TEDDIM THU KIH ZAK NA LAI (The Tiddim Chin Hills News) ZUN KHA 1925 The Tiddim Chin Hills News

Date:

TEDDIM THU KIH ZAK NA LAI

ZUN KHA 1925

The Tiddim Chin Hills News

 

Bu 6  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Nambat 6

 

 

A SUNG A OM THU TE​​ 

  • Tedim thu kih zak na lai​​ 

  • Kih zak na thu​​ 

  • Khamtung sivuaizi thu

  • Lai Siangtho tangthu​​ 

  • Naai thu​​ 

TEDIM THU KIH ZAK NA LAI​​ 

Ah ki pian na kum 1919.

Khalkha khua kha sim ki bawl hi.

Lai bawl pa ------------------------- Sang Mang Pa

Kum khat ah aman hamu ah hi hi. Khalkha khua Zun kha 1, 1925.

KIH ZAK NA THU

Amelika khua ah Hauzahen tawh kih bang mihing khat ah om hi.Tua thu hilh pa in mi tampi kheem sak hi.​​ ‘Tu kum Pibuaizi kha ni 7 ni Topa Zeisu in leitungah hong pai kik a leitung leh vantung ah bei ding hi,’​​ ci in thu a hilh hi. Ah pil lo mi tampi te in ama thu um a ah neih sateng a zuak hi.​​ Zeisu dawn ding in mi tampite ah khawl hi. Ni 7 ni ah ni ah suah, ni a tum hang in Zeisu hong tung kei hi. Tu in sum zuakte in amau sum ah ngen kik hi

Khamtungah bek khua ah kang kei hi. Khat vei vei khang lam khua ah​​ kang thei hi. Tu kum Mandali khua ah in tampi a kang hi. Sian gam lamah khua no khat an kang khin dektak hi. Phalam uk sungah khua nih sungah in 40 tek a kang hi.

Kawl gamah mi vom 1,000,000 bang pha hi. Kum sim in mi vom tampi hong pai ding hi. Kawlte a lung mang a mihing khat peek 4 ah liuh ding hi. A hih hang in Kawl gamah kha sum ah​​ tam man​​ in​​ ah mi vom hong pai lai ding hi. Ni khat in Phalam khua​​ (lubeem pawl)​​ tampite kih mu hi. Tuate in ah khua panin leitung lam kha nih kha thum bangin hong pai zo hi.

Leitungah mi phaak hih zah ah om hi.

India gamah 102,999

Sen gamah 1,000,000

Apilika gamah 525,000

Zapan gamah 102,000

Upata gamah  ​​​​ 7,000

India gam sungah mi phaak te a mai zum uh​​ ahih ciangin mihing simte kiangah ah ci nat na​​ thu ah gen kei hi. Zato mangte ah om mangte in India gamah mi phaak 1,000,000 ah om ci in ah um mawk hi.

Mang kangte khua ah uk pawl nih pha a hi. Khat in kumpipa kih ci a khan khat khit khang khat mihing suan khat kumpipa ah hi hi. A uk pawl dang ah hi leh kum li khit ciangin a​​ hih hangin kum 6 khit ciang a hih hangin kih khel a ama ta in kumpipa ah piang kei hi. Tua bang in ah uk pawl in Pesident kih ci hi.​​ (Zaminite)​​ gal ah lel khit ciangin kumpipa a hawl khia a Pesident ah kawih hi. Tu kum tua Pesident a si hi. Kumpipa tapa in Pesident a suak nuam hi. Pesident ki kawih leh anung ciangin kumpipa ah suak kik ding hi.

Tu ma in Zahau mihingte in Paucinhau thu ah ngai nuam kei hi. Ahih hangin tu kum Helei khua tawh kih nai Titser khua hausapa le khua zang in Paucinhau thu ah zui khin hi. Bang ding hiam ih cih leh nat na tampi piang a mihingte ah kih ta hi.

