Shia Lal Bawng in: Li li lam a tu kum an a haksa ding hi. Ju in an a ne khin hi, a ci hi.​​ 

Kumpi nu a shuam te kim khat in Kham Tung a cia to u hi. Tu in amau in Tedim khua​​ a awm u hi. Kawl gam a Kham Tung hau sa te tawm bek a awm lai hi.​​ 

Tu kum Amelikan gam pan in sang mang te a to pa ni taw a ji te taw Kawl gam a hong pai ding u hi. Kham Tung a hong pai le ka awi ma ma hi, ci in​​ a gen hi. A hi hang in amau in: Tu kum ka pai​​ na ding ka man ke hi. Tu nung ciang in Kawl a kong pai le Kham Tung a ka pai tak tak ding u hi, a ci hi.​​ 

Ning kum a mi vawm te khua a Gandi min ne pa khat in hong piang a: Ete in kumpinu taw ki tuak ke le kum khat khit ciang in amaute in a khua a cia ding a ete in I khua I uk ding hi, ci in mi tampi a kem hi. Mihing tampi in amau na sep a tawp hang in a tawp lo te in a tam zaw hi. Tu kum tawn tung in Gandi in a pai kawi kawi a: na sem ke in, ne sem ke in ci in mihing te a gen hi. Mete gam lang​​ khat a Asam gama mi vawm tampi te in niang lo na a sem u hi. Amau te in Gandi thu a um a na sep a tawp pai u hi. Gandi a thu jui te in: Na na tawp le khua tung na ding in ngun kong pia ding hi, a ci hang in a pia nawn ke hi. Tua a hi ciang in niang lo na sep te in gim na tampi a thuak u hi. A sawt ve khit ciang in mi dang te in man a he pi u a amau te in a khua a tung u hi. A hi hang in a khua lam a​​ he​​ pi​​ a ne ke hi, a khuapi te in a mau a hu nuam ke hi. Khua kim khat a niang lo na sep te in a tum nuam ciang in khua pi ten a kham u hi. Tua a hi ciang in amau te in bang ci bawl ding hiam kuama a the ke hi.

Khat ve a sang mang pa in Hong Nai khua a awm lai tak in Shia Tun En kiang tang val khat in Pashian na sem ding in ka hu nuam hi a ci hi. Tun En in: Tua bang in Topa a de le Khup Thang na​​ hu in, a ci hi. Sang Mang pa in: Pashian na sem nuam na hi hiam ci in Khup Thang a dawt ciang in, ka​​ sem​​ nuam hi, a ci hi. Tua a hi ciang in tua kum in lai a shin the ke a hi ciang in TawngPi La khua lai hil shia a shuak hi. Tua Tawng PiLa te in Khup Thang a de ma ma a a tawp ciang in a da the hi.​​ Tu nung ciang in Khup Thang in Khalkha khua a pai a kum khat lai a shin hi. A lai shin pi te in ama a de ma hi. Tu kum a ma in lai a shin kik hi. Nishim in Sang Mang Pa Tedim lai at ding in a hu hi. Ni khat a a ma in nat tun a ve hang in a gim ke hi. Jing ciang in a na sem hi. Amau in za to in a pai​​ ciang in a shi dek tak hi. A hi hang in za to in a tun ciang in​​ a nuam zaw hi. Zan a pha tak pi a it a jing ciang in a nuam zaw hi. A hi hang in ni tak lam na tung a ve kik a gim ma ma hi. Zan a a hai tak tak hi.​​ Ni pi ni zing ciang khat ve a shi dek tak hang in za to babu in pha tak pi a bawl hi. A bawl khit ciang in a tawm a nuam zaw hi. A hi hang in nai khat khit ciang in a shi hi. Ni tak lam in le shung a phum u hi. Khup Thang ding mi khat in Pashian na sem ding in thu na ngen un.

