Post Capitalist Society
By ~ Peter F. Drucker
Lailet ~ P E N M
Thupatna
Nitumna lam gamte ii taangthute ahampi in enkik leng kum zalom tawmno sung acin sim in kikhelna lianpi tawh kibing tuah kha zel uh hi. Hibang aa kikhelna apian hun sim in taangpite ii leitung amuhzia uh basic value te, nuntak khuasakziate le gamvai instituition te, ngeina zialetong le athupi kipawlna tuamtuamte zong athak in kilam pha kik zel hi. Hi bang in kum 50 hun asawt ciang in alui tawh akibang nawn hetlo khuasakziate hong piang hi. Hih ah, dan thak, khuasakzia thak sung ah akhangkhia khangthak khangnote in anu-apate uh ii nulepa te, pilepute hunlui lai aa anuntak ziate uh amitkha nangawn uh ah mu thei nawnlo in ngaihsun tawm thei nawnlo zah dong dinmun ah hong om uh hi.
Tu laitak leitung khuahun pen hibang in manlang takin akikhel ahi hi. Eite pen hih kikhelna lianpi anawk khangguite ih hi hi. Hih kikhelna sung ah ih om laitak mah in ih theih ngeisa ahi capitalism pen taangthu sung ah ih nusai khinta hi. Tu laitak ih manawh pen in post capitalist society ahi hi.
Mualsuangte
Bat tantan taangthute enkik lehang hih bang aa kikhelna namte pen kum zatom (13) hun lai in khat vei na piang ngei hi. Tua lai in Europe mi atamzaw pen khuapi (Cities) thakte bel in hong kigawm uh hi. “Vanzuak sumbawl te le khutsiam pilna nei te ii kipawlna (guilds)” te ahileh khuapite bulphuh in mipite hong huzap zo uh hi. Sumbawlna lam ah zong ‘agamla kizopna’ (long distance trade) te hong mazang uh hi. Limsuaih, siksek, milimbawl cih khutsiamnate hong khang hi. Pilna sinna lam ah khuano siampi sanginnte mun ah, khuapite ii amasa university te in mun hong la hi. Biakna le ngeina lam ah ‘St Dominic’ ii nungzuite ‘Dominican’ le ‘St Francis’ ii nungzui te ‘Franciscan’ ci in hong piangkhia hi. Kampau lam ah ahihleh ‘Latin’ pau pan namneu namkete pau tuamtuamte in mun hong la in lai lamsang ah cileng ‘Danty’ ii hun kici thei hi.
Hih bang tawh kum 200 kiim bang hong sawt khit ciang in adang kikhelna lianpi khat hong piang leulue hi. ‘Johannes Gutenberg’ ii siktaw laikhetna hong bawl kum 1455 kum le Marthin Luthar ii protestant kipat hun 1517 kum kikal kum 60 val bang hong hito hi. AD 1470 kum le AD 1500 kum kikal in ‘Florence’ le ‘Venice’ khuapite ii khuasakna athak lam ah hong kikhelna hunte zong ahi hi. Khanglui ngeina khutsiamnate zonkikna, America gam muhkhiatna, asawtlo aa Spain galkap asuak ding Roman Legion galkapte hong kipatkhiatna, Arabia ganan laimalte bulphuh in ganan pilna(science) hong piannate, cihte pen akilang kikhelna mualsuangte ahihi. Hih bang in AD 1520 kum hong bei ciang in middle age buppi nungngat in hunthak khat hong kipan khia ahi hi.
Tua khit nua aa kikhelna pen AD 1776 kum in hong piang hi kici thei hi. Tua hun kiim in American suahtakna gal hong piang khiat mah bangin James Walt ii tuilum engine set hong kizang hi. Tua bek thamlo in ‘Adam Smith’ ii ‘gamte ii hautna’ (Wealth of Nation) zong hih hun mah in hong piang ahi hi. Hi zah aa thupi kikhelna lianpi pen 1776 pan hong kipan in kum 40 sung bang sawt aa ‘Waterloo gal’ hong tun ciang in hong din khawl hi. Hih kum 40 hun sung in industrial revolution pi hong pian’ mahbang in amasa pen hunthak university te zong hong piang hi. Capitalist, Communist cih aa kipan hunthak idealogy te ii pianna zungpite zong hih hun sung in hong monkhia ahi hi. Gending cileng hunthak Europe te ii ngeina, ziate zong kikhelna apiangsak thugui lianpite ahi hi. Hi bang teng tawh 1820 kum nua ah ‘hunthak capitalist’ cih thu hong piang hi.
