NUMEI HOIH & ZI HOIH. A gelh ~ Kap Za Khai

Date:

NUMEI HOIH & ZI HOIH

A gelh ~ Kap Za Khai

Thu Patna​​ 

Mihingte’ nuntak khuasuak ziate leh kipawlnate encian lehang a bulpi pen in innkuan ahihna kimu thei hi. Gam khat, khuapi khat, kipawlna khat, pawlpi khat cihte pen innkuan tung pan hong piang khia hi-a mihing kipawlna bulpi hi ci leng zong kikhial lo ding hi. Gam khat a khantoh dingleh a kiam suk ding pen tua gam sunga om innkuante’ nuntakzia tungah kinga mahmah hi. Innkuante nuam in khangto leh gam zong nuam in khantoh lawh hi. Tua ahih manin mipawl khatte’n​​ “innkuan nuam pen Vangam malep hi-a, innsung nuamlo pen Hell gam malep tawh kibang hi”​​ na ci uh hi. Vangam i malep theih nadingin innkuan nuam i neih masak ding kul a, tua sungah tavuan nei pipen leh a thupipen mi in numeite leh zite ahi hi. Zite na hong sep tak ciang bek-in innkuan nungta thei pan hi. Mother Thresa in​​ “Innkuan sungah na tampi sem khia dingin Pasian in numeite bawl hi”​​ ci hi. Innkuan sung, pawlpi sung a nop theih na dingin a thupipen khatin zite leh numeite mah ahih manin hih article sungah amaute’ thupit zia leh a sep ding uh thu hong gelh ding ka hi hi.​​ 

 

I. Innkuan Kilam Zia​​ 

Leitung ki-uk, kima kaihna bangin innkuan ki-uk ding hi leh a nuai abangin tavuan kiseh thei hi. ​​ 

1.​​ Pa​​ pen Chairman - innkuan lutang​​ 

2.​​ Nu​​ pen Secretary - thuvanpi​​ 

3.​​ Tate