SIMLEIMI KHEN THUM (3 types of humanity). Agelh ~ Rev. Dr. S. Pau Khan En

Date:

SIMLEIMI KHEN THUM

 

(3 types of humanity)

 

Agelh​​ ~​​ Rev.​​ Dr. S. Pau Khan En

 

Minam, pau le ham, biakna, mel leh sa, mun leh gam, ahau azawng, apil ahai, cihbang in paak bang a, a meel hoih, kibatlohna,​​ (colorful diversities)​​ leh kilamdanna pak atuamtuam tawh a kizeem simlei mihing te​​ ​​ ihi​​ hi. Minam leh pau​​ le​​ haam, mel​​ le​​ sa cihbang suahken akikheltheilo kilamdanna a om mah bang in, biakna teenna giahna mun, cih bangin a kikhel thei kilamdanna zong tampi mah na​​ na om hi. Tua hi-a, hih i kibatlohna leh kilamdanna pen asia hi zenzen lo- in paak banga hoih Pasian hongbawl meelhoih kilamdanna ahi​​ hi.

 

Hibang a kheltheih leh kheltheihloh kilamdanna tampi a om nianua lakah taangtawng mipil Greek mite- in, simlei mi khempeuh pen minam vai tawh kisai- in khen thum in na khenlek uh a, tua nam thumte atom a etpak ding in lahkhiat hongtum kahi​​ hi. Greek mite pen BCE​​ kum zalom guk(6th.century)​​ akipan thuthuk pilna philosophy tawh akhangkhang in leitung na huzap a, thuzawh zote uh ahi​​ hi. Socrates​​ (BCE470-399)​​ Plato​​ (BCE428- 348)​​ Aristortle​​ ( BCE 385 - 322)​​ te-in amau pilna suahkhia uh a, gamuk na lam ah zong tuahun lai a- a kithei leitung bup a kici liang​​ (Mediterranean kuam teng)​​ a uk mipil Aristotle pattah, galkap kumpi, Minthang Alexander the Great​​ (356- 323 BCE)​​ kumpi khan a kipan, amau thuthuk pilna​​ (philosophy)​​ kampau​​ (language),​​ ngeina​​ (culture)​​ tetawh leitungbup a huzaap zo uh ahi​​ hi. A thuthuk pilna leh ngaihsutna​​ (philosophy)te - in hoh tuni ciangdong leh mailam khanghun saupi leitung a huzaap dending hi lai hi. Genpak lehang, tuhun a leitung bup in i ultun sak Democracy bangdep hoh hih Greek mipilte hong pat khiat mah hi a, leitung khanghun beidong akip paisuak ding ahi​​ hi. Khaileh! tua ahihleh tu- in minam vaitawh kisai in hih Greek mipilte in khen thum a, a khenna uh enzual dih ni.

 

 

ANGSUNG BEK KHUAL

(I d i o t s)

 

Greek taang mipilte khen na ah, a nam masa penpen in Angsung bek akhual te, ahi​​ hi. Alamdang takin amau kam in IDIOT cimawk uh hi. IDIOT cihbel mangkam in MI​​ HAI cihna hi- a, ahizong in Greek mipil te khenna a khen masa IDIOT te mawk bel, haivet lo- in pillua kisa- a, ama' metna ding leh a angsung ding bekbek thei a, ama' metna ding leh ama angsung ding ahih keileh a khutmee zong a taangsak vet lote-a hi uh hi. Biakna vai, minam vai(racial agenda)​​ cihte amau ading in nak thupi lo hi.

 

 

Austria gam Vienna khua a psychologist minthang Sigmund Freud​​ (1856 - 1939)​​ in minam thum a, a khenna ah, a nam nih na ama' aituam ding bek a, a nungta (ego)​​ namte hi ding hi. Hihte pawl pen in amau' aituam​​ phattuam nading longal thudang dang peuhmah ngaihsun thei mawngmawng lo- uh hi. Biakna​​ (ego centric life)

 

 

MINAM BEK LAITAAK​​ (Tribe centered)

 

Taanglai Greek mite'n mihing tate a khenna uh a dawlnihna pen minam bulphuh na ahi​​ hi. Thudang ladang mahmah ngaihsun theilo in minam, minam bekbek in a nuntakna uh uk in mi khempeuh in zong amau mah bang in minam bekbek mah ultung sak le- uh ut thong uh hi. Amau zah a minam ultung saklo te minam itlo leh minam vei lo-in ngawh pah lianlian uh ahih manin amau pen atheihloh kal un miluanglet​​ (extremist)​​ leh muhna toi​​ (narrow thinker)​​ hongsuak ziau uh hi

 

 