Khalkha khua​​ ah​​ Than Thang uk sungah Tapidaw ah khang lai hi. Tu in khua 10 val ah Tapidaw ah om hi. Ahih hangin upa tam Tapidaw a suak nai kei hi, naupang leh tangval te ah suak om hi. Ahih hang in Pasian thu ah a mang nuam seem seem uh hi.

Tua laitak in​​ (Mang kang)​​ khua pan in thu tampi ki zah za kei hi. Masa sangin tu in mihing te ki lem zaw hi. Gal do nah ding kih ngaih sun a om kei hi. Sen​​ gamah gunpi tui ah let manin lo tampi ah​​ kih siat, ci in kih za hi.

Tapidaw te in Nipi​​ ni sin nah ding lai a deih hi. Tua ahih ciangin kha deh panah kih pan Thu Kih Zak na sung​​ ah​​ hih lai ah om ding hi.

1925 kum kih Zak NaLai ah ngah nuamte in nomau min letmat nah thuk kei uh leh kong pia nawn kei ding hi. Bang hang hiam nah cih uh leh Kih Zak Na lai bawl man kum khat in 200 bang ah bei hi. Tua zah bang ah bei hang in no Thu Kih Zak n alai lei te mihing kim khat ahih kei​​ leh she nga suah she li bang in kum sagih sung pan​​ ah kum khat tang pia lo nah om uh hi. Tua bang ah hi leh lai bawl pa ngun bang zah mawk in no um uh hiam, nah ngaih sun un.

Tu lang siah in Kih Zak Na Lai leh Nipini sin nah ding thu tawh kih gawm ding ahih ciangin ah man khang in kih um hi. Tua ahih ciangin Lai bawlpa ah na sep tam mah mah ahih ciang in ah seem khawm zo ding hiam kih thei nai lo hi. Lai sungah nah muh bangin nah gamta ding uh hi.

Kih Zak Na Lai a lei te khempeuh in 1925 kum Desemba kha ni 30 ni in Tedim khua​​ ah​​ om Damkhup kiangah nah pia kim ding uh hi. Tua Dam Khup in Zanuazi kha in lai bawlpa kiangah ah khak ding hi. Tua ni​​ ah a pia lo te in cik ni ciangin kah pia hi, cih na thu nah za sak ding hi. A za sak nuam lo te in Kih Zak Na lai​​ na ngah kei leh kha sia kei un. Bang hang hiam nah cih uh leh Zo lak pan ah ngah bangin kih pia zo bek ahih ciangin lai bawl pa kumpipa dan piak tawh kih bang hi.

KHAM TUNG SIVUAIZI THU

Tu kum mat kha ni 13,14,15 ni ah khamtung sivuaizi in Mualpi khua a tung hi. Mihing za khat leh sawm bek kih khawm uh hangin thu lianpi kih vai hawm hi. Tedim Tapidawte in zinte an vak dingin dangka 200 ah khawm hi.

Sivuaizi Upa 12 ah om hi. A hih hangin Mualpi khua​​ ah tua Upa 4 bek ah suak hi. Tua a hih ciangin Upa dang a kawih​​ hi. Tua upate a min in : San Ling, Mang Kam, Za Ngin, Vial Nang , Lal Bawng,​​ Hang Cin, Kham Suan leh Thuam Hang hi.

Sang Phen leh Lian Zam te in amau na sep n alai ah khak kei hi. Siate na sep n alai anuai ah ih gelh hi.

Sia  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Khual Zin Ni  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ -Kuli man  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Tui phum

San Ling…………………107  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 12  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ----

Sang Phen………………..112  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 11  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ----​​ 

Van Lo……………………76  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 10  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ----

Thang Cin………………..195  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 10  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ -----

Nawl King………………..129  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 20  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ -----  ​​ ​​​​ 

Lal Bawng……………….104  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ----  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ -----  ​​​​ 

Thuam Hang………………144  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 21  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ -----

Lien Zam…………………  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ----  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ---- ​​ 

Vial Nang………………..65  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 7  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 17

Dam Suan…………........97  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 10  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ -----

Vang Tual………………117  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 20  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ -----

Za Huat…………………70  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ----  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ -----  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 

Tua Hang………………..146  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ----  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 45

Pawlpite kih Zak Na Lai sung panin hih nambat te kih la hi.

