TEDIM KAM KI ZA NA LAI
ME KHA 1921
The Chin Hills News
Bu 2 Shim Na Pi 8
A SUNG A OM THU THE
Tedim kam ki za na lai
Kam ki za na
Shivuiji thu
Ni pi ni
Tu no shi taw na ki sawp zo hiam
TEDIM KAM KIZA NA LAI
A ki pan na kum 1919
Khalkha khua a khashim in a ki bawl hi.
Lai bawl pa in ------ ------ Sang Mang pa
A hu te in ------ ------ Shia Tun En, Dam Shuan
Kum khat in a man hamu hi.
Khalkha khua ------ ------- Me kha 1, 1921.
____________________________
KAM KI ZA NA
Tu kum in Khua Sak sang pa tang 40 lai dawk na a jo hi. Te Zang Khua 20, Khalkha khua 55, Sakta Khua 13. Khuapi Khua 5 a jo u hi.
Khalkha khua Shia Aung Due a ji te a ta te in Kawl gam a khua a cia u hi. Julai kha Shia Aung Due in Khalkha khua a hong pai to ding hi. Thang Thang khua Shia Cia a ji zong in a cia shuk hi. Mat kha a Shia Sang Ling ji, Shia Tum kali ji, Shia San Due ji le Shia Aisak ji te in tui shung a kiphum u hi.
Sakta Khua a Tapidaw te in sang pa tang vi ve hi. Shumpi piak na a haksa a hi hi. Tua a hi ciang in amau in tu kum a vawk no khat a le a kum khat a khuai lai tak in an a vak ding u hi. Tu kum a be ciang in vawk a juak u a a man in shumpi piak na a kawi ding u hi.
Khalkha uk shung a Shia te in Kam Ki Za Na Lai a de u hi. Tu lai tak Tapidaw te in bawl na ding in a vai hawm u hi. Khalkha uk shung a Kham Tung lai the tampi a awm u hi. Bang ding hiam I ci le Khalkha sang in shung lai shin nau pang khempeu in kham Tung lai a shin u hi.
Khalkha uk shung a bu khu nat na in khua khat le khua khat ki kawi kawi hi. Khalkha khua shung le Khalkha khua taw in nai khua neu shung a mi tawm cik a shi hi. A hi hang in khang lam a mi tampi a shi hi. Khua khat shung a a shi sa te in 160 pha hi. Mang Pi Pa in khual a jin tak in kuli a mu jo lo hi.
Lum Bang Khua Pawl Pi lak a mi phak pa sal ni a awm hi. A maute in lo buk a awm tawp hi. Tua mi pa khat a ji in ni pi ni shim in Tapidaw te taw a ki khawm a shumpi a pia ngit nget hi. Mi phak a pasal a dang in a han a bawl jo hi. Tua han shung a zan shim in a i-mu hi. Na han shung a i-mu na ding na kita a hi lo a hi hiam ci in I dawk le. Bang ding in ka kita hiam. Ka shi ciang in hong vui ding ka ji a ding a haksa ding hi. Tua a hi ciang in zan khat a ka shi le ka ji in han a khak khit ciang in vui na ding thu dang a awm ke hi, a ci kik the hi.
Shi Zang Gam shung a lo man le in mun man a khang to sem sem hi. Subadal Mang Pum in lo cing khat a le ciang in dangka za guk a pia hi. In mun khat in dangka za val a ki man hi. Amelikan gam shung a nu me khat in a shuak zawk ciang in kum sawm li bek pha hang in ta te sawm le kua a ne hi. A shuak zawk kum sawm le kum thum ciang in pa sal taw a kiteng hi.
Kawlpi lam sang a bawng pul nat na a shuak hi, Kawl pi khua shung a bawng za nga val shi u a ni shim in nga bang guk bang a shi the hi. Lawi le vawk in a bang za a shi hiam kua ma the nai ke hi. Tu kum a lo kho na ding a haksa ding hi. Tua a hi ciang in kawl gam a awm te in a gim ding ki sa hi.