A tung a igen khatna, ama' angsung bek thei a, a nuntak pih te sangin lah hoihzaw tham pek hi. Minam ading a kicihnak leh gending, semding, pia khia ding in kiging sa- in om den uh​​ a, phal uh hi. Thudang peuhmah ngaihsun thei nawnlo- uh ahih​​ manin minam pen amaute Pasian hongsuak hi. Pawlpi kipuahphat hun kum zalom 16 hun a, Pawlpi makai Martin Luther​​ (1483- 1564)​​ in,​​ "Mite lungsim a bup uk khat peuhpeuh pen a pasian uh hi,"​​ nana ci hi

 

 

Tua hi-a, hi bang a, thudang ladang mahmah ngaihsun theilo khop a,​​ minam vai bekbek a ngaihsun te pawl pen a pasian uh a Minam​​ (tribe)​​ hong hi-in, a biakna uh zong Minam biakna​​ (tribalism)​​ hipah hi, ci- uh hi Mundang ah lecture kapiak ciang leh lai ka gelh ciangin hih pen tualniam lungput ka ci hi.

 

 

KHUAPI LUNGSIM

(Citizen)

Greek taangtawng mipilte simlei mite akhen na-uh a khenthum napen​​ "Khuapi lungsim" (citizen)​​ hi-a, asangpen mah hipah hi. A minam it in kiptak in dinpih in, ahi​​ zongin mi dangte​​ simmawh, mudah selo​​ in it in zahtak uh hi. Tua ahih manin amau minam zong midang te'n it sak in zong zahtak sak pah uh hi. A kithuk ahi hi. Tualniam lungsim hi lo, tualsang lungsim, khuapi lungsim(citizen)​​ leh mi​​ picing te lungsim puak hithiat zia ahi​​ hi.

 

ZOMI i itleh hih gampi, mipi lungsim leh khuapi lungsim paai i tum ding hi. Tua hileh minam dang te- in zong i ZOMI NAM hong it, hong zahtak sak panding uh hi.​​ Ki ZOMI itsak​​ a,​​ atang neih, ngaihsutna kicing lo, mi tawmkhat te​​ buai bang in ibuai hehu​​ (nervous)​​ kha kei ding hi. Tua pen, mi tualsang, mi picing, mi namlian te muhna ah zum huai hi. I Zomi i it ding a, i hihzawh zahzah in itha ingal leh i siamna, neih leh lamte i phal ding hi. Ahi​​ zongin mi nuihsat ding in, tualniam le picing lo te it bang in i it kha hetkei ding hi. Tualsangleh mi picingte it bang in it in khut kilen kawm in i ZOMI nam i kipsak, i phungvuh khawm tek ding hi. Hih pen taangtawng Greek mipil te simlei mite anam a, a khenna ah asang pen, nampi lungsim pen, a cidam huaipen leh adeih huaipen mihing dinmun ahi​​ hi. Tuabang hi leh i it mahmah i Zomi nam pen mi namdang te in zong hong itpih, hong zahtak pih ding hiphing hi.

 

A tung a igen Sigmund Freud khendan in hi te pen super ego hi-in mi picing te ciding hihang.

 

Kongit ka Zomipih khempeuh aw, Pasian hong piaksa i Zomi nam i it ciat a, midang te'n zong hong itsak, hong zahtak sak ding i utciat hi. Minam neu, mi tualniam a hongmuh ding uh i ut kei tek hi. Tuabang i hih ngelngel leh bel anihna bang in tualniam om hetlo-a, hih athumna bang a khuapi​​ (citizen)lungsim i neih ding kisam​​ dinghi.

 

I ZOMI nam​​ (tribe)​​ pen Pasian in neikha lo-in, i Minamvai​​ (tribalism) zong biakna in neikha het lo- a, Pasian mah Pasian in nei-in, Amah tawh i it i ZOMI nam puahkhawm zuunkhawm dih ve ni, ci-in kong hanthawn hi.

 

Tulaitak a i ZOMI nam sung ah i kipuahphat ngel ding khat om kasa -a, tua in biakna vai ahi -a, leitung vai ahi zongin i kibatloh i kilamdan na khempeuh ah aman, akhial, adik amawh kituh in i tuahna munmun ah i kitalsik, in ki thalnialna​​ (confrontation)​​ izang pahpah a, i ki akgualkhen pahpah thong hi. Tua ding hi peuhmah lo-in, ki lutuah ngiungeu a, ahoih pen zonkhawm na​​ (negotiation)​​ i neih ding hizaw hi. Hih thu tawh kipeh in America te President 37 na Richard M. Nixson​​ (1913- 1994)​​ in a President saan na ding a, thugenna​​ (inaugural speech) kong hawmsawn nuam hi.

 

"Ours is not an age of confrontation, but an age of negotiation"​​ 

 

ci geugeu bek hi.

 

Ei khanghun pen kitalsik ding hun hinawn het lo- a, kileptuah ding khanghun hita hi.

Ci thei kasa lua-a, ka pakta hi. Zomi te ading a hong gen sak hiam? bang ka ci khaphial hi.

 

 

ZOMI aw, tho in la, taang in! PASIAN KHUAVAK in nang hongtaan khinzo hi.

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related