Pawlpi  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ TapidawSiteTawpte​​   ​​​​ Tui kih phumtesum

Khalkha  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​​​ 62  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 2  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 14  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ….  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 215  ​​​​ 7  ​​​​ 9

Phalam  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​​​ 123  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  18  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 80  ​​​​ 1  ​​​​ 3

Lumbang  ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​​​ 109  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 3  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 2  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  37  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 96 ​​ 11  ​​​​ 9

Khasak  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​​​ 208  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 2  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 3  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 13  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 219  ​​ ​​ ​​​​ 5  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 15

Tedim  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​​​ 110  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 6  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 43  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 17  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 156  ​​ ​​ ​​​​ 1  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 3

Nanzalu  ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​​​ 274  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 1  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 1  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 45  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ……

Nahanuai  ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 89  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 1  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 6  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 117  ​​ ​​​​ 3  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 3

Tawngpila ​​  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 56  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 3  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 118  ​​ ​​​​ 14  ​​ ​​ ​​​​ 6

Sihuang  ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 83  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 5  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 1  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 11  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 26  ​​ ​​ ​​​​ 8  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 0

Nacaung  ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 80  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 3  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 16  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 4  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 71  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 9  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 9

Tezang  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 29  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ….  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 4  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 67  ​​ ​​ ​​​​ 0  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 0

Dalluang  ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 29  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ….  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ….  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 43  ​​ ​​ ​​​​ 0  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 0

Hong Nai  ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​​​ 30  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ….  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ....  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ ……

 ​​ ​​​​ Avekpi  ​​ ​​​​ ….  ​​​​ 1282  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 26  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 80  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 155  ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ 1213  ​​ ​​ ​​​​ 14  ​​ ​​​​ 6

Tawpidawte in 27​​ bang ah​​ khang hi. A hih hang in ni kum sangin ah tawp a tam.​​ Tui sung kih phum zong ni kum sangin ah tawm.​​ Nanzalu Tapidaw Pawlpite in dangka bang zah a pia ding hiam kih thei nai kei hi.​​ Ni kum bangin ah pia kik leh dangka a vekpi in ni kum sang in ah tam zaw ding hi.​​ 

 ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​ ​​​​ Ah kih belap ding hi.

LAI SIANGTHO TANGTHU-17

Sawlu

Sawlu in Kumpipa a suak lai takin ah kum in kum 40 pha hi.​​ Kum nih khit ciangin galkap 3,000 cial-mi dangte ah inah ah ciah sak hi.​​ Ama tapa Zawnathan in Philiti galkap kuan​​ khat a zawh ciang in Sawlu in Itazila pasal kheempeuh ah kih khawm sak hi.

Philiti mite zong kih khawm a leeng 30,000​​ tawh sakol 6,000 ah om hi.​​ Galkap a hih leh tuipi gei sehnel zah a tam hi. Hih Philiti mihing a tampi Itazilate’n ah mu ciangin kih ta ahih ciangin kim khat​​ gun galah tai hi, kim khat lei hawng sungah ahih zong in tuipi sung a hih zong in ah bu hi.​​ Ah tai lote ah kihta mah mah hi.

