REVOLUTIONARY MAKAI TANGTHU: CONGO GAM MITE’ NGALLIAM PATRICE LUMUMBA’ SUAH NI PHAWKNA

Date:

REVOLUTIONARY MAKAI TANGTHU: CONGO GAM MITE' NGALLIAM PATRICE LUMUMBA' SUAH NI PHAWKNA

 

July ni 2 ni pen democracy ngeina bangin Prime Minister dingin a kiteelcing Patrice Lumumba' suah ni ahi hi. Congolese National Movement party makai Lumumba 2 July 1925 in Katakokombe, Belgian Congo (tu in Democratic republic of Congo a kici ta) ah na piang a, 24 June 1960 – 5 September 1960 kikal sung bek democratically elected Prime Minister leh Minister of Defence of the Republic of the Congo panmun na len khawm man hi. A khangno lai-in a kithah hangin ama nasepna panin a kiluahsuk sawn a nasepna (legacy) tu dong mang loin kiphawk den lai hi.

 

Patrice Lumumba in galkap thahatna zangin gam dangte ukkhumnna a langpanna (anti-imperialism) hang leh Congo gam kipumkhatna ding vision a neih manin Belgium leh United States gamte i gal suak hi. Hih thu hangin US President Dwight D. Eisenhower' thupiakna tawh US secret agency CIA in Lumumba thahna dingin a haza (toothpaste) ah gu helsakin suam in thah (assassinate) ding na sponsored uh hi. Ahih hangin tua bangin CIA in thah dingin a geelna Congro gam-a CIA Station Chief Larry Devlin in thukimpihna na pia lo ahih manin nasepna ding uh leh a ngimna uh zo zo loin lawhsam in na khawlsan uh hi.

 

Tua khit nungin United States leh Belgium kigulluk in Lumumba a kimatna leh thakhat thu-in a thuneihna tokhom tung panin paihkhiat (coup) ding geelna in Lumumba' political langte tungah a simtham in golhguk sum lutsak (covertly funneled cash) uh a, a political langte in Lumumba man in vua gawp in, a bawlsiat dikdek khit ciangun that uh hi. Lumumba hih bangin a kibawlna pen hazatna leh huaihamna (greed) gam tawh a kidimte in government thak bawl dingin geel simna a nei a lawm hoih nih - Maurice Mpolo leh Joseph Okito zang uh a, 3 December 1960 in Léopoldville panin 150 km gamla a om Thysville military barracks Camp Hardy ah kitonpih in kikhumcip hi. Lumumba a thuneihna tokhom tung panin a kilotkhiat ciangin kivua gawp in a kibawlsiat khit zawh in firing squad-te thau in kikaplum sak a, kum 35 bekin a upat hun 17 January 1961 in Élisabethville, Katanga ah kithat hi.

 

Tua khit nungin CIA in Belgium leh France gamte kipawlpih in gamdang panin Congo' lei sung sumpiangte (natural resources) buluh in a kigukkhiatna (looting) etcik in a gal panin na thu pia-in na makaih uh hi. Gbadolite khuapi-a chief-of-staff Mobutu' teenna (palace) ah US, France leh Belgium gam panin senior government officials-te va hawh mun mahmah uh hi. Lumumba a kithah khitin Congo gam thuneihna pen US leh Belgium leh France in ut bangbangin thuzawh in a pei theih (pupet) President Joseph Kasa-Vubu leh chief-of-staff Joseph-Désiré Mobutu' khut sungah om hi.

 

LUMUMBA' KITHAHNA HANG HIH BANG AHI HI:

1960 kum in Belgium colonialism ukna panin Congo in suahtakna a ngah khit zawh a sawt loin Congolese army sungah kiphinna (mutiny) piang ahih manin Congo crisis kici Congo gam buaina kipan hi. Lumumba in Belgian in a gup Congo gam panin lengkhia nuam in Congo government a lehdo Moise Tshombe' makaih Kantangan secessionists kicite bengdai dingin United States leh United Nations tungah huhna ngen hi. Ahih hangin US leh UN in Lumumbu' ngetna a nawlkhinsakin a nolhsan ciangin cimawh beidong a kisa Lumumba in Soviet Union gam tungah huhna ngen hi. Lumumba in Soviet tungah huhna a nget manin Cold war hun in Soviet in a huh ding deih loin a langpang President Joseph Kasa-Vubu leh chief-of-staff Joseph-Désiré Mobutu bek hi loin US leh Belgium gam tawh a kitelsiam lohna uh hong piang hi.

