SOUTH KOREA AH US-BACKED DICTATORSHIP DEIH LOH MANIN ARMED GWANGJU UPRISING PIAN' A KUM 40 A CIN'NA
May 18, 2020 ni pen South Korea gam-ah US in gum in a nungthuap gam uk makai khat bek i deihna bek tawh ki-ukna (dictatorship) deih loin thau tawi in kiphinna armed Gwangju Uprising kici kum 40 a cin'na ni ahi hi.
Gam ki-uk zia deih loin kiphinna leh lehdona (uprising) dangte zah in a kiphawk kha mel lo 1980 kum in South Korea gam-a US nungthuap dictatorship langpang in Gwangju Uprising kici kiphinna pen Asia gam tuamtuamte ah revolutionary movement a pian'na dingin tha pia kiphinna leh lampi a sialsak ahih manin history adingin a poimawh leh ciamteh tham khat ahih banah 1871 kum amau leh amau ki-ukna leh kivaihawmna deih in France gam-ah nautang mawkmawk mi a tul a simte kiphinna Paris of Commune tawh kitehkak hi.
Gwangju khuapi panin mipite kiphinna leh kumpi lehdona "popular uprising" kici pen acting president Choi Kyuhwa in thakhat thu-in galkap thahatna zangin thuneihna a lak (military coup) banah martial law kici galkap thuneihna tawh gam ki-ukna martial law a koihna hang leh General Chun Doo-hwan in thukham khauh mahmah tawh gam ki-ukna thukhun a khung manin kiphinna leh ledon hong piangkhia hi.
Ngongtatna piangsak lo leh buaina bawl loin kumpi langpang a lungphona neite (peaceful anti-government protesters) government galkapte a ban kaplup khit nungun sangnaupangte leh nasem mite in nipi kal khat dektak police stations tuamtuamte thakhat thu-in buluh (raids) in, policete galhiamte suhsak in a galhiamte tawi in popular organs hong phuankhia uh hi. Tu bang hong pian' khit ciangin Gwangju khuapi sungah local citizens groups kicite in thuneihna hong la uh a, nisim in assemblies a neih ban uh-ah khuapi sung ki-ukna law & order a encik ding leh a khuapi humbit dingin civil militias kici phuankhia uh hi.
Ahi zongin civil militias kici galdo dinga kipiakhia nautangte in Gwangju khuapi humbitna dingin a hangsan'na uh lahkhiatna tawh a lehnan' (heroic resistance) tentan hangun modern army a lehnan zawhna dingun lametna om lo hi. Tua ahih manin Gwangju Uprising a betdaihna dingin South Korean galkapte in US government in a gamtat ding uh a phalna leh gupna (go-ahead and support) hang tawh hehpihna bei-in ngongtatna zangin mi lom thahna (brutal massacre) zangin kiphinna bengdai hi. US government thukimpihna, gupna tawh South Korean galkapte in Gwangju Uprising betdaihna dingin nautang 2,000 kiim a lom thah ban uh-ah nautang tul tampi vuak, thong inn a khum leh bawlsiatna tawh bengdai hi.
Ngongtatna leh hehpihna bei-in Gwangju Uprising a kibetdaih hangin South Korea ah mipite kiphinna tawh democracy deih in mass movement 1987 kum in June Uprising kici piangsak hi. June Uprising, 1987 hangin South Korea ah dictatorship tawh ki-ukna kilawnthal in kilawnkhia hi. Tua bek hi loin 1980 kum a Gwangju Uprising hangin Asia gam tuamtuamte ah mass revolts piangsak hi. Mass revolts min nei diak a pian'sakte lakah Philippines gam-ah People's Power Movement hangin 1986 kum in US Republican president Ronald Reagan administration a support Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos' dictatorship kilawnthal a, 1998 kum in Indonesian uprising hangin US government in CIA zangin a support mah General Suharto' dictatorship kilawnthal hi.
Sources:
Red Fish;
Atlantic;
New York Times
@ Thang Khan Lian #ZUNs report