Kum 1917 kum a Khalkha uk sung Mang Nu khua a mi pa khat in gal kap te khat a kap​​ lum​​ khit ciang a tai mang hi. A ki do zawk tu in kum li a pha hi. tua kum li shung a kum pi nu hi ta le hau sa pa hi ta le tua a a zawng kawi kawi a mu jo ke hi. A ma in gam lak a tai hiam, gam dang a tai hiam a the ke hi. A hi hang in Jun kha in a ki mu kik hi. A hi hang in ama in a khua pi te in a cip in te ci in hau sate a um maw hi.​​ Tu in a zong man ding mihing a pai hang in khua pi te in im kik a ​​ a man jo ke hi.​​ 

Amelikan gam taw ki nai Zameka a ki ci​​ gam a awm mi khat thu juau a hil hi. A ma in: van le le a ki shia ding nai ta hi, ci in a gen a: Ke thu hong um un, mi tampi a zawl hi. Mi tampi in zong um a tua pa thu a jui hi. Ama in thu jui te tung a shum a ne hi. Tua khit ciang in a ma in: Jing sang in kema Jeshu tung a ka to ma bang in ka ka-to ding hi a ci hi.​​ Ama in puan pak shil a a thu jui te tul nga bang mual tung ama​​ taw a ki khawm u hi. A ci ding ni hun a I khum hi.

Ka-to the ke a a jing ciang a tai ciang a nung jui te’n ngak hang in a in a ka to the ke hi. Tua khit ciang in shum ne sa khempeu a ne khin a tu in a zawng ma ma u hi. Kumpi nu in thu juau hil pa a man a thong shung khum hi.

Zamini gam a khua khat kiang a mual sang khat a awm hi. Tua mual shung a kham, ngun, shum tampi a awm hi, ci in a pu​​ te a pa te a gen the hi. Tu ma in mihing te in tua thu a um ke hi. A hi hang in tu kum mihing khat in mang a ne hi. A mang shung a tua mual shung a awm mi te taw a ki ho hi.​​ Cik ciang in hong kha ding na hi u hiam, a ci hi. Thum ve a mang a a khua pi te kiang a a gen le a mau in tua mual a a ki khawm a mual ​​ to u hi. Tua tham lo in gam la pan in mihing te in me leng taw a hong pai u hi. Mi kim khat te in kham le ngun a nakpi a ngai shun a hi ciang in ke’n ka mu jo hi, ci in mi dang kiang a gen the hi.

_________________________

SANDA SHING NUNG TAK NA THU 4.

Sanda Shing in a pa in a pai khia a Ludiana khua a Amelican sang mang te kiang a tung hi. Tua sang mang te in a ma a ngai u a he pi na taw a kem u hi. A ma in Pashian thu a shin the na ding in Tapidaw lai shin na sang in a kawi hi. A mah in mi nam lian a hi ciang in a nam min a shiat lo na ding in a sang nau pang te taw an a ne khawm ke hi. Sanda Shing in Tapidaw a shuah khit ciang in Pashian thu up te khat ve bek khial na bawl thei lo hi,​​ ci in a lung ngai hi. Tua a hi ciang in a lawm Tapidaw dang te in a neu kha a mawh na a mu khak ciang in a lung a kia a pa in a cia kik hi.

A pa in a tun ciang in a nu le a pa in na nuam ma ma u hi. bang ding hiam I ci le Tapidaw shuak a tawp ding e nge na hong jui kik ding hi, ci in a um maw u hi. A hi zong in Sanda Shing in tawp gen lo in a up na khang sem sem hi. Tua ciang in a nu le a pa in a ta pa lung shim a the u ciang in dai pua ui an piak na in an a pia u hi. Sanda Shing in in tual a zan a lum hi.

Sanda Shing a gen na in: Ka nu le ka pa in hong ngai lai tak in nuam ki sa in ka kap hi. A hi hang in hong bawl shiat kik u ciang in ka da na a ki gen the ke hi. Ka lung Shim in dai na a mu hang in ka pum in dai na mu nai lo hi.​​ Tua da na ka thuak a ki pat na a hi le a tawp na lam ciang in bang za in da na ka thuak ding hiam, a ci hi.

