TEDIM KAM KI ZA NA LAI
DISEMBA KHA 1920
The Chin Hills News
Bu 2 Shim Na Pi 3
TEDIM KAM KI ZA NA LAI
A ki piang na Kum 1919
Khalkha Khua a kha shim in a bawl hi.
Lai Bawl Pa ------- Sang Mang Pa
A hu te ------- Tun En;
Dam Shuan
Kum khat a man hamu a hi hi.
Khalkha Khua Disemba Kha 1, 1920
______________
KAM KI ZA NA THU
Sang Mang Pa taw, Za Khup taw, Pau Shuin taw, Tum Kil taw, Lian Zam taw, Shuang Khua Kam taw, Kham Tung Tapidaw te guk bek Pinlung Shivuiji a pai u hi. Kacin te za ni val hong pai hi. Shian gam pan kham tung mihing sawm ni bang hong pai u hi. Hong ki khawm a vek pi in tul ni bang pha hi. Shia Shue Zan le Shia Gon zong hong pai hi.
Pinlung Shivueji an vak na-ding in Kham Tung Tapidawte in shum za ni a pia u hi. Mandali sang mang pa in hi man a mu ciang in a lung a awi ma ma hi. Gam la pi Kham Tung te in hi za bang shum a he pi man-ina lam dang a sa hi.
Autoba kha a Hawng Nai Pawlpi u pa Thuam Lai pa a shi hi. Tua u pa in Tapidaw tak tak a hi hi. Ama lung shim a pha ma ma hi.
Novemba kha Phalam khua gal kap mang pa khat in khang lam a cia hi. Ama in Kham Tung a kum khat bek a awm hi. Ama la sa na pua to ciang in dangka za ni kuli man a be hi. Tua la sa na a pua shuk na man za ni bang pha ding hi.
Ma sang lai ina mang te in Hual Ngo te gal kap na sem ding in a kuan hi. Tu in amau in a be dek tak hi. Gal kap na a sem nuam ke hi. Tu nung ciang in gal kap mang te in Kam Hau te a de in ka um hi. Gal kap a sem nuam te in Tedim Topa kiang a min a pia le na sep na a nga in ka um hi.
Autoba Kha a Angalik gam shuang me hawl a to te in kha shum a tam zaw a de man in na sep a tawp hi. Mang te gam shunga shuang me hawl a de bel a hi ciang in mi khempeu a lung mang hi. A hi hang in Novemba kha a shuang me hawl to te in a de na kha shum a nga a hi ciang in shuang me hawl a to kik hi.
Kawl gam shung a sai man mi pawl ni a awm hi. Pawl khat in mi kang te a hi a pawl khat in Kajen mi a hi hi. Tu kum in Kajen mi te in sai lam dang khat a man hi. Tua sai in a no a hi. A pi taw a tung a khat taw a man khawm a hi a pi in a vawm hi, a tung a khat zong a vawm hi. A nau bel a kang hi. Tua sai kang no in Kawl te le Shian mihing te in le ding in a kum hi. Shian hau sa pa khat in dangka 100000 a pia nuam hang in ki juak nai ke hi.
Pulan te le Lushia te in a ki lem kik hi. Tua a hi ciang in gal ki do na a be hi. A be lam pan in Pulan te in a jo leu leu hi. Tua a hi ciang in kua ma in a jo tak tak ke hi.
Sakawtalan gam a ju kham ding in a vai hawm u hi. Ju de mi le ju de lo mi pawl ni a awm ciang in a tam zaw pawl lam a thu a piang ding hi. Ju ne mi a tam le ju a kham lo ding hi. Ju ne lo mi a tam le ju a kham ding hi. Sakawtalan gam in ju bawl na tampi a awm hi. Tua ciang in ju a kham le gam dang te jong ju a kham ding in ki um hi. Amelikan gam a ju ki kham jo hi. Tua in tampi pha tuam na a piang hi. Thawng shung a thawng kia te tampi a kiam hi. Thawng shung a hawm a awm hi, a ki ci hi.
Zamini mihing te in a leng the thembaw khat a bawl hi. Tua thembaw in le tung pum pi a kawt leng ding a khat ve bek mun dang a tun lo ding a khua a tung kik hi, a ci hi. Le tung kim kawt lam in tai 25000 pha hi. Tua hi a Zamini thembaw a lam dang ma ma hi.
__________________
TAPIDAW TE THU UP NA THU
Khat ve ve Lawki te in: Tapidaw te a thu up na in bang thu a hi hiam. Pashian thu in bang thu a hi hiam, ci in a dawng the hi. Tapidaw te kim khat in up na thu khempeu a the in ka um ke hi. Tua a hi ciang in Tapidaw te thu up na thu in Kam Ki Za Na Lai shung a ka at a a nuai pan in na shim the u hi.