Tua zawh kum 200 khit ciang eite ii hun hong tung in, adang kikhelna lianpi tawh akinawk zeuhzeuh ta ih hihi. Tu aa ii nawk kikhelna ii ‘huzapna’ pen nitumna lam gam mipite sung bek hinawnlo in ciangtan gamgi nei nawnlo hi. Tu laitak aa kikhelna hong kipatkhiatna bulpi pen khat le khat ih ciaptehna, ih theihna kibanglo thei hi. Pawl khat in nitumna lam gam ahilo Japan gam ii sumbawlna lam hong khantoh uh 1960 kim hiding hi ci in um uh hi. Pawl khat inlah information ii zungpi ahi computer te hang hiding hi aci zong om hi. Kei upna ah bel galpi nihna hong pian zawh “American galkapte ii ngah ding hamphatna thukhun” (American G I Bill of knights) zong ngaihsutna lak ah helding kisam ka sa hi. Hih thukun in American galkapte university pilna sintheih nading sumtang huhna piak ding ahi hi. Hih thu in pilna nei tualsung mipite ih suah nading lampi hong sialsak hi ci in ka um hi.
Azenzen in tangthu te pen gamlim khat bangin azang thei hileng tu laitak aa kikhelna pen AD 2000 ahikeileh AD 2020 ciang sawt thei kha ding hi. Tua hi aa leitung ii gamvaite, sumbawlna vaite, mipi taangpi vaite kikhelna pen tu in anawk kha ih hihi. Cileng hang eite pen kikhelna lianpi anawk khualzin mite ih hi hi cih theih ahi hi.
A etlawm nawnlo Capitalist
Abeisa kum 10 sung in ‘capitalist’ genleng Marx ii gen socialist in atamzaw in tel hi. Tu in ahileh Marx ii thuphuang pen taangthu in teci hong lak khin hi. Ahi phial zongin capitalist mahmah zong kikhello in suangtumpi bangin aom cip hisam lo hi. Akhangto khinsa gam atamzaw ii khangtohna lampi te ah zong khanglui capitalist te anawk kim tek uh ahi hi.
Khanglui capitalist pen mi dawl 2 in deep hi. Vannei sumnei ‘capitalist’ te leh Karl Marx ii ‘van neilo’ acih nasem mi te ahi hi. Karl Marx adam lai in nasem mipi te ii pianzia pen athaman simloh bang mah zuakding aneilo, van neilo mipi cih theih mah ahi hi. Ahizong in Marx asih khit 1883 kum khit ciangin ‘Productivity revolution’ hang in noptuamna hong om in mipi laihawl te hong khangkhia hi. Hi bang aa hong khankhiatna pan in industrial nei gam tuamtuam aa om nasem mite pen galpi nihna khit ah milip tampen dinmun hong tungto hi. Tua bang hi aa 1950 kiim hong tun ciangin industry nasem mipite pen akhangto khin gamte ii gamvai ah athupi pen mipite hong suak uh hi. Ahizong in 1960 kim ‘Management revolution’ hong pian’ tawh kizui in kawla dum (Blue collar) nasemte ii dinmun pen aphazah hitaleh akithupitsimna hilateh akiamlam hong manawh mawk hi. AD 2000 ciang in industy khangto khin gamte ah kawla dum nasem pen nasem khempeuh ii seh guk suah seh khat (ahl)seh giak suah seh khat bek hong pha hi.
Adan in ah capitalistte ii khantohna asanpen hun in tua ma pek hi ding hi. Kum zalom 20 hong tun tung lam in (galpi khatna pianma) in khanglui capitalistte ii sunni atum lam amanawh khin ahi hi. Tua hun pan American Morgan, Rockeffeller, Carlnegiete, Germany pan Siemens, Thyssen, Krupp te, Bristain pan Cunard, Lever, Vickers, Armstrong te dan aa na khempeuh alumlet zo capitalist omnawnlo hi. Galpi nihna aven hun pan kipan in tua khutpekpi tawh humcip capitalistte mun ah management revolution te ii pattah ‘professional manager’ te in mun hong la uh hi. Ahizong in amaute pen vanbawl nading sumbul neite hilo in khasum tampi le bonus tampi angah nasem mite ahilel uh hi. Kawla kang nasem mite ahi uh hi.
Adiakdiak in American bang pen gambup ii sumbulte khutpekpi nei capitalist khat le nihte ii ip sung ah a om hilo hi. Stock share marker sung ah om hi. Hih bang aa kipei sumlomte ii alang kiim pen pension sumte hilel hi. Hih pension sum anei taktakte pen capitalistte hilo in kumpi/ nasemte ahi uh hi.