Ama gam uk pa in Sanda Shing thu a zak ciang in sam a a u pa vai hawm te lak a kawi a:​​ Bang ding a Pashian thu um na hiam?​​ ci a dawt a hi nau pang no in lau lo in lung pil na taw shiang tak a gen a hi ciang in u pa vai hawm ten lam dang a sa u hi. Ama lung shim shung a a lau​​ a ki dawk sak lo in a lau lo bang in a awm hi. Gam uk pa in Sanda Shing a sel la ciang in: Sa hang lung shim taw ki bang a ne pa aw, bang ding in ngia shuak na hi hiam. Nang in na Tapidaw shuak tawp le cin na sep za a lian bel kong pia ding hi, a ci hi. A hi hang in Sanda Shing in hi le tung nawp sak na min let na a de ke hi.​​ 

Sanda Shing in Shik mi a hi ciang in cik ma hun in a sam a met na ding u nge na a awm ke hi. Tua a hi a ama in a cia ciang in a sam a met ciang in a nge na man tak a pai jo a hi lam a ki the sak hi.​​ Tua khit ciang in Sanda Shing a pa in​​ a sam a a it man taw a he na taw thu a gen hi. Nang in a na lung hong khau sem sem ciang in na nu na pa na u na nau thu mang ding sa in ka nuam u hi. A hi zong in tu a na sam na met in I nge na a man tak a pai khia na hi lam a ki the sak ta hi. Tu in na nu hi ta le na pa hi le un na in kuan pi te in: Ka​​ ta hi ka sang gam hi, ci in kong lung ngai nawn ke ding hi. Nang taw kam a ki kum nawn ke ding hi. Kema ta​​ na hi lam a tu in kong mang ngil ding hi. Na tung a​​ om shum khempeu shut khia in na puan za khat bek taw jing sang tung pai khia in. A dang hong kem ding kua ma awm ke le na biak na Topa in a hong kem​​ ding hiam ko ka the nuam hi, a ci hi.​​ 

Jing sang khua​​ vak tung in a nu te a pa te in a puan te a shum te a vek pi in a la khia u a Sanda Shing in puan khat bek taw gam lak a pai khia hi. Ama in sawt ve pi lawm ne lo in a awm hi. Tu in zong a pa in pan a pai khia a awm na ding a mu ke hi. Van nuai le tung khempeu a ka lawm a hi, kua ma a ci the ke hi. Ama in kuan pi ten a gal a shuak hi. Ama in gam pa lak a tai khit ciang in: Bang ci​​ gam ta ding hiam, ci in ngai shun a Pashian kiang a thu a ngen hi. Tua bang a ngai shut lai tak in Davui gel sa Lai Shiang Tho a phawk a: Topa in ka tu cing pa a hi man in a bang ma ka de ke hi, ci in a ngai shun ciang in a lung nuam zaw hi.

Tua ciang in Sanda Shing in Lopa Khua a pai hi. Tua khua a sang shia khat taw Tawpidaw te taw a awm a amau kiang a Sanda Shing in a tung hi. Tapidaw te in Sanda Shing a ngai u a a ki bawl shiat na khempeu a the u ciang in kha shiat huai a sa hi. Tua khua a sau ve a awm nai lo in Sanda Shing in tha khat ma ci na a gim ma ma hi. Tapidaw ten lau uh a za to mang pa a sam a en sak hi. Za to mang pa in: Dam sak jo ning, ci a ki muang jo ke a shi na za mihing khat a pia hi, a ci hi. Sanda Shing in a pa in a pai khia ma in a nu le a pa in tua shi​​ na za ama an taw a hel sak hi, ci in a nuung ciang in a the hi. Sanda Shing in sang in shung a shi ding Tapidaw ten a lau u hi. Bang ding hiam I ci le; Tapidaw te in Sanda Shing a that hi ci in Lawki ten a gen the u hi. Za to mang pa in: Hi mi pa in a kam a shi hong pai le shi ding hi, a ci in a cia san hi. A cia khit ciang in Sanda Shing kam shung a shi tampi pu shuak a pai khia a: a shi ding hi, Tapidaw ten a ci hi. A hi hang in tua khit ciang in a shi shuak a tawp a tha khat in a dam kik hi. Tapidaw te in hi thu a mu ciang un lam dang sa u a lung dam ma ma hi.