PASHIAN
Van tung le le tung a ki pan a ki kal a awm khempeu a bawl a vang lian ma ma pa Pashian khat bek a awm in ki um hi. Tua Pashian in Kha Shiang Tho pashian, a shiang tho pashian, sa hing khempeu te a tawn-tung it na a it Pashian a hi hi. Mihing khempeu a-ding a tawn-tung in a lung ngai hi. Pashian in thu tang lam a de a thu shia te in ki huai a sa hi. Pashian in gam ta na a pha khempeu taw ki dim hi. A tawn-tung a lung ngai na a ki cing na-ding lam et na taw le tung a uk hi. A mah in mihing a maw na a shia a he na taw min phat na-ding a bawl hi. Lai Shiang Tho hong lak na ma bang in Pashian in pa a hi, ta pa a hi, kha shiang tho taw a ki gawm in Pashian khat a hi hi. Pashian a tawn-tung a ta pa a ki ci ete i Topa Jeshu in mihing lim bang lak a maw na taw ki pel thu pha ki cing na a hi na hil hi. Mihing khempeu ki gum khia ding shing lam te tung a shi na hong thuak a tho khit ciang in van tung a ka to in e a-ding thu a ngen hi. A Kha Siang Tho taw Pashian in mihing te lung shim shung a ama ma hong ki lang sak tham-lo in Jeshu Khaji hong lak thu pha te hang in mihing te hong shiang tho sak hi.
PASHIAN THU
Mihing te in gup na nga na-ding in Lai Shiang Tho a lui Lai Shiang Tho a thak a ki ci kawp ni in Pashian thu gel hi ci in eite in i um hi. Kha Shiang Tho hong han shua bang mah in Pashian a shiang tho mi in hong hil hi. Lai Shiang Tho in Pashian kiang pan in a la u a hi ciang in tu a mihing te in a gel u hi. Ete hong gum khia ding a a hong lak na thu gen khawl na a ki pat na in Lai Shiang Tho lui, a tawp na a ki pat na in Lai Shiang Tho thak a hi hi. Thu man thu thak in tua mihing te in a jo za za dam dam in mihing te tung a lak hi. Thu gen khawl na a ki pat na in Lai Shiang Tho thak te a hi zong a Khaji le ama gam thu a hi hi. Tua a hi ciang awm hi. A bul pen a dawn pen thu te in Jeshu in mihing a lim a a piang na thu in tan thu khempeu the na-ding a hi hi. Tua hi a mihing khempeu in Lai Shiang Tho shung a awm in bang in jui tham-lo un tua Lai Shiang Tho a ki cing Pashian thu a ki gel a hi ciang in a hong ki hil khempeu jui tuak hi.
1 Pe. 2:20; Zawma 3:1,2; 1 Kawluntu 2:4; 10:16; Tamandaw 28:23
MAW KI PHEL(kipelh) NA THU
Topa Jeshu in mihing lim bang piang a maw ne te taw ki bang a awm hang in maw na khial na te taw a ki phel hi ci in ete i um hi. Jeshu in maw ne mihing te taw ki pawl a hi ciang in maw na thu shi na thu te khut nuai awm na a thuak hi. Ama in shi na a vang lian shu gawp nang in a shing lam te tung a gim na shi na a thuak hi. Shi na han shung pan a tho kik na in shi na le maw na a jo pa a hi ci in a lak hi. Tua bang in le hen na a thuak mi te in thu tang lam a hing na ding a tan na thu a man tak in ki the sak hi. Maw na a phel the shi na a thuak ciang in Jeshu in Pashian thu kham na thu man thu tak hi ci in a ki the sak hi. Maw ne te in a shuak ta na-ding Jeshu in tua te tang ding in gim na a thuak hi. Jeshu in ama pum pi a pia kik na-ding a bawl ahi ciang in ni dang lai in Pashian shiam pi te in Pashian bia na shuang thung a gan hing that a bia na thu be ta hi. Pashian kiang a shiang tho bel awm na shung i tum na ding lam pi Jeshu in a hong jo hi. A up man in thu man thu tak in Pashian mai a nawp sak na a hi zong a kiang i pai na-ding thu a hi zong i nga jo hi. Jeshu in van tung a ka to a Pashian jiat lam a tawn tung in hing a hi ciang in ete a-ding thu hong nget sak in a awm hi.
Heshiaza 53; Piliti 2:6,7; 8:30; 3:24-26.