Hih lai ah ih gennop bulpi pen in khanglui capitalist-te aading athupi thu nih ahi nasem mi (kawla dum) te hitaleh, sumbul neite hitaleh amaute ii hihna pen damdam in kiamlam hong manawh hi cih ahi hi. Amaute mun ah damdam aa mun hong la pen ‘pilna nei nasem te (Knowledge worker) le service worker te ahi uh hi.
Tonate
Khanglui capitalist-te in asumzonna sumbul (Factors of production) ding in lo (singgah nektheih ciinna), sumbul le nasepna thatang cihte ahi hi. Tua nate pen post capitalist hun ah hong kicing khin nawnlo hi. Hih amai aa factor thumte sang in athupi zaw khat hong piang in tua in pilna (knowledge) ahi hi. Nidang in neihlelam zonna ah akisam bulpi ahi sumbul le thatang ahi hi. Tu in ahileh hih nihte gel khengval ah ‘pilna’ hun hong tungta ahi hi. Tua hi in amakai ding mipi zong pen capitalist-te hinawnlo in nasemte zong hipah nawnlo hi. Pilna nei nasemte hong hita hi. Pilna nei nasemte in production aading akisam pilnate kaikhawm thei hi. Stock markette le pensionte pan sumbul ngah uh hi. Amau ii pai na peuh ah apilna tawh kikhen theilo in tools of production aneite hongsuak uh hi. Tua hi aa post capitalist-te ii sumbawlna lam tona lianpi in pilna tawh nasep theih nading le pilna bang ci zon ding cih ahi hi.
Post capitalist-te sung ah adawl nihna nasem mite omlai hi. Tuate pen kawla kang nasemte ih cih service apia nasemte ahi uh hi. Amaute pen pilna nei nasemte zah in apilna uh asanloh hang in akhangto khin gamte ah milip atam pen nasemte ahi uh hi.
Post capitalist ah man (value) tawh kisai le hoihna (aesthetic) tawh kisai muhna namnih om hi. (Value le aesthetic perceptions). Man (Value) tawh kisaite pen manager in vaipuak la in hoihna (aesthetic) tawh kisai lamte pen pilna neite in vaipuakla uh hi. Manager in mi, nasep cihte tawh kisai zaw deuh uh aa pilna neite in kammalte, idea lamte tawh kisai zaw uh hi. Hih nih te pen (New Synthesis) hualkhat ih suahsak theih nading pen post capitalist aading tona lianpi khat ahi hi.
Thukhupna
Hih post capitalist thu pen akhangto khin gamte ii khema-te hi aci nuam ih om ding hi. Tua bang ihcih ciang in akhangto laitak gamte tawh bang mah kisai lo cihna zong hituan lo hi. Tu laitak in leitung ii milip seh thum suah seh nih pen akhangto laitak gamte ah teng uh hi. Akhangto khinsa gamte ah post capitalist picing tak aa hong khangsuah nading pen kum 2010 (ahk) 2020 hun hong tunteh akhangto laitak gamte ii milip pen leitung ii seh li suah seh thum hong hi ding hi. Hih bang aa atamzaw ahi leitung thumna ii manawh thu pen thusim loh ding hilo hi.
Hong pai lai ding kum 10, kum 20 sung in leitung thumna gam pawl khat ah sumbawlna lam nasiatak in hong khang ding in ki ngaihsun hi. Adiak in China, India, Brazil te ahi hi. Tua hun sung in leitung thumna ii kikhelna pen abeisa kum 40 sung aa akhangto khinsa gamte ii tuahkhak kikhelnate sang hong lianzaw in hong muibun zaw tham kha ding hi.
Ataktak in post capitalist te akhangto khinsa gamte ii mun khempeuh ah apiang hipah samlo in amun amual zui in zong ciangtanna khat nei thei veve hi. Post capitalist pen khangtohna ii gahkhat hi aa leitung mun khempeuh ban kha thei ding hi. Tua hi aa post capitalist zia ih kikup pen leitung kitawh kisai kikupna hi ih cih ding hi.
Hilhcianna
Kawla dum = Pilna aniam zaw deuh nasem mite
Kawla kang = Khasum tampi angah nasem mite
Leitung thumna = akhangto nailo gamte
A khangto laitak gamte = A khangto laitak gamte (India, China, Brazil, Malaysia)
A khangto khin gamte = Europe gamsung ah gam pawl khatte, USA, Japan, Canada te akp.
Ref:
1. Post Capitalist Society,
2. Managing for the future,
3. The Age of Discontinuity
Laigelh: Peter F. Drucker
Zolai tawh lailet: P E N M (Facebook page: https://www.facebook.com/profile.php?id=100090469834116)