Tua khit​​ ciamg​​ in Sanda Shing in masa a lai shim sang mang pa kiang Ludiana khua a pai kik hi. A tun ciang in sang nau pang te in a it ma ma u a ki ho pi the u hi. Tua lai tak in ama in lai a shin lai tak in a nu te a pa te a lung shim ki khel a sang mang pa kiang a: Ka ta pa ka la kik ding hi, ci in a ngen hi. Sang mang pa in Sanda Shing a pia ke a hi ciang in a nu te a pa te he u a khua​​ shung mi​​ gi lo te cial in: Na in shuang taw shing taw kong sat gawp ding hi a ci hi. Tua bang in mi gi lo te in a ki thawi lai tak in pawlik ten tua gi lo te a man u hi.​​ 

A pa in a tek zawk ciang in: Ka tapa khat ve ka mu nuam hi, a ci hi. A tapa in sang in tual a tu a a pa ciang khut khun a lampi hong pai a mu ciang in a kha shiat huai a sa hi. A​​ pa in da na a tampi awm a hi man in a mel dang pha ma ma hi a gawng ki sa in a mit a thuk ma ma hi.​​ 

A pa taw tu khawm in thu ki kup u le a pa in Sanda Shing a neu lai a a lai shim na thu taw, a nu in a it na taw, a ki mawl na khempeu taw a gen le Sanda Shing in a kap ma ma hi. Ama pa thu a mang ding a ki tawi dek tak lai tak in Jeshu thu a ngai shun hi. A ngai shut na thu in Ke sang in a nu te a pa te a it zaw mi te in ke nung hong jui ding a ki tuak ke hi. Shing lam te tawi a ka ma​​ nung hong jui lo mihing te in ke taw ka ki mak ke hi a hi hi. Tua thu te a ngai shut ciang in Sanda Shing in: Nu aw pa aw Topa Jeshu a ding note kong naw shia ding hi, a ngai shun hi. Pa aw na thu ci ma a hi hi, da na taw na ki dim hi. A hi zong in Jeshu ken naw shia nu shia the ke hi. Hi Le tung ka nung tak lai tak a Jeshu bek ka muang ding hi a ci khit ciang in a pa in da ma ma a khua a cia hi.

Sanda Shing in a pa taw a ki khen na thu in gim na a thuak a lian pen a hi hi. Tua thu I ngai shun le ama in Pashian it na bang tan ve pi a lian I the ding hi. Ama in Tapidaw a shuak khit ciang in da na ka na gim na tawl na bek a thuak hi. A hi hang in Pashian it na in a khang sem sem hi. A ki tui phum khit ciang in Sanda Shing in: Ka lung dam huai ma ma a mi dang te tung a Pashian thu ke gen nuam hi, a ci hi.​​ A be lap lai ding hi.

