PASIAN UKNA (KINGDOM OF GOD)
Agelh ~ Lian Muan Kham Suante
THUPATNA
Pasian Ukna pen Synoptic Gospels sungah a kilimgen pen khat ahi hi. Marka sungah 15 vei a kigenna kimu in, Matthai sungah 35 vei kimu in, Luka sungah 30 vei kimu hi. Jesu hong paina hang zong Pasian Ukna thu a tangko ding, ci lehang kikhial khollo ding hi. A kammal pen Grik in “He Basileia Tou Theou” (Kingdom of God) kici-in, Basileia (Kingdom) cih ciangin thuneihna tawh a vaihawmna hiam, kumpi khat thuneihna genna ahi hi. “Ukna” cih ciangin, kumpi za, a dinmun leh hihna genna hi-in, ama ukna gam cihna zong hithei hi. Tua ahih ciangin, “Pasian Ukna” a kicih ciangin, kumpi (pa) nasepna, a thuneihna leh a ukna gam genna ahi hi.
1. THUCIAM LUI SUNG-AH
Hebru pau in Pasian Ukna pen “malkuth” kici-in, Pasian vangliatna (sovereignty) leh thuneihna genna ahi hi. Pasian Ukna tawh kisai lametna pen Samuel hun lai pek a kipanin na om khin hi. 1Samuel 8:7 sungah bangci hiam cih leh, Pasian (Yahweh/Jehovah) pen Israelte kumpi, ci-in kigen hi. Tua mah bangin, Israelte adingin leitungah kumpi khat bek omin, tua pen a vanglian Pasian ahi hi. Tua zahta in Israelte in Pasian tungah lametna lian nei uh ahih manin, Pasian gam ciamna mun a tun uh ciangin zong thupha pia in, amaute a uk dingin tuat uh hi. Tua banah, Ama ukna pen mihingte suankhiat zawh ding bangte hi lo hi, ci-in ngaihsun uh hi. “Malkuth” cih kammal in deihna nih nei-in, Pasian pen “vantung” leh “leitung” ukpa cihna ahi hi.
Pasian pen kumpi/ukpi hi tawntung ahih manin, Ama ukna in bei hun nei ngeilo ding hi. Judate in Pasian Ukna pen Israel mite sung bekah om dingin tuatna nei masa uh hileh kilawm hi. Ahi zongin kamsangte genna i et ciangin, Pasian Ukna in mong neilo ahih lam kithei thei hi (cf. Lat. 99). Tua pen Thuciam Lui-in a lahnop khat zong ahi hi.
Pasian Ukna pen lametna tawh zong kizom hi. Gentheihna leh haksatna a thuak Israel mite in Pasian Ukna a hong kipat ciangin, hun hoih leh hun thak hong kihei dingin lamen uh hi. Tua hun ciangin, Amah in a mi Israelte a langpangte khempeuh su-maimang ding a; ahi zongin Ama mite ahih leh thupha pia ding hi. Tua bang a Pasian Ukna hong tun hun ding pen kamsangte in zong lim genkholh mahmah uh hi (cf. Isa. 2). Amah in thumanna leh dikna tawh vaihawmin, Ama hoihna in lei khempeuh taan ding hi, cih pen a lametna uh ahi hi.
A hong tung ding Pasian Ukna pen David kumpi ukna tawh zong tehkak theih ding hi. 2 Samuel 7: 16 sungah, Pasian in David kiangah a ciamkholh mah bangin, David kumpi gam leh a tokhom kip tawntung ding hi, ci-in kigen hi. Kumpi David zong Israelte a honkhia kumpi ahih mah bangin, a hong tung ding David Suan ukna zong tua mah bang hi ding hi. A kibatlohna ahih leh, David Suan ukna pen kip paisuak ding hi.
2. SYNOPTIC GOSPELS SUNG-AH
Synoptics sungah Pasian Ukna tawh kisai-in, misiamte lakah zong san dan tuamtuam omin, tuate pen a nuai a bangin i gen nuam hi.
(a)Pasian Ukna pen tu mahmahin hong tung hi (present reality), cih san dan khat om hi. Tua mah bangin, Marka 1:15 sungah Jesu in Pasian Ukna pen hong tungkhin ahihna thu na gen hi. Tua banah, Marka 4: 1-20 (Mt. 13:1-23 = Lk. 8:4-15) sung a khaici vawhpa thugentehna panin Pasian kkna pen hong tungkhin ahihna pen kitel thei hi. Lei nam tuamtuam 4 te-in tua thu pen lak hi.
Luka 11:20 sungah “…Pasian ukna hun hong tungta ahihna phawk un” kici hi. Ama ukna a hong tun khitna thu pen dawite a kihawlkhiatna panin zong kithei thei hi. Pasian in Izipt gam a om Israelte adingin na lianpi a sepsak mah bangin (Pai. 8:15), Messiah in zong na lamdangte bawl a; dawite hawlkhia in, natna tuamtuamte damsak hi. Tua ahih manin, vangam nopna pen hih leitungah zong kiciamkhol thei cihna ahi hi. Ahi zongin a kicing takin pen vangam bekah kingah kim thei pan ding hi. Misiam pawlkhatte (e.g C. H. Dodd, T. W. Manson, etc.) in Pasian ukna hong tun khitna thu pen uang gen lua in, mailam hunah bangmah dang lamet ding om nawnlo zah dongin gen uh ahih manin, amaute ngaihsutna pen a tamzaw in sang nawnlo uh hi.
