TEDIM KAM KI ZA NA LAI
AWGU KHA 1921
The Chin Hills News
Bu 2 Shim Na Pi 11
A SUNG A OM THU TE
Tedim kam ki za na lai
Kam ki za na
Sanda Shing nung tak na thu. 3.
Lam ki khak na thu
_________________________________
KAM KI ZA NA
Jun kha in Shia Aung Due a ji in ta nu a shuak hi.
Shia Cia a ji in ta shuak khit ciang in a na pha ma ma hi. A dam pa lo ciang in shik khau taw Shia Cia a sam a ama in a ji vil ding in a khua a cia hi.
Julai kha shung a Khuasak Shia pi ding le Hong Nai khua shia pi ding hong tung hi. Amau te ni khajen mi a hi hi.
Tedim khua gal kap mang pa in Shuebo khua a gal kap mang pi a awm ding in a pai jo hi. A hi zong a ta a ci na a shi dek tak a hi ciang in a Tedim a naw shia hi. Tua ta le a ji in a ta a dam ciang in ama kiang a a pai hi.
Gan nat na in Phalam uk shung a tung a ma sa a ki up ma bang in khua khempeu a shuak ke hi. Khuali bang a tung khit ciang in a kam hi.
Kawl lam a Tawng Pi La khua le Hong Nai khua a tu kum in sang in thak a ki bawl hi. Tawng Pi La khua a sang pa tang sawm thum bang a awm a a thu hil shia pa in Haka pa Ngai Lian a hi hi. Hong Nai Khua a nau pang sawm thum val a awm a a lai hil shia pa in Tum kali a hi hi. Tu kum in Lenikawt khua Kumpinu in sang thak a bawl hi. Tua sang a lai shim ding nau pang sawm nga awm ding hi, a ci hi. A hi zong in nau pang sawm nga le guk bang a pha hi. Tua teng lak a a tam zaw khua hau sa le u pa ta a hi u hi. Tua shim lo mi zawng te ta a hi hi.
Phalam mihing tul khat le za nga in mang kang gam kuli na sem ding in a pai uh hi. Tua te a tawm zaw a shi hi. A shi sa te a mel a mu the na ding un Phalam khua ge a Kham Tung mihing te in mual shuang a bawl ding u a shuang tung a a shi sa a min te a gel ding hi.
Kum 1917 kum in Hau Cin Khup in: Tapidaw a shuak nuam a awm le ka uk shung khempeu in ke kiang a hong gen ta hen, ci in thu a pia hi. Tua khit ciang in Tedim Mang Pa in in pi pa kiang a: Na uk shung khua a gam la te in nang kiang a hong gen ding a haksa hi, a ci le: Khua a gam la te in amau khua a hausa te kiang a na gen u hi. Tung Tuang taw, Tui Tum taw, Tawng Zang khua te in ke kiang a hong gen u hen, a ci hi. Tua thu a pia na bang in Tung Tuang khua te in ni in a gen lo man in shial pi khat in a gam hi. Tu kum leu leu ciang in Mual Kawi khua te in nga Tapidaw a shuak le in khat sawm in dan a that hi. Tua nung ciang in Jun kha a Phalam mang pi pa in thu a pia na in: Tapidaw a shuak nuam a awm le kua ma kiang a gen na ding thu awm lo hi. Ama a ut peu a shuak the ding hi, a ci hi. Hau Cin Khup in zong Mual kawi te dan that na shum a he pi na in a pia kik hi.
Kawl gam lam a me leng na sep te in a na sep a a tawp u hi. A hi hang in an ne ding a be a hi ciang in kha khat khit ciang in a na sem kik u hi. A hi hang in mi kang te gam lam a a na sem a tawp te kim khat in a na a sem kik nawn ke hi.
Jun kha a Zamini te un gal do na a liam na ding u a pia na ding a ki pan hi. Hi shum in dangka 3000000000. Tua ma bang in kum sawm li le kum nih tawn tung amaute in shum a pia ding hi.
