PA: MINAM THUPHA.

Date:

PA: MINAM THUPHA.

Agelh ~​​ Kap Za Khai (Photoh)

 

Thupatna

Minam khat hong piankhiat nadingin mihing nu leh pa om masak ding kisam a, tua mihing nu leh pate kigawmna panin innkuan hong piangkhia in, amaute tungtawnin kimlepaam, khualetui, gam leh minam cih bangin a banbanin hong piangkhia ahi hi. A huampi in ci lehang, minam pianna bulpi pen innkuan hi. Tua innkuan sungah Pa in Pa’ tavuan la-in Nu in Nu’ tavuan tek a sep uh ciangin minam phungcing hong suak semsem ahi hi. Minam bulpi ahi innkuan sungah Pa, Nu leh tate leh tanute khempeuh thupi ciat himah taleh hih thului sungah Pa’ thupitna leh minam thupha ahihna a tuamin i en ding hi.

PA cih pen

Pa pen innkuan sungah a thupipen in kingaihsun hi. Bang hang hiam cih leh ‘Pa’ cih kammal a khiatna pen a kipatna, a piangsak pa, a bulpi, a makai, a lutang, a lian pen, a thunei pen cihna ahi hi. Aramic kamin Pa cih pen ‘Abba’ kici-a, amau a piangsak, a suakkhiasak pa bekmah Pa a ci uh ahi hi. Amau’ dinmun leh tavuante ahih leh innkuan sung kilem nading, ankham ding, ganpi (Meipum ganhing a i simte- Bawng, Sial) tampi khawi zawh nading leh beh leh phung, sungh leh pu, tu leh ta leh khuasung thu ah thusia thupha a tun teh tavuan neihna tantan tawh vaan cihte ahi hi. Tua bangin innkuan sungah Pa in a thunei pen, a makai pen, hong vaak pen ahih bangin minam vai ah zong, a makai pen, a sem pen, a geel pen mah hong suak pah hi. Minam leh innkuan sungah Pate thupi lua mahmah ahih manin kawlte in Pate pen ‘inn tung pasian- tdrfOD;ewf’ a na ci uh ahi hi.

Pa’ Thupitna

Pa’ thupitna thu tampi gen ding a om lak panin nih bek i lungngai ding hi. Pa’ thupitzia pen;

A kammal ngiat in thupi hi:​​ 

“Pa” cih kammal ngiat pen a samte’ kamah khum mahmah bek tham loin zong vaang nei mahmah hi. I pianna Pa banah i biak Pasian zong “PA” mah i ci hi. I thunget simin, “vantunga om kote’ Pa aw,” i ci den hi. Tua bang i cihsim lungnopna, lungmuanna leh kipakna i ngahciat a; hong piangsak Pa, a thunei pen Pa, i bulpi ahih manin Pa a ci ihi hi. Van leh lei a bawlpa Pa Pasian pen kam tawh genzawhloh zahin a thupi bangin leitunga i pianna pa zong thupi ahihna kimu thei hi. I pianna pate bangbang ahi uh zongin (pilna neilo, sumlepaai neilo, mel hoihlo, cingtaklo), amau hihna ahi “Pa” cih min a ngahna hangin, a min bek tawh zong thupi khin lua mahmahta hi.

Innkuan lungtang ahihna hangin thupi hi:​​ 

Paul in, “Pawlpi’ lutang in Khrih ahih bangin numei lutangin pasal hi (Efe. 5:22-24),” a cih bangin innkuan sungah Pa pen a lutang hi-in zi​​ leh tate tengpen innkuan pumpi ahi uh hi. Mihing pen lutang a om ciang bekmah nungta in gamtaang mah bangin innkuan zong Pa a om ciang bekin etlawm in kicing kisa pan hi. Pa pen numei lutang ahih bangin innkuan lutang zong hi pah a, a banzom ah minam lutang zong hipah hi. Innkuan thu leh minam thute ah buaina leh vai khat peuhpeuh a om ciangin a thuak pen, a geel pen, a sem pen cihna tawh lutang ahihna kilangkhia mahmah hi. Tua ahih manin Pa pen innkuan leh minam lutang ahihna hangin thupi ngiat hi.