(b) Ngaihsut dan dang khat hong piangin, tua pen Pasian ukna kipan (inaugurated) khinta hi, cih ahi hi. Amaute in Jesu hong paina tawh Pasian ukna pen kipanin, ahi zongin kicing takin tung nailo ahih manin, nidang ciangin a kicing takin kiciam kha pan bek ding hi, ci uh hi. Hih ngaihsutna pen a tamzawte san dan zong ahi hi. Luka 11: 20 sung a mah bangin Jesu in dawite hawlkhia takpi-in, tua a hawlkhiatna tawh Pasian ukna pen hong kipan khinzo a, ahi zongin a kicing tak pen hong tung nailo hizaw hi.
(c) A thumna leh a tawpna dingin, Pasian ukna pen hong tung lai ding hi (Future), cih ngaihsutna ahi hi. Jesu in a nungzuite thunget ding dan a hilhna ah, “Na ukna gam hong tung ta hen” (Mt. 6:10) ci hi. “Na gam hong tung hen” cih ciangin, tuhun leh mailam hun kawk thei tuaktuak hi. Tua ahih leh, Pasian ukna pen hun khat ciang a zong a hong tung lai ding hileh kilawm hi. Tua mah bangin, Pasian Tapa hong paikik hun ding zong mailam thu mah ahi hi (cf. Mk. 8:38; 13:26-32; 14:62; Mt. 24:29; 25:46). Ahi zongin pawlkhatte-in (e.g J. Weiss, A. Schweitzer) uang gen lua in, Pasian ukna pen hong tung lai ding ahihna bekbek genin, a hong tun khitna thu pen phawk khalo zel uh hi. Amaute in Pasian ukna hong tun ciangin gitlohna tengteng beita ding ahih manin, tua bang pen leitungah piang thei ngeilo dingin mi tamzawte in tuat uh hi.
3. PASIAN UKNA LEH THUGENTEHNA
Jesu in Pasian Ukna tawh kisai thugentehna tampi tak gen hi. Hih thugentehnate in Pasian Ukna tawh kisai etsak tuamtuam nei ciat hi.
Thugentehna pawlkhatte in Jesu hong paina tawh Pasian ukna hong tung hi, ci-in lak hi (Mk. 2:21-22; Mt. 9:17; Lk. 5:37). Gentehna-in, khaici vawhpa thugentehna (Mt. 13:1-23), taang laka tahum thugentehna (Mt. 13:24-30), ankam tang thugentehna (Mt. 13:31-32), silngo thugentehna (Mt. 13:33)-te in Pasian ukna pen mihingte lakah a kithei tham loin damdamin a kituhna thu hong theisak hi. Pasian ukna pen ankam tang leh silngo bangin a kipatcil-in neu mahmah zong hithei, ahi zongin damdamin hong khangin, a tawpna ah leitung khempeuh zel thei hi.
Thugentehna pawlkhatte in Pasian ukna pen hehpihna tawh kizom ahihna thu lak hi. Marka 2:17 leh Luka 19:10 sung a siavuan leh damlo thugentehna panin Pasian in hehpihna leh itna tawh leitung uk ahihna thu kimu hi. Amah in it-taklo leh hehpih taklote nangawn zong it-in hehpih hi.
Thugentehna pawlkhatte leuleu in Pasian ukna pen gimna leh haksatna (crisis of the kingdom) tawh na genteh hi. Gentehna-in, Pasian ukna sungah gitlohna kisang theilo ding ahih manin, mi gilote tawh kilangbawlna om ding hi (Mk. 4:21; 12:1-9; Mt. 5:15; 21: 33-46; Lk. 8:16; 11:33; 20:9-19), ci-in gen hi. Tua mah bangin, Farisai-te leh Saddusi-te pen Pasian ukna sungah kihel theilo uh hi.
Thugentehna pawlkhat panin, Pasian ukna sung a om ding mite (citizens of the kingdom) kithei thei hi. Gentehna-in, mopawi thugentehna (Mt. 22:1-14), sum haupa leh Lazarus thugentehna (Lk. 16:19-31), farisai mipa leh siahdongpa thugentehna (Lk. 18:9-14) leh phim bilvang leh kalaoh thugentehna (Lk. 18:25) –te-in mizawngte thu gen ahihna thu kilang hi. Nekding kitasam in, sum le pai neilo uh a; mite muhdah, nenhniam ahi uh hi. Ahi zongin, amaute in mihaute sangin Pasian ukna sungah maipha ngah zawding uh hi, ci-in kigen hi. Thuman a kisa farisai mipa sangin, mawh a kisa siahdongpa mawhna kimaisak zaw hi (Lk. 18:9-14). Tua ahih manin, Pasian ukna sung a om ding mite pen mizawngte leh a cimawh, mite nenhniam leh phawkkhak loh mite ahih theihna thu Jesu thugentehna panin kimu hi.
THUKHUPNA
A tung a kigenna panin Pasian ukna pen tuhun thu bek hi loin, mailam thu bek zong hi tuanlo hi, cih kimu thei hi. Jesu na lamdang bawlna tawh Pasian ukna hong kipan khinzo a; tua mah bangin Ama mite in vangam nopna pen hih leitungah zong kiciamkhol theita, cihna ahi hi. Ahi zongin a kicing takin kiciam thei nailo cihna hi bek zaw hi. Natna om nawnlohna, a kiningcing tak a Pasian ukna (final consummation) ahih leh mailam hun thu (hong tung lai ding) ahih manin, vangam a kitun ciang bekin kiciam thei pan ding hi. Jesu hong paikik matengin tua nopna pen kicing takin kiciam theilo ding, cihna ahi hi. Tua banah, Pasian ukna pen Judah mite ading bek hi loin, mi khempeuh ading (universal) ahi hi. A zawng-a hau, Gentail-Judahte adingin zong Pasian ukna pen kicing ding hi. Tua ukna in bei hun nei ngeilo (boundless) ding a, a tawntungin kip paisuak ding hi.