Ni dang lai in Zamini te in Pulan gam kim khat a shim a nga hi. Tua a nga khit ciang in Pulan te in amau le amau a ki uk nuam hi. Mang Kang te a ki do a ki kap ciang in a Zamini te a lel hi. A lel ciang in Engalik te le Piancit te in Zamini te kiang a: Pulan gam na la sa khempeu pia in, a ci hi. A hi zong in Zamini te le Pulan mihing te ki hel gawp a teng khawm a hi a kim khat te in Zamini a uk ding a ut hi. kim khat in Pulan te a uk ding a ut hi. Tua ciang in Engalik te le Piancit te in: Zamini te a uk a ut in le Pulan a uk ding a ut thu ki kum un la a tam zaw zaw thu ta un, ci in thu a pia hi. Tua bang a ki kum ciang in Zamini a uk ding a ut te tam zaw hi. A hi hang in Pulan a uk ding a ut te in a ki kup na u a pha a sa ke u a a ki do u hi. A ki do ciang in Zamini kumpipa in a ma uk ding a ut te gal kap in a hu hi. Tua ciang in Piancit te in Pulan te a hu hi. Tua lai tak in gal do na teng pan a lian bel a piang dek tak hi. A hi hang in Engalik te in Zamini te kiang a Na hu ke le ko zong ka hu ke ding u hi, a ci le Zamini te a tawp hi. Tua lai tak a ki lem na ding a gam shung a ki ken na ding in mang kang khem peu a vai hawm u hi.
_____________________
SANDA SHING NUNG TAK NA THU.3.
Sanda Shing in a lung shung a gim na nakpi a thuak khit ciang in gup na thuk na thu a the a hong Gum pa zong a mu a hi ciang in min than na ding za lian a de na in Jeshu a pai khia ke hi. A hi hang in hi je et na a jo na ding a haksa a hi. Sanda Shing a ci jo hi.
A ma in Tapidaw a shuak khit ciang in Sanda Shing in Pashian Lai Shiang Tho a tel tak pi a shim hi. A ma a ama in tua Lai Shiang Tho a mu da a ek ko in a ko hi. A hi hang in tu in le tung na khempeu sang in a de na a lian zaw hi. Ama in nam sau a a lang ni a hiam taw ki bang Lai Shiang Tho a shim ciang in a lung nuam ma ma hi. Um khial na teng a be khin hi. Lai Shiang Tho a shim vang lak ciang tawp the lo in a shim nuam sem sem hi. A tawl mi pa in tawl dam na a nga hi, a ci na pa in ci dam na a nga a hi ciang in Sanda Shing in a Gum pa a nung a jui hi.
Sanda Shing a lung shim a ki khel khit ciang in a gam tan na a mu ciang in: Sanda Shing a lung shim ki khel jo hi, ci thu a the u hi. Ama lai shim pi te in a mu ciang in Samda Shing a pa a ko u hi. Sanda Shing in Pashian a bia lai shia pa kiang a thu a dawng a Lai Shiang Tho a shim in a dang nau pang te in a mu u hi. Tua a hi ciang in ama a mihing khempeu a lung ngai u a ama in lung pil na a nga kik na ding in a han shua u hi.
Sanda Shing in ki it na thu hil a ngai lo a hi ciang in a lawm te in ama Lawki a shuak kik na ding nakpi tak in a han shua u hi. Tua nau pang in gim na a tuam a tampi a thuak hi. Ama in kuan pi te in: Mi jua the, zawl ta, ci in a phui sam u hi.
Khua u pa a ta pa in a pu a pa nge na a pai khia a Tapidaw a shuak na thu in mi khempeu in a the u ciang in Sanda Shing a lawm te in a khel bawl na un a ciam mui u hi. Lam pi a ki tuak u ciang in a: Jeshu thu jui pa ahi, ci in cil a phi u hi. A khua pi te khempeu in la ama a mu da ma ma hi.
Sanda Shing bek in khua bawl shiat na a thuak ke hi. Tapidaw khempeu le a sang shia khempeu zong bawl shiat na a thuak u hi. Sanda Shing a nu le pa in sang in a la khia le a dang sang nau pang te in zong sang in shung lai shim a awm ke a sang in a ki khak hi. Tua tham lo in Tapidaw te a hawl khia nuam hi. Shum buk te in zong Tapidaw te le ding a phal lo kua ma in amau kiang shum a juak ke a ki ho nuam ke hi. Tapidaw te in Lawkite in shuang in a deng u hi. Tua a hi ciang in Tapidaw a vek pi in khua dang a lal u hi. Tua teng a lal khit ciang in Sanda shing in le tung a hu na ding kua ma a ne ke hi. A hi hang in ama in le tung mihing te a muang ke hi, Pashian a muang bek hi.
Tua bawl shiat na in kha kua a thuak khit ciang in Sanda Shing in a tai a Ludiana khua a awm sang mang pa kiang a tung hi. Sanda Shing a gal a lian bel in Mi uk pa a si hi. Ama in Musalman mi a hi ciang in Tapidaw a mu da hi. A ki tuak u ciang in Sanda Shing a lau ma ma a a tai hi. Ni khat a Sanda Shing in khua nawl a Pashian Lai Shiang Tho a shim shim lai tak in Mi uk pa in a mu a ama Lai Shiang Tho shut a a lai kek hi.