Mi Kang te khua Panjab gam shung a bia na pawl tuam te in a ki do u hi. Mussalman te le Hundu te in Shik mi pawl a bia na in a shu shia u hi. Mihing tawm a that u hi. Tua nung ciang in shik te in Hindu te a bia na in zong a shu shia kik u hi. A shu shia lai tak in mihing zong athat hi. Tu lai tak in gal kap tampi tua khua a awl jo hi.
Mi Kang te gam a gim na a khang sem sem hi. An a haksa a mi zawng te in a ne na ding a mu zo lo a hi ciang in ci na na pawl dang a piang the hi. Zamini gam, Pulan gam Awsitila gam, Hangali gam shung a mi tampi a na u hi. Gam dang tua nat na a tung in mi dang te a lau the hi.
Mang Kang te in gal a ki do lai tak in Galik kum pi pa in Zamini te a hu shim hi. Bang ding hiam I ci le ama a ji in Zamini kum pi pa a nau nu a hi hi. A hi hang in Galik mihing te in Zamini te a hu nuam lo u hi. Tua a hi ciang in amau kum pi pa a hawl khia u hi. A hi hang in tu lai tak in amau te in a kum pi pa a sam kik u hi. Mang Kang kumpi te in a lung dam lo u hang in bang ma a hi ke u hi.
___________________________
SHIVUIJI THU
Tu kum Kham Tung Pawl Pi te in Tawng Pi La Khua a ki khawm hi. Tua ki khawp na in a lian bel ki khawp na a hi hi. Mihing za nga val a hong pai hi. Hong Nai Tapidaw te a tam bel a hi hi. Amau khua pan in mihing za bang hong pai u hi. Shi zang te a tam a awm hi. Lushe zong hong pai u hi. Hai Cin khua le Mau Vum khua pan in Tapidawte in hong pai ke hi. Khalkha shia te kim khat a hong pai lo hi. Phalam Shia in Kawl gam pan in hong pai kik nai ke hi. A hi hang in Khua Sak shia tak a awm hi.
Tua ki khawp na thu teng a nuai a hong za sak ding hi. Mat kha ni 25 ni. Jing sang nai 7 thu nget ki khawp na Khua Sak pa Lian Zam in thu a hil hi. Ama in thu a hil khit ciang in a gen nuam te le thu a ngen nuam te a hi u hi.
Ni sim nai 11 mihing te in a ki khawp kik ciang in Tui Mui pa Vang Tual in Lai Shiang Tho a shim khit ciang in thu a ngen hi. Tua khit ciang in Sang Mang Pa in Shivue uk pa Tapidaw te a tel khia sak hi. A kitel uk pa min in:
Shivue Uk Pi Pa ------ Shia Thang Cin
Uk pi pa a hu pa ------ Shia Po Ku
Lai at pa ------ Shia Caw Khen
Dangka uk pa ------ Sang Mang Pa
Shivue uk te in a ki kawi khit ciang in Shia Thang Cin Shivue a uk a Vai Hawm te ki zak nalai a ngen hi. Dangka uk pa in ama ki zak na lai a shim hi. A shim na in a nuai a at hi.
Ning kum dangka val ----- ------ ------ 9136
Ning kum Tapidaw te a piak na ---- ----- 113000
Dangka khempeu ------ ------ ------ 122136
Pin Lung Shivui ------ ------ ------ 200
Kajian Lai Siang Tho Sang in ----- ------ 25
Kajian nu me Lai Shiang Tho sang ------ 20
Kawl gam a piak na ------ ----- ------ 305
Shia Tan Cin ------ ----- ------ 240
Hau Cin ----- ----- ------ 24
Tua Hang ---- ----- ----- 60
Lal Bawng ----- ----- ----- 120
Sang Ling ----- ----- ----- 120
Le Tawi na ----- ---- ---- 150
Kham Tung a zat na ----- ----- ----- 714
Lei tawi sa lo kik na ---- ------ ----- 60
Met man ----- ---- ---- 4
Vai Hawm te dang in ki zak na a ne ke hi. Tua khit ciang in Shivue Uk Pi Pa in tu Kum Vai Hawm te a min a gen hi.