MAW KI SHIK KIK NA
Maw na ne mihing te in Pashian thu kham a mang lo ci in ete in i um hi. Maw na ta te in Pashian gam shung ta a hi na ding in a hing kik na ding in Kha Shiang Tho a vang lian na a de hi. Hi bang a shuak sak na-ding thu in Pashian Kha Siang Tho in Lai Shiang Tho thu man thu tak a zang hi. Tua bang ci leng Pashian mai a maw na a ki shik kik leng ema Topa Jeshu i um ding hi. Ki shik kik na i ci in i maw na i khial na pai khia na le up na in maw na a phel Khaji in ama gum pa le ama Topa hi muang a bel na ci nawp na hi. Thu man thu tang nga i ci in ni dang lai ama tung a maw na a ki khen tham-lo in Pashian ta nu ta pa a ki ci hi, ci nawp na hi.
Zawhang 3:1-8; 8 Petaju 1:22-23; Tamandaw 13:39; Ipe 2:8; Heshiaza 53:11, 12.
PAWLPI THU
Jeshu a pawl pi a hi le Kha Shiang Tho lam hil a thu um tui ki phum sa ama a ki khawm a Pashian bia ding vai hawm teng tang ding thu pha hawi sak na-ding Tapidaw te thu pha a ngah na-ding thu pha bawl na a ki pan Khaji gam shung in le tung lam na-ding ha kat nang a hi hi. Tapidaw te in Kha Shiang Tho pan in a niam a sang a awm ke. A ki bang a awm hi. Lai Shiang Tho thak shung a pawl pi te in pawl pi mihing te tung uk na thu a pia jo ding thu hi. l shia awm ding a ki lawm ke hi. Tapidaw khempeu in Khaji taw tha khat thu a ki pawl nang thu a hi ciang ina khat le khat a ki kim u hi. Tapidaw teng in Khaji khat bek in a uk hi. Tua ciang in pawl pi te’n amau pawl pi bek a ki uk a vai hawm hi. A pha maw khem peuh amaute bang in sem in a dang pawl pi gen naw ding a sawm nawn ke hi. Lai Shiang Tho thak shung hong lak bang a awm Khaji a thu bang pawl pi te in be lap a hi zong pai khia ahi zong thu a awm ke hi. Jeshu thu kham na ngai a Jeshu thu pia khempeu in le mawng dawng in mi khempeu i hil ding in i ha kat ding hi. Jui ki khat bia ki khat pawl te in na sep na pan ki hu ding a ki lawm hi. Shivu ji le a dang pawl pi lian te uk shung ki khawp na in thu vai hawm na ding lian na a ne ke hi. Amau in khat le khat ki hu ki thu tuak nang bek a hi. Tua ciang in tua bang vai hawm na in pawl pi tung a lian na a lak jo ke hi.
Pawl pi lak a na sem te in pawl pi u pa te le thu hil shia te a hi hi. Thu hil shia te a na sep na in Pashian thu hil na le lam hil na hi. Pawl pi u pa te in pawl pi le tung taw ki pawl teng gam ta na a kem u hi. Pawl pi lai at a ki pan vai hawm te khempeu Lai Shiang Tho thak taw a ki bang pawl pi a de ke hi. Amau awm a hi ciang in na a piang a hi hang in amau na sep ding a be ciang in a be lap a kawi ding a dam ke hi.
Tamandaw 14:23; Ipe 3:10; Hibie 12:23
A be lap ding hi.
___________________
JIN LING NA THU
Khat ve ve jin a ling the hi. Le tung mun khempeu jin a ling ke hi. Kham Tung a hi le jin a nak pi in a ling ke hi. Jin a ling ciang in taw, shuang a ki shia sak jo lo hi. Gam dang jin a ling ciang in nak pi in a ling diak hi. In le khua tampi a ki shia sak the hi. Mang kang te khua a jin tampi a ling ke hi. A hi hang in jin a ling ciang in gim na nak pi a piang hi. Bang hang hiam i ci le amau in shuang taw ki lam tham-lo in a sang ma ma a ne u a hi ciang in tua a puk gawp a mi a hi a na tampi a awm the hi. Tua ciang in in shung me ki ci lai tak jin a ling ciang in tua in cim ki san sa in a ki bung let a a me kang a vua shuk a a in a kang gawp hi. Le tung khempeu mual taw a ki nai teng jin a ling nuam diak hi.
Jin ling na thu in kham tung te in a gen te na a tuam tuam a ne u hi. Khalkha mihing te gen te na in a: Le shung a mihing a lian ma ma khat a awm a tua pa a shi ciang in ama kha in le a ling sak hi, a ci u hi. Zahau mihing te a gen te na in: Khalkha gam a hau sa lian bel khat a shi ding hang a le ling sak hi, a ci u hi. Kamhau mihing te in jin ling a gen te na in: Le van ki hu hi, a ci u hi. Shi Zang te a hi le jin ling a gen te in: Le tung mihing tam a shi ding ciang in jin a ling hi, a ci u hi.