Sawlu in ni sagih Samuaila ah ngak hang in a gen khawl mah bang in ah hong tung kei hi.​​ Sawlu galkap tai ahih ciang in ah sa ah go a Pasian a bia hi.​​ Ah bia khit ciangin Samuaila hong tung hi.​​ Samuaila in:​​ ‘Bang bawl nah hi hiam,’​​ ci a ah dot ciangin Sawlu in:​​ ‘Nah hong tung hak man in mihing te kihta a ah tai ahih ciangin sa​​ kah go a Pasian ka bia hi,’​​ ah ci hi.​​ Samuaila in:​​ Nang mi hai na hi hi.​​ Pasian thu na ngai le nah gam a tawntung ah kip ding hi.​​ A hih hang in Pasian in a mah lung kim tawh kih bang mihing khat kumpipa ah kawih ding hi,’ci in ah gen hi. Samuaila in bang hangin hih bang gen a hih hiam ih cih le Pasian siampipa bek in biakna sa ah go thei hi.​​ Sawlu in siampipa ah hih kei hi.​​ Samuaila in hih thu ah piak khit ciangin khua dang a pai hi.

Sawlu in ama galkap sim a 600 bek a om hi.​​ Ahih hang in Itazilate gam sung ah sik seek pa om lo hi.​​ Bang hang hiam ih ci leh Philitite in​​ a kham hi. Itazilate in sik seek ah nei leh teipi leh namsau ah bawl khit ciang in hong suam ding hi,​​ ci a ah um hi. Tua ahih ciang in Itazila lo khote in Philitite kiang pan in tu le nam leh hei ah lei hi.​​ Sawlu leh a ta Zawnathan longal kuamah in teipi leh namsau nei ah om kei hi.

Tua lai tak in Itazila galkap leh Philiti galkap te in kih lang khat in ah om hi.​​ Ni khat in Sawlu ta Sawnathan in ama gal mang tawi pa sam a:​​ ‘Philiti galkapte khua pai ning,’ah ci ciangin: ‘Pha hi ah ci hi.​​ Itazila galkap khua leh Philiti galkap khua kihkal ah athukpi guam khat ah om hi.​​ Zawnathan leh ah a silapa ken khatah pai suk a ken dang kahto hi.​​ ‘Philiti mihingte’n hong mu ciang in, hong pai un, hong ci amau kiang ah ih pai ding hi.​​ Bang ding hiam nah ci leh Pasian in ih gal te hong zo sak ding hi,’​​ ah ci hi.

Philiti galkapte in Zawnathan leh ah silapa a muh ciangin:​​ ‘Itazilate in amau lei hawng sungpan hong pai khia hi,’​​ ci in Zawnathan ah sam hi.​​ Zawnathan in:​​ ‘Pai ning kong zo ding hi,’​​ ci in ah silapa kiangah ah gen hi A mau in Philiti te om na ah tung ciangin nak pi sat a ah tai uh hi. Sawlu leh a galkap te a et ciangin Philiti te tai a mu hi. Mihing khempeuh a ki khawm sak ciangin Zawnathan leh a sila pa amu kei hi. Tua a hih ciangin Sawlu in:​​ ‘Philitite delh un la that khin un,’​​ ci in thu a pia hi. Thu kah pia ma in an ah neek te kong that ding hi, ah ci hi. Itazhila galkap te in Philitite a delh lai tak in a gim mah mah hi. A hih hang in Sawlu ah kih ta manin ah kua mah in an a ne ngam kei hi.​​ A hih hang in Zawnathan in a pa Sawlu thu a thei lo a hih ciang in khuai zu a mu ciangin la a ah ne hi.

Nitak ciangin mihing te gim a ah khawl hi. A hih hangin Sawlu in ah galkap te ah delh nuam lai hi.​​ Phui sam pa in:​​ ‘Nah delh ma​​ in Pasian kiangah ngen ni,​​ a cih ciangin Sawlu a thu kim hi. A hih hangin Pasian kiangah ah nget ciangin Pasian in thu a pia kei hi. Mihing khat a khial hi, ci in Sawlu ah thei hi. Kua’n ah khial hiam ci in ah dot ciangin Zawnathan in:​​ ‘Kah gim ciangin khuai zu tawm no ka ne hi,​​ a ci hi. Sawlu in:​​ ‘Ka ta kei ma ta nah hi. A hih hangin nang kong that ding hi​​ a ci hi. A hih hangin galkap dangte in: ‘Tu ni in Zawnathan in naakpi gal do ah eite ih zo zo hi. Tu in ah si kei ding hi,​​ ci in ah suakta sak hi.