Tua nung ciang in khat ve Sanda Shing in lam a pai lai tak in Mi uk in pam a mi tampi a ki khawm u a mu hi. Bang hang a ki kawm na hi u hiam, a ci a dawt ciang in; Mi uk pa in pul tak ve a shi sek tak hi, a gen u hi. Sanda Shing in shung a tum ciang in nu me kap a tampi a mu a Mi uk pa lup na tung a a gim ma ma a lum in zong a mu hi. Na gim ma ma hiam ci a Sanda Shing in dawt ciang in Mi uk pa a mit a hak a Sanda Shing a mu ciang in Mang khat ka mang hi. Ka tawn pi ding a ki huai ma ma dawi hawn pi ka mu hi. Kema in me kuang shung a a tawn tung ka awm na ding ka thuak jo hi. Nangma nung lam a ding mi khat shim lo in hong gum the na ding kua ma awm lo hi. Ama in tua dawi gi lo te tung a ding hi. A hi zong in tua Mi pa tung a he pi na ka ngen ngam ke hi. Ka nung tak na be hi. Tu in ka si ding hi, a ci hi. Sanda Shing in: Tua hong gum jo ding Pa kua a hi hiam, a dawt ciang in: Bang hang hong dawng na hiam. Nangma na biak Jeshu a hi hi. Nangma in gup na na nga a hi ciang in thu pha na nga hi. Ke a hi le tua Pa a min gen na ding na ngawn in ka ki lawm ke hi, ci in Mi uk pa a gen khit ciang in a shi hi.
Sanda Shing in a in a cia ciang in a da bang in Jeshu bek in maw ne te a muang na ding a hi, ci in a gal lian bel a gen ciang in Sanda Shing a lung a dam a Jeshu a it sem sem hi. A ki be lap ding hi.
_________________________________
LAM KI KHAK NA THU
Ni dang lai in Itajila mi te le Ashuji te’n gal a ki do u hi. Ashuji te in a jo u a Itajila gam shung a tum a khua pi le khua neu tampi a shim khit ciang in kum pi pa khua a ki um a kua ma in a pai khia jo ke hi, kua ma in a tum jo ke hi. Kum pi pa khua pi ten kita pha ma ma u a a do ngam ke u hi. Ashuji kumpi pa in Itajila kum pi pa kiang a lai a khak hi. No te khua a ka shim ding hi. Kua ma in note hong gum jo ke hi. Pashian na muan u hang in nawp tuam na awm ke hi. Eguthu kum pi in na hong hu ding in na um u hang in a hong hu ngam ke hi. Tua a hi ciang in kema kiang a hong lut un, ci in lai shung a at hi. Hi lai in kum pi pa in zong a shim ciang in kita ma ma hi. Gal kap mang pa le u pa vai hawm te a ki khawm sak ke hi. Ama in Pashian sang in pi shung a tum a Pashian mai a lai kawi a Pashian kiang a he pi na a ngen hi. Tua thu a nget khit ciang a Pashian kam sang pa Heshiaza in kum pi pa kiang ah thu a vai khak na in: Lau ke’n. Ashuji kumpi pa in a khua pan in a lung man na ding lai khat a nga a a khua a cia ding hi, ci in a gen hi. Tua khit ciang in Asuji kum pi pa in jing sang ciang in a tho ciang in a ma gal kap tul za val a shi sa in a mu hi. Tua a hi ciang in ama lau a a khua a cia hi. A tun khit ciang in ama Pashian bia na in shung a awm lai tak in ama gal kap mang mi ni va sat lum u hi.
Hi thu in Lai Shiang Tho tang thu a hi hi. E Tapidaw te in hi thu shung a awm khempeu te bang ci ngai shut a awm ding hiam.
Itajila kum pi pa in gum a hu ding a mu jo ke hi. Ama in Eguthu kum pi pa a cial hang in a hong pai ke hi. Ama gal kap te a be dek tak hi. Ashuji kum pi pa in: Gal kap tul ni na ne le tua te a tuan na ding in sa kawl tul ni kong pia ding hi, a ci hi. Khua shung an a be dek tak hi. Hu a gum ding in kua ma awm ke hi. Tua bang ma in khat veve Tapidaw te in zong gim na a thuak u ciang in a gum na ding a awm ke hi. A ta neu a ci a na ma ma ciang in za tui pia a za to mang pa in a bawl sak hang in a dam tuam ke a gim sem sem zaw hi. A gum a hu na ding la awm ke hi. Khat veve Tapidaw te in lau na a thuak the u hi. A kual a jin lai tak in sa hang a hi ta le vawm a hi ta le a lung ngai in a lau the u hi. An tang u a be na ding lau a lung mang u hi. Gua a ju lo ciang in an a piang ke in a lung mang the u hi. A hi hang in gum na ding la hu na ding la a mu the ke hi. Khat veve Tapidaw te in je et na nak pi a thuak the u hi. Tang val a hi hang in nu ngak a hi hang in, nu me pasal a vek pi khial na ding zawl a thuak the u hi. Gim na a thuak u ciang in Shia a awm ke a dang Tapidaw te a awm lo u hi.