Tua Vai Hawm te in:
Ni Kum Ciang Shivue Vai Hawm te, Sang Mang Pa, Shia Po Ku, Shia Tuam Hang, Shia Tang Cin, Shia Tua Hang.
Tu kum Shivue a dangka zat na Vai Hawm Te, Sang Mang Pa, Shia Po Ku, Shia Tua Hang.
Tu Kum Piatana Vai Hawm te, Shia Cia, Shia Tun Ngin, Shia Tun En.
Tu Kum Shivue mi shim Vai Hawm te, Khup Tang, Shia Thuk Kam.
Tua khit ciang in Tapidaw Pawl Pi te in amau ki zak na lai a shim tek hi. Amau sim na khempeu tua lai shung a at jo lo hi. A hi hang in a ki shim na lai a at hi.
Pawlpi Mihing Shi Tui ki Phum Tawp Tum kik Shumpi
Lum Bang 47 2 3 2 6 54-3-9
Khalkha 96 0 30 8 1 201-10-0
Khuasak 125 1 28 1 0 125-0-0
Hong Nai 116 7 14 2 0 120-0-0
Te zang 24 0 1 0 0 50-15-3
Tawng Pi La 45 4 1 0 0 166-9-9
Tedim 79 1 8 26 0 110-0-0
Endian 57 7 0 9 0 126-4-6
Phalam 53 1 9 1 0 62-1-6
Nanzalu 69 4 3 0 0 60-1-0
Khempeu 706 28 97 49 7 1076-2-0
Ni tak nai 3 Shivue ah ki khawm kik hi. Shia Po Ku in Kha Shiang Tho thu a hil hi. A ma in thu a hil khit ciang in Shia Lun in Shuak Kik Na thu a hil hi.
Ni 26 ni
Jing sang nai 7. Shia Shia Kaw in Lai Shiang Tho a Shim khit ciang in thu a hil hi. Shia Po Ku in zong thu a hil hi.
Shun ciang nai 11 in mihing a ki khawp ciang in Piatana Vai Hawm te in ki zak na lai a shim ma sa pen hi. A shim sa piatana in:
1. Tapidaw te in mi shi in tual a vui ding ki lawm hiam ki lawm lo hiam ci in ki khen hi. Tedim uk shung a awm Tapidaw te khempeu in: Ki lawm ke hi, a ci u hi. A hi hang in Tui Dil Sia Pa Lal Bawng in: Komau khua lam a khua pua mi phak le sahang a pet mi shi bek a ki vui hang in Tapidaw te mi shi khua pua lam ka vui u le ka jum ding hi, a ci hi.
2. Tapidaw te in sa ai na mun pai a Lawki te taw lam ding a ki lawm hiam a ki lawm ke hiam. Mi khempeu in: A en mawk a hi le a ki lawm hi. A hi hang in a lam le a ki lawm ke hi a ci hi.
3. Tu kum ki khawp na lian pen mi tam bel a hi ciang in Kasin Tonu kiang lung dam na thu za sak leng pha hiam a pha ke hiam. Mi khampeu in: pha hi a ci u hi. Sang Mang Pa in lung dam na lai a khak na ding in a kitel hi.
Tua thu a vai hawm u khit ciang in shum pi zat nang Vai Hawm te in ki zak nalai a shim hi. A shim na in:
Tu kum Kawl Gam a khak ding dangka in:
Pinlung Shivue ------------------------- 200
Kajian Lai Shiang Tho Sang In --- 25
Kawl Lai Shiang Tho Sang in------ 80
Kajian nu me sang in --------------- 25
Kawl nu me sang in------------------ 20
Ta Ga sang in ------------------------- 25
Na ngawng sang in ------------------ 25
Khempeuh---------------------------------400
Kham Tung a zat na ding dangka:
Sang Ling kha shum --------------------144
Tang Cin kha shum----------------------240
Lal Bawng kha shum--------------------120
Tua Hang kha shum-------------------- 120
Vang Tual kha shum------------------- 120
Lai Shiang Tho sim hu na------------- 80
Ki le tawi ding in ---------------------- 110
Khem peu ----------------------------------934
Shivue in tua thu a za ciang in Vai Hawm te taw a lung a kim u a amau a ci bang ma in dangka zat na ding in a kawi u hi.