Sawlu in a tawn tung ah galte gal ah do hi. Amah gam kim kot kumpi te leh hausate tawh ki do a a zo tawntung hi.

Khat vei Samuaila in Sawlu kiangah pai​​ a Pasian thu ah pia hi. Itazhilate in Eguthu khua pan hong pai laitak in Amawlait mihingte’n nak pi nang ah a do hi. Pasian in:​​ ‘Tu in Amawlait khua ah pai in la sim in. A khua khempeuh nah siah sakding hi. Pasal hi ta leh numei hi ta le naupang hi ta leh avek pi nah that ding hi.​​ Amau neih sa kheempeuh na su gawp ding hi​​ ci in thu a pia hi. Tua ahih ciang in Sawlu in Itazhilate gal kap kheempeuh sam a Amawlait khua ah pai a Pasian thu a piak bang in khua sim a mihing a that hi. Ahih hang in kumpipa a that kei hi. Tuu leh Bawng kim khat zong ah zo gawp kei hi.​​ Bang hang hiam ih cih leh​​ ‘Hih​​ te​​ go a Pasian bia ni​​ a ci uh hi.​​ Tua a hih ciangin Sawlu tawh galkap te in lungdam in a ciah uh hi.

Tua laitak in Samuaila in Sawlu kiang ah ah pai hi. Sawlu in Pasian thu piak bang in Amawlait mite kah sugawp khin ah ci ciang in Samuaila in:​​ Tuu ham leh bawng ham kah za hi. Tua tuu leh bawng kawi pan kih ngah ah hi hiam​​ ci in ah dot ciang in Sawlu in:​​ Pasian biak nah ding in tuu hawih bel​​ leh bawng hawi bel kah paipih uh hi,​​ ci kik hi.​​ Samuaila in:​​ Nang mi lian na hih kei hi. Ahih hang in Pasian hong hehpih manin Itazila kumpipa nang hong kawih hi. Bang ding in hih bang in khial nah hi hiam?’​​ ah​​ ci hi. Sawlu in:​​ Pasian thu kah ngai hi. Ahihhang in Pasian biak nah ding in tun hawih pen leh bawng hawih pen kah sugawp kei hi,​​ ah ci hi. Samuaila in:​​ Mihing khat in sa ah gawh ciang in Pasian ah lung dam zaw ah hi hiam. Ahih kei leh mihing te in Pasian thu​​ ah ngai ciang in ah lung dam zaw ahihiam,​​ ci in ah dong hi. Sa nah gawh sang in Pasian thu nah ngai leh ah hawih zaw hi ah ci hi. Sawlu in: Ka khial zo hi. Kah khialna hong mai sak in, ci in ah nget ciang in Samuaila in puan man a puan a bal kiak hi.​​ Hih puan ah bawl kiak mah bang in Pasian in nah gam tawh nang hong khen sak ding hi,​​ ah ci hi. Anung ciang in ah si dong in Samuaila in Sawlu kiangah nai lo hi.​​ 

A kih beh lap ding hi.