Khat ve a kema in Tui Mang khua pan Bapi khua a ka pai hi. Lam pi a tel tak pi ka the ke a hi ciang in lam khat ka pai mawk hi. Ka pai lai tak in tua lam in a neu sem sem a lui ge a ka tun ciang in a mang khin hi. Lui gal a ka zuan a lam ka mu ke hi. Ka jiat ka ve en leng la lampi a awm ke hi. Tua ma bang in Itajila kum pi pa zong in lam a mu ke hi. A ma tai na ding gal in a um cip hi. Ashuji gal kap te in ama khua a ki um u hi. Khat veve tua ma bang in Tapidaw ten lam a hai the hi.
Itaji kum pi pa in a gum ding a mu lo ciang in bang ci bawl a hi hiam. Ama in a gal te a jo jo a hi ciang in Ashuji kum pi pa kiang lut a hi hiam. Tua ma bang in a hi ke hi. A mau in le tung mi a hi hang in le tung na a hi hang in a muang ke hi. Ama in tha khat a Pashian bia na in shung a tum a Pashian kiang a thu a ngen hi. Tua ma bang in thu a nget khit ciang in shuak ta na ding lam a mu hi. Pashian in bang a hong ci gum ding hiam ci in kum pi pa in a the ke hi. A hi hang in he pi na nget ciang in he pi na a mu hi. Pashian in a ki khak sa lam a hawn kik hi. Pashian lo ngal kua ma in tua lam a hawn jo ke hi.
Itajila kum pi pa in shuak tana lam a Tapidaw te khempeu zong in a pu shuak the u hi. Tua gum na in Tapidaw ten zong a mu the u hi. Jeshu le tung a awm lai tak in ni khat a nu me khat in a kiang a hong pai hi. Tua nu me in sau ve pi ci nat na a thuak hi. Ama in ci dam na a nga na ding in a shum teng za to te a pia hang in dam na a mu nawn ke hi. Ama in Jeshu thu a za ciang in ama puan bek a lawng le dam na tha khat in a nga hi. Tua ma bang in Tapidaw te a ci a nat ciang in Pashian kiang a ci dam na a nga the u hi.
Ni dang lai in a za to mang pa in kual a jin lai tak in thu hil Shiate in jing sang tung in ama mai a lam a pai u hi. Amau te in thau a keng u hang in amaute in bang ma a ngai shun lo lai tak in tha khat in lampi a sa hang khat a ki bing tua u hi. Amau in thau in a kap man kei u hi. A tai la a ngam ke u hi. Tua a hi ciang in Pashian kiang a that khat in he pi in a Apilika gam a sa hang khat in sang mang pa a pet ding in a del hi. Sang mang pa in a tai lai tak in a ki pai hi. A ki pai ciang in sa hang in hong baw a ama tung a tu a pet dinga ki sa hi. A hi hang in sang mang pa in bang ma a bawl lo in sa hang in a pet lo in a tai kik hi. Tua nung ciang in sa hang in sang mang pa a pet ding a ki sa lai tak in Amelikan gam Tapidaw te in sang mang pa Pashian a kep na ding thu a nget sak lai tak in a ki tuak hi. Ama a khua a cia ciang in sa hang a pet dek tak laitak thu nget na thu a the kik hi.
Ni dang lai in a sang mang pa khat leu leu in Apilika gam a mang kang ten a pai lo na Pashian thu hil ding in pai a ki sa hi. A pai ma in a dang sang mang pa taw a ki kum lai tak in a lawm pa in: Tua gam na pai le thong shung khum ma taw ki bang na thuak ding hi. Na tum the hi. A hi hang in lam a ki khak ding hi. A hi hang in Pashian a van tung lam a ki khak jo ke hi. Pashian kiang a tawn tung thu na ngen the hi, a ci hi. U te nau te aw, na gam ta na lam a ki khak hang in thu nget na lam cik ma hun a khak jo ke ding hi. Le tung muang na a hi hang in gum na a hi hang in awm ke le a tawn tung a van tung pan in gum na na nga the ding hi.
Laibu Saal / Zomi eLibrary