Ni tak nai 3 in Shia Za Khup in thu a hil hi. A thu hil na in Tapidaw te Thu Up Na bang ci bang in a khang to the ding hiam, ci in thu a hil hi. Tua khit ciang in mi shim Vai Hawm te in ki zak na a shim hi. Mi hing khempeu in 500 val pha hi. Hong Nai Tapidaw te tam pen a awm hi, ci in a shim hi. Nitak nai 7 in Khalkha Shia pa Le Lian in ni pi ni nau pang ki shim na thu a hil hi. A dang thu a awm ke hi.
NI PI NI
Jing sang nai 7 in thu hil pa En Kam a ki kawi hi. Ama in hong pai ke a hi ciang in tang ding Khup Thang in thu a hil hi.
Shun lai nai 11 in Shia Lal Bawng le Shia Sang Ling in thu a hil u hi. Tua khit ciang in tui ki phum nuam te in a mai lam a ki khawm uh hi. A vek pi in 32 pha u hi. Tedim mi, Shizang mi, Phalam mi, Lushai mi zong a awm u hi. Tua mi ading in ki khat in thu a nget khit ciang in khempeu in lui a pai u a Sang Mang Pa in tua 32 te in tui shung a phum hi.
Ni tak nai 3 in Shia Thang Cin in Pashina thu kham na lai a hil hi. Ama in thu a hil khit ciang in Shia Po Ku le Sang Mang Pa in an lum le sa pit tui nek na a uk hi. Shivue a dangin sa pi tui a be ke hi. A hi hang in tu kum mi tambel a awm a hi ciang in a be the hi.
Ni tak nai 7 in mi tampi a awm ke hi. Ni a sa ma ma a hi ciang in mi kim khat te in zan lai tak a khua a cia u hi. A hi hang in thu hil na le la sa na a pha hi. Khalkha te in ni ve la a sa u hi. Lushe te in khat ve la a sa hi. Shia Cia le Dam Shuan in thu a hil khit ciang in Shivue a tawp hi.
Ni kum ciang Kham Tung Shivue in Khua Sak khua Mat kha ni 31 Epi khat in le ni 2 a awm ding hi. Khang lam Khawl Gam mang te in hang pai ding ki um hi.
TU NO SHI TAW NA KI SAWP JO HIAM
Have you been washed in the Blood of the Lamb
A shiang tho na ding Jeshu kiang na pai nai hiam, Tu no shi taw na ki sawp jo hiam.
A thu pha kicing thu in na um nai hiam Tu no shi taw na ki sawp nai hiam
Sakik: Tu no a si pha taw, nang ma in na ki shawp shiang nai hiam.
Na puan shil vuk bang in a a ngo jo hiam, tu no shi taw na ki sawp nai hiam
Ni shim in Topa kiang a lam na jui hiam, tu no shi taw na ki sawp jo hiam,
ki that a thuak Topa kiang na bel nai hiam, tu no shi taw na ki sawp nai hiam.
Mo pi pa hong pai ciang na puan shiang ding in, Tu no shi pha taw na sawp ding hiam,
A bawl in pi nuam a lut the na ding in tu no shi taw na sawp shiang ding hiam.
Maw na khial na a bang na puan shil pai in, tu no shi pha taw ki sawp shiang in.
A shiang tho na lung shung cik tui luang sak in. Tu no shi pha taw ki sawp shiang in.
Shia Tun En.
Laibu Saal / Zomi eLibrary