Jin bang ding a ling hiam i ci le mi shiam mi pil te nangawn man tak pi in a the jo ke hi. A hi hang a up maw na thu ka at ding hi. Le tung a ki bawl tung in me am bang in a sa hi. Tua a hi ciang kum khat nung a kum khat a vawt sem sem hi. Tua hi a le tual a vot ma sa bel hi. Le sung a hi le a sa lai hi. Shuang in lam dang a sa ma ma a hi ciang a tui a shuak hi. Tui shuan ciang i a sa vat vat ma bang in tua le shung a shuang tui zong a sa a hi ciang in a sa vat vat the hi. Tua a sa in le tung a ling sak hi. Tua a hi ciang le shung vawt sem sem ahi ciang in jin ling a tawm sem sem ding hi.
__________________
CI DAM NA LAM PI THU
Khua mial na shunga a kishuan shing no te in a vul a kang dek tak hi. A tawn tung in a ni tang na lam a tua te in a awm hi. Mihing sa hing te in zong tua taw ki bang hi. Khua mial na sung a awm te in a tha a jung tawm a a ci ngo diak duak a ci na na tampi zong a piang the tham-lo in in lung shim gim na zong a piang the hi. Khua vak na ina lung shim tan zau sak hi. Ni i mu ciang ina i mit hong pil sak hi. Bawm shung a ki khum va sa te a ham lo ding i de le tua a bawm puan i khu leng kam khat bek a ham ke ding hi. Va sa te in a lung dam ciang in ham bek hi. Khua mial na in tua khempeu te’n lung shim a da sak hi. Mihing sa hing te in zong khua nim ni sang ina ni tang ni in a lung shim nawp sak the u hi. Ci na dam kang te in zong ni tang muang a a tha tung taw ki bang hi.
In shung mial lua te in a tawn-tung in i na na a awm the hi. Khua vak lut lo na peu ma a dawi te lut ding hi ci in thu gen te na awm hi. Khua vak in in shung a shiang tho na-ding hong hu hi. Mun khat peu ma a nin na awm le khua vak in: Tua a nin te na shiang tho sak ding u hi, ci in mihing te hong hil hi. Khua vak in gul le nam shia taw, ui li taw, hik taw a hawl khia the hi. In shung a ki khum nu me te in amau de za a khua vak na le hui a nga lo na mun a a ki kawi nge na te in le tung a a pha lo bel nge na a hi hi. Hi bang a ki bawl ciang in nu me te in khat ve ve a ci dam ke tham-lo a tu te a ta te in zong gim na a piang the hi.
Khua vak na in a pha hang in ni sa thuak in ci na na a piang the hi. Nau pang te in ni sa na a pu shuak a awm a hi ciang in tam ve pi a lu tang a na the hi. Lo lai a na sem te in a nge na piang ta a a hi hi. A mun dang awm te in ni sa na a pai khia ciang in a lu tang a shin ding lim khat a khu ding hi.
______________
A KI LAWM PUAN SHIL NA THU
Nik te’n puan shil in a hun jui a khek khek a shil tuak hi. Kawl gam tui nak lam a a sa lo a vawt ki lam dang lo ma bang in tui taw lam a ki lam dang hi. Bengala gam a pal bi hun lai tak in gam shung mihing te in a lum khawp ding puan a shil lo man in a shi shi u hi. Tua te in hui vawt in a mut khak ciang in ci na a piang the hi. Tu mul puan shung shil in a vawt dal jo hi. A zawng nau tang in: A ki tuak puan nik te le jo ke ung, a ci hang in a na u ciang in puan man sang a tawm zaw a be lam in ngai shun un. Ki jep na a hawi a pha i le sang in tua i le na dangka taw a nik hawi puan hawi le leng pha zaw hi.
Mihing pum pi lak a a lu tang le gil zang a nel bek hi. Dial sak (diam khim) a hi ke le lu khu zang ni kat lo na ding in i khu ding hi. I gil in puan a tuap a tuap a i vel le gil na na nak pi in a kham jo hi. Zan lai tak hi bang a hi in nak pi in nawp tuam na awm hi. A hun a ki khel ciang in a nak pi tak ki ngai shut huai hi. Ni sa ni le khua dam ni in tam ve pi hong ki thuak the hi. Tua bang a a ki thuap ciang in khua dam lua in ci na na a piang the hi. Nau pang tha zaw te in khua dam na a thuak a tam ve pi a shia a piang the hi.
Dial gik ma bang in a gik puan a tam khip le ci na na a piang the hi. Shun a i shil zan a shil huai lo. Bang ding hiam ci le a ci lak a pu shuak khin khua ul te a a kawt puan shil khempeu shiang tho tak in kawi tuak hi. Puan kawt te shil a i tu a i lup in ci na na hong piang sak the hi. Puan kawt te a khek nang awm ke le i ci tung a khua ul te a keu ma te in i vak kawi kawi ding hi.
Laibu Saal / Zomi eLibrary