___________________________________

IN KIM SHIANG THO NA THU

In shung pan a ki pai khia ding a ki lawm a shiang tho lo te in a nin te in nga tang le nga hawng taw pai ding a ki lawm na​​ te in cik ma hun in in taw ki nai in pai hawi lo hi. Tua​​ nin te in a gam la pi a tha khat a pai pi jo ke le shin jo ding le bel kawi le hang a hawi ding hi. Shun a pai huai na​​ te in tua bel shung a kawi in jing sang khua vak ciang in a gam la pi a pai the hi. A dang khua pi tu in in na pai pi na ding leng a awm hi. Leng a awm lo na khua a in taw a ki gam la mun khat to a pai huai hawi hi. Nin na I pai​​ na phual gam la le a gam la ma ma bang in gim na in zong a tawm tuam hi. A hi hang in mi tampi in in taw ki nai a le to in nin bua le a nam shia sak the hi. Hi bang​​ in​​ I in nai a le to a ki kawi in I pai nawp khempeu pua in in taw a ki gam la shim pai​​ na ding gim na I thuak lo man a hi hi.​​ Hi bang in mi tampi in a hawi lo a gim te in a nam khang ngit nget a hi ciang in a bawl shiat na a the ke u hi.

I bawl the le an huan tui te in le shung a um jo lo na ding I bawl ding hi. Bang hang hiam I ci le tua tui te in hi a nin sak the hang a hi hi. Ek pan hong pu shuak a gim in a mang na ding in a vai khat a awm hi. Puan shil nik te in tui a tawp the ma bang in mi hing khempeu a gu taw a ki bang in tui te in le a keu tawm kha hong ngo le a sawt lo in a nam a mang ding hi.

A dang khua a lo kho mi te in lo a shun ding in ek le a zang ke hi. A hi hang in tua ek te in I in nai kawi ding in tua sang in a shiang tho ke zaw hi. Bang hang hiam I ci le ek pan a khu a gim gi lo la shun ding a ki mang le le in a shiang tho sak a tua le a piang a ga a vui te in zong a hawi na ding thu a awm hi.​​ 

In pan a ki pai​​ na te lak a a keu te in me in ki hal the hi. Vut in lo lai a shun ding a hawi tham lo in a kawi lo a gim te in le ma bang in a tawp the hi. I bawl jo le in in te in a dang in taw ki nai in lam hawi lo hi. In kim a zong a ki hun khawp ni lim I nga na ding in shing kung I shuan ding hi. A hi hang in hui hong tung jo lo na ding I tam shuan ke ding hi. In nai a zong lo pa te in awm sak huai lo hi. Shing kung pan a hong khia a te te in mun phiat in I khawl kawi khit ciang in gam la khawp a le shung pai huai hi. A hi ke le zong me a khul leng a hawi ding hi.

In lawi, bawng, sa kawl, kel, shia, vawk khawi hawi ke hi. Tua gan hing te in a nak shuk a nak to ciang in hui a nin sak tham lo in a ek in zong hui​​ a nin sak hi. Tua gan hing te taw a ki nai a I kawi le a nin khempeu in a kipel lo in I pai hi. Le ken na a tui a luang the hi. Le kua na a gua ju lam ciang in tui vung a tua phual khempeu kawt khin hi. Tua tui vun na bawl a tho vai in tui tha a ni sagi le ni sawm hun bang ciang in a tui keu a tho vai a hong piang ciang in tho vai a tam sem sem hi. Tua bang a hi le​​ a hawi ke hi. Bang hang hiam I ci le​​ tua tho vai in na tun na a ve ci na​​ te khat a pet khit ciang in ci dam te khat va pet kik le ama in na tun ci nat na a ve the hi. Tua a hi ciang in tho vai a tam sem sem lo na ding in a I bawl jo za za in a kidal na ding bawl huai hi.Tui van na le niam shung in le vuk leng hawi ding hi. Gua hong ju ciang in tu a a vun the lo na ding in a hawk lam bawl huai hi. Tua hawk lam in zong sawt ve ki hal le in pua ding hi.​​ 

Buan cim te, gual te in ci nat na a ki pat sak na pen a hi hi. Bang hang hiam I ci le na nat na a pua tho vai te in tua phual pan a hong piang sak na le khawi​​ na in tua buan cim le bawl te a mang sak the hi. Tua bang a ki bawl jo lo gam a tua buan le in ki kal shing a zawm in shuan le hawi hi. Tua bang in bawl leng tua tho vai te hong pet lo na ding hong hu jo ding hi.

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related