Pasian maw Sesum (More Money Than GOD)
Agelh~Khansuan T. Guite
Newspaper lui ka lemlem leh nimit 19 February,2007 ni a USA Today newspaper sungah USA gamsung Virginia gamke St. Jude Catholic biakinn a sem Roman Catholic (RC) Diecese Rodis in biak inn neihsa sum US $ 600,000 (tul za guk) a nek gukna hangin thu khenzum ah thu sitna a thuakna ka sim kha hi. Hih bang thu kasim lai in ka lungsim ngaihsutna ah mihing tampi te’n Pasian sangin sum thupi sak zawkna leh midang te’n hong mu kei, hong thei kei tah ci’n Pasian deih loh na hoihlo tampi a kisep ngamna hong phawk sak kik hi. Pasian ih mut kal cih bang a om sam loh hangin Pasian om lam i phawk khak loh hun tam pha mahmah hi.
Newspaper a dang khat sung ka et kik leh Cartoon kigelhna column ah a hong tung ding 2008 kum, USA gamsung ah Presidential election a kidem ding (candidate) a kithawi Democratic party a nominees te lak pan a hat pen Senator Hillary Cliton a kikona ka sim kha leuleu hi. Halary Cliton in a ma mee (vote) zonna ah a thupi sak pen hauhsakna ahih manin USA gamsung a Pasian um mi tampi in Pasian a mang ngilh khak ding lauhna tawh Hillary Cliton in “Pasian sangin sum deih zaw hi (More money than God)” ci’n a kona uh ahi hi. Hih Cartoon ka muh ciangin kammal li (4) bek tawh kigelh hi na pi USA gam sung mite ngaihsutna hong kilang sak mahmah zo a, mitampi tak zong sum deihna hang in Pasian kiang pan lam pial khin zo a hih na hong kilang sak hanhan hi.
Hih a tunga thute ka muh ciangin tu lai tak Zomi te nuntakna zia zong ka mit kha sungah hong kilang siasua hi. Zomi te zong an nek tui dawn ding kisap manin nasep tuamtuam kisem sam napi haksatna tampi tawh leitung minam dangte nuntakna zia kipha zo nai lo hi. A beisa kum sawtnai lo hun (4-5 decade ago) lai in Zogam ah galkap piang ki ci a, tu hun tak teh Pasian nasem leh biakna na sem piang kici leuleu hi. Zong man takpi hi. Zomi te in nekzonna dingin a beisa hunsung a mi a tam zaw sep theih galkap na kisem ngeingai a, tu hun tak teh galkap na sep tawh innkuan nuntak kicing zo nawnlo ahih manin nuntakna zonna ding a om sun lampi a hi Pasian na leh biakna na kisem ngeingai leuleu hi. Pasian na sem ding a ki aap takpi leh sapna ngah takpi a kisap bangin, mi pawl khat zong om tak pi mah a, ahih hangin biakna na sem ding in sapna leh ki aap luat zong kullo in kisem thei hi. Mi pawlkhat te in biakna nasep leh Pasian nasep ki khenlo kha ahih manin biakna nasem pawlkhat te Pasian nasem kisa a pawlpi sung, khua sung leh gamsung ah buaina tampi om den hi. Biakna nasem te in a pualam ah a ut bangun gamta in nipi (Sunday) ni ciangin pulpit tungah kah in thu hilh zong zum huai sa lo uh hi. Thu hilhtu te man lo ahih manin a tawpna thu ngai mi te zong lampial gawp in siatna piang thei zaw hi.
Zomi te pen a tamzaw Christian ki hi a, Pasian upna a thupi sak minam te i hi hi. Sep ding bawl ding om leh Pasian min tawh na sem leng a nuam mahmah ahih manin na khempeuh Pasian min paulam in na kisem hi. Tua hi a, i tualsung nuntakzia (civil society) zong i biakna in hong zeel a, i Christian biakna bulphuh na khempeuh kivai hawm ahi hi. Biakna makai Upa, Siate pen kizah tak a, a thugen te uh hoihin hoih ta kei leh Pasian zahtak manin nial ding in kituat lo hi. Tua ahih manin i minam hoihna ding leh siatna ding pen biakna makai (Upate leh siate) makaihna sungah om hi. Hoihna ding a hong makaih uh leh i minam bup in a zal ki zo dinga, hong pai khialh pih uh leh i minam bup in daan kituak ding hi.
Tua bang in Pasian zahtakna tawh a thu mang Zomi te sungah na sem ding mi hong kibeh lap in nasep zong nuam mahmah hi. Ahi zongin Laisingtho tawh a Pasian thugen mi khempeuh pen Pasian nasem taktak ding a ki aap leh sapna ngah hi lo uh ahih manin a piang thak takpi hi lo in, a kipiang thak sak mite hi a Pasian nasep ding sangin Biakna nasep ding hong kin zaw uh hi. A maute in mun khempeuh ah Pasian om cih um na pi Pasian sangin mite lau zaw uh a, mite muh loh leh theih loh na mun te ah a hoihlo nate sem ngam mawhlo uh hi. Pawlpi sum zong ne gu ngam lah lo uh hi. Khialhna tuamtuam zong bawl ngam lah lo uh hi. Tua bang mite in Pasian a lungkim sak ding sang sik in Pasian min dai sak zaw uh ahih manin i minam tungah Pasian hehna hai hong kibua thei lai hi. Pasian a min dai sak khat leh nih hang tawh i minam bup tungah Pasian hehna i thuak kha thei hi.
USA gam zong a kiphuh khiat cil lai hun in Pasian upna leh muanna tawh kiphut khia gam ahih manin “In God we Trust” ci-in a sum laidal tungah akigelh ngiat gam ahi hi. Pasian upna leh muanna tawh a kal suan hun sung uh leh Pasian um taktak te in a makaih manin USA gam pen leitungah gam hoih leh a hau pen gam suak hi. Ahi zongin Pasian sangin sum a thupi sak luat uh ciangin a gam uh a hauhna zah in lungnopna omlo hi. Leitung bup ah kithahna leh khialhna (criminals) a tam pen na gam cileng kikhiallo ding hi. Abeisa April 16, 2007 ni a Virginia Technology sang ah South Korea gam pan a suak mi khat in sang inn sungah mi (23) kap lum a, USA tangthu sungah mi khat i khut lum tawh mi a tam sihna pen khat ahi hi. A gammi te leh gam sung makai te (biakna makai leh politik makai te khempeuh) pen thuman gamtat nawnlo in Pasian sangin mihing te mai en zaw in Pasian kiang pan lam pial lua mahmah ta uh ahih manin Pasian hehna a gammi te khempeuh in thuak uh hi. Makai te khialhna ahi zongin mi khat i khialhna ahi zongin amah bek in thuak lo in, mipi leh minam bup in ki thuak thei hi.