NAAI THU​​ 

Naai ah bawl masa​​ bel Sente mi ah hi hi. Tua Sente in naai ah bawl khit ciang in kum tul nga pha zo hi. Mang Kang te in Sente Kiang pan in naai bawlna thu an ngah hi. Zeisu a suak kum 530 Mang kang pa khat in​​ Sente gam pan in ah ciah ciang in naai lungno tui tawm ah pua hi. A hih hang in ah cil in sum hau mihingte in naai puan ah sil thei hi. Atu dong in naai ah pha pen in​​ Sente gam piangin kih ngah lai hi.​​ 

Naai in lungno bua ah hi hi. Tua lungno ah min naai lungno ah hi hi. Naai khau in khutpi khat bang liana ah mel ah kang hi. Api in tui ah tui khit ciang in ah si hi. Pi khat tui tampi ah tui thei hi. Tua tui tang tangkhat ciah pha hi. Atui kum khat khit ciang in keuh a lungno ah suak hi. Lungno ah suak ciang in khutpi khat she li suah she khat ah lian hang in amanlang in khang a ah let ciang in khatpi thum a sau hi. Tua lungno ah eng a ah lu ah lian. Ah khang lai tak in li vei​​ ngaa vei ah li thei hi. Ah li lai takin lungno tampi ah si thei hi. Lungno in sing​​ teh nam khat bek ne a atampi ah duh hi. Lungno ah suah zawh kha nih ah phak ciang in bu bawl a ni nga in ah zo hi. Tua bu in va khu tui cia pha hi. Lungno in ni 15 bang ni 21 bang ah bu sungah ah om khit in ah bu a phukham a khau ah suak hi. Bu khat in naai khaupi 1,100 sau ah om hi. Khau ah suah khit ciang in leeng lo in ah bu kiang ah tui ah tui khit ciang in ah si hi.

Naai lungno ah khawite in naai lungno amasa bel ai ngaihsun hi. Tua lungno in sing​​ teh​​ nam khat bek tham lo in atampi ah duh amau​​ inah atam kei leh ah si ding hi. Tua sing teh​​ ni sim in lo a lungno ah pia hi. Khua lumna kha ah ni sa in naai tui ah keuh sak hi. Mang Kang te khua in sung khua lumnah ah khawi. Lungno in sing kuang adai sung ah kih kawih a bu bawl thei nah ding in sing heeng neu ah kawih hi. Naai lungno ah khawite in ni simin an pia a apha takpi ah en nginge hi.

Lungno te a bu ah bawl khit ciang in kau suah nahding in kim khat kawih a adang teng anaai khau la ding in mei sa in hai a ah si sak hi. Bang ding hiam ih ci leh kau ah keuh ciang in bu phukham a naai khau ah tat thei hang hi. Lungno ah si khit ciang in mihingte in bu hawm lakhia a bu in tui lum sungah ah kawih hi, bang hang hiam ih tui lum sung ah ah kawih ah hi hiam ih ci leh lungno in bu ah bawl lai tak in nai tawh ah kih mat sak hi.​​ Tui lum in tua nai shil khia a anaai khau ah la thei hi. Bu tampi tui lum sung ah om lai takin naai nasempte in sing heeng ngeek tawh ah hot hi. Tuan geek in nai khau mong tawh kih man thei hi. Mong nga ah kih mat ciang in naseem pa in ah khuk ah zial hi. Bu khat in naai khau pi 900 kih ngah thei hi. Tua ahih ciang in naai khau pi 300 ah sau ih deih leh bu khau pi 1,500 ah bei ding hi.

Naai khau kih bawl zo hi. Ahih hang in kih gan thei nai lo hi. Kih gan mite in tua khau tui leh satpia tawh ah sil ding hi. Tui pan ah la lai tak in ah kawm ban a khua lumna munah ah keu​​ sak hi. Tu in kawm khau ah lim zial. Khau zial in khat vei ah siangtho nang sik vang ano ciksung ah ah kai a aninte ah kiat sak hi. Tua khit ciang in ah kih gan​​ thei hi.

Naai puan to thei leh aman langin kih siat thei lo hi. Tua ahih ciang in leitung mihing te in nai puan ah deih seem seem hi. Tua in bawl nahding ah baih zaw manin​​ ah mi zawng zong in nai puan​​ ah sil thei hi.

 

Laibu Saal /Zomi eLibrary

www.zomielibrary.com

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related