Pa pen Minam Thupha Hi

I pianna pate pen innkuan sungah i pianna bulpi, a makai, i thupha naak ahih bangin minam adingin zong minam bulpi, minam makai, leh minam thupha ahihna thu tampi om hi. Tua thu tampi omte lakpan pawlkhat lungngai dingin kong tel hi.

Minam bulpi ahih manin:​​ 

Thupatna ah gensa mah bangin minam pen innkuan sungpan hong kipan masa hi a, tua sungah Pa pen pianna bulpi ahih bangin minam adingin zong Pa pen minam pianna bul kici thei hi. Leitungah mihing khang leh minam kisim ciangin Pate’ min bek tawh khang leh minam kisim in kiciamteh hi. Leitung cilesa bek tham loin kha thu tawh kisai ah zong Jesuh Khrih umin a piangthak upna tate pen ‘Abraham suanlekhak’ cih bangin Pasian ama’ tate hong ciapteh hi (Pian. 17:5; Rom 4:11; 4:16; Gal. 3:7; 3:29). Abraham pen kha lamah i pu i pa bulpi ahi bangin, Israel minam piankhiatna pupi zong ahi hi. Tuamah bangin Zomite zong Pa’ min bek tawh khanggui kisim in behlephung kisim in, thulela khempeuh Pa’ makiahna, thuneihna leh sepna tawh kimasuan deudau ahi hi. Hih hangin Pa pen minam bulpi hong hi-a, amahmah minam thupha naak hong suak ahi hi.

Thupha naak ahih manin:​​ 

Pa pen minam bulpi ahih banah thupha naak zong ahihna i gensa hi a, innsung leh minam sungah thupha naakpi ahih takpi uh hi. Ei Zomite sungah zong Pate mahin tate thupha piazaw deuh hi. Pawlpi sungah zong Siapite mahin thupha pia uh hi. Lai Siangtho sungah zong Pate mahin thupha piazaw uh hi. Minam leh innkuan sungah thupha piak theihna mimal kiciangtan lo (i vekpi in thupha kipia theiciat) napi-in, Pasian zia ahih leh Pa a om lai nakleh Pa’ thupha piakna mah thupisak hi. Isacc in a tate Jacob leh Esau thupha a piakzia kilungngai thei hi (Pian. 27:1-40). Lai Siangtho bang hileh nulepa pen thupha naak hi pen a, tua sungah Pa pen innkuan lutang ahih bangin thupha piak theihna leh samsiat theihna a neipen ahihna tawh ‘a sia leh a pha naak’ ahi hi. Tua hangin amah pen innkuan leh minam thupha naak ahi hi.

Minam lutang ahih manin:​​ 

A tungah i gensa mah bangin Pa pen innkuan lutang ahih bangin minam ii lutang zong hipah a, minam thupha lutangpi cihna zong ahi hi. Israel minam khempeuh adingin Abraham pen minam thupha lutangpi ahih bangin leitunga om minam khempeuh adingin Pate pen minam ii thupha lutang vive ahi uh hi.​​ Innkuan lutang, makai, thunei ahihna uh tawh kizui-in Pate pen cilesa minam ii lutang leh thupha lutang ahih bangin kha thu ah zong thupha lutangpi mah ahi uh hi. Pa pen thupha lutang hi a, nu pen thupha pumpi hi-in ei tate pen thupha mengkee-te ihi hi. Tua ahih manin i minambup in i inn sunga Pate’ zahtakna, pahtawi siamna tawh limbawl in amau thu mang leha’ng i minam bup in thupha kingahden ding hi.