 

Tua khit nungin Congolese state authorities ten Mobutu' makaihna nuai-ah thong sungah Lumumba khum uh a, nakpi takin a bawlsiat khit zawh ciangun 17 January 1961 in Élisabethville, Katanga ah firing squad-te thau tawh kikaplumsak hi. Lumumba' political ideologies bulpuh pen African nationalist leh African mite kipumkhatna ding pan-Africanist hi a, 1958 panin a kithah dongin Congolese National Movement (MNC) party na makaih hi. Lumumba a kithah khit nungin martyr bangin kingaihsun a, pan-African Movement zai semsem hi. 2002 kum in Belgium in Lumumba' kithahna ah a kigolh khakna hangin maisakna ngen hi.

 

LUMUMBA PHAWKNA:

Lumumba a kithah khit zawh Congolese politician leh military leader Mobutu regime hun 1966 kum in Democratic Republic of Congo (DRC) ah national hero leh martyr hi ci-in kiciamteh a, Lumumba a kithah ma ni a zan hun in a kikhumna leh a kibawlsiatna mun Brouwez House pen presidential thukimna leh letmat thuh in a thupiakna tawh Congo gam-a biakna pia dinga khualzin mite zinna leh paina (pilgrimage) mun kisuaksak hi. 30th, June 2018 in Belgium gam-a Bruzelles khuapi-ah Lumumba square kici a phawkna dingin kihong hi. Hih square pen DRC in suahtakna a ngawh zawh a kum 58 khit nungin Matonge neighborhood lutna ah a honna kinei hi.

 

USSR gam-a Peoples' Friendship University min dingin "Patrice Lumumba Peoples' Friendship University" ci-in 1961 kum in kilaih hi. Soviet Union gam a tuk khit 1992 kum in "The Peoples' Friendship University of Russia" ci-in a min kilaih kik hi. 1961 leh 1993 kikal sungin Poland gmte' khuapi Warsaw khuapi sunga street min khat Lumumba street ci-in kiphuak in kizang hi. Ukraine state capital Kiev khuapi sunga street khat Lumbumba street ci-in kiphuak a, 2016 kum in Pope John Paul II phawkna dingin pope min tawh kilaih hi. Ukraine gam-a Artyomovsk (tu in Bakhmut ci-in a kikheel) khuapi-ah Lumumba street ci-in a min kitamsak hi. Serbia gamte' khuapi Belgrade ah Lumumba phawkna dingin ama min zangin street leh student dormitory om hi. Sierra Leone gam-a rapper Kao Lastking Denero in Patrice Lumumba a zahtakna a lahna a la titles "STORY OF LUMUMBA" cih na zang hi.

 

African American Civil Rights Movement makai Malcolm X in Lumumba pen, "Africa continent sunga vak kha lak panin mi thupi pen hi. Lumumba in mipite tung panin thuneihna leh vangliatna (power) ngah ahih manin kuamah kihtak nei lo hi. Hih thu hangin kihta mahmah uh ahih a thah uh kul hi," ci hi. Revolutionist minthang Che Guevara in Lumumba' kithahna thu a zakin, "Leitung bup revolution hangin martyr in thahna thuakpa hi," ci hi.

 

LUMUMBA' KAMMAL HOIH:

"Hihna a manphatna leh thupina (dignity) om loin suahtakna om lo hi. Thuman thutang om loin hihna manphatna leh thupina om lo hi. Kuamah tungah kinga loin tangdin'na ahih kei leh suahtakna (independence) om loin mihingte a suakta kuamah om lo hi."

 

Sources:

Red Fish; The Guardian and Wikipedia

@ Thang Khan Lian #ZUNs

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related