Thuneihna nei ahih manin:​​ 

Pasal lutang Khrih in na khempeuh ah thuneihna a neih bangin numei lutang ahi Pa in zong innkuan sung leh minam sungah thuneihna nei hi. Innkuan sungah nute’ theihdan leh Pate’ thuneihdan kibang lo hi. Pa’ thuneihna pen Eden huan pek panin Pasian in Adam tungah thuneihna a piakna tawh kizom hi (Pian. 3:16). Tua bangin thunei pente ahihna uh tawh kisai-in tate in Pate langpang, bawlsiat, samsiat, a thu manglo, cih bang a om leh thahna thuak ding ci hi (Pai. 21:15,17; Siam. 20:9; Thkna. 21:18-21; Pau. 20:20). Pate ii thuneihna lian mahmah ahihna kilangsak hi. Pate in innkuan sungah thunei takin geelin a sep bangun minam sungah zong amau mah thunei pen hipah uh a, amau geelna bangin gamta in thumanna in i minam thupha ding ahi hi.​​ 

Sepzawhna leh thahatna nei ahih manin:​​ 

Pate pen minam sungah a lutang, a bulpi, a makai leh thuneihna a nei pente ahih bangun, sep ding khat peuhpeuh ah zong sepzawhna a nei pente ahi uh hi. Tate bangzah in thahat in na tampi a sepzawh uh hangin Pate’ sepzawhna banzo lo veve hi. Pate pen innkuan leh minam’ thahatna ahi hi. Tulaitak i minam sunga om kipawlnate GZA, ZYA, ZCD, ZCLS cihte a huampi-in en lehang, Pate’ geel leh sepna tha ahihna siangtakin kimu thei hi. Cope Topa zong Tedim ah hong om lai-in sunlezan in nasem a, a zi sangin Zomite ading nahoih napha tampi hong sepsak ahihna i vekpi theih ahi hi. Zomite ading Cope Topa hong sepsakkhiat na lianpi tampi hangin Zomite khansuah manawh thei ihi hi. Hih sungpanin Pa’ thahatna leh sepzawhna a neihna uh kimu thei hi. Tua ahih manin Pate pen sepzawhna leh thahatna a neite ahihna uh tawh kizui-in amau ngiat pen i minam thupha ahi uh hi.

Thukhupna

I thulu pen “Pa: Minam thupha” i cih bangin Pate pen i pianna bulpi, innkuan lutang, makai, thupha naak ahih banah minam pianna, minam makai, minam lutang leh minam thupha naak ahi uh hi. Pate loin thukhat peuhpeuh kicing thei tuan lo hi. Pa nei nawn lo innkuan vaang lang kiam pahin, khantohna a kiam bangin Minam sungah zong Pate om lo ding hileh minam vaang kiam in thanem pah dinga, minam khantohna zong kiam pah ding hi. Eve pen Adam tungtawnin Pasian in mi in a piansak hi. Innkuan zong Pasian in Pa leh Nu kigopna tungtawnin Pasian hong piansak mah ahi hi. Hih thunih tungtawnin Pasian in ‘Pa’ tungtawnin Ama’ geelna, leh Ama’ Ukna gam hong kilangsak ahihna kha thu leh taksa thu nih gopin i muhtheih thu ahi hi. Tua ahih manin eite in i Pate zahtak in pahtawi siamciat ni. Amau’ thupitna telsiam ciatin amau’ thu mang zawhsawm den ni. Bang hang hiam cih leh Pasian in leitungah i muh theih ama’​​ lim dingin Pate hong koih, hong bawl leh hong piak hi-a, amaute in i lutang, i makai, i bulpi leh i thupha naak ahih tawntung man uh ahi hi.

Reference;

  • American Tract Society Dictionary (ATSD),​​ cited from Power Bible CD 2.2.

  • Job Thawngno,​​ Vandaitui Lai Nasepna 25 Years and beyond (1988-2013),​​ Tahan: Published by the author, 2013.

  • Rev. En Khan​​ Hau, Khanglui Innkuan, Khuasung, Nuntak Khuasakzia: Zomi Khristian Kum Za Mualsuang (Tedim), Tahan: Published by Job Thawngno, 2004.

 

 

 

1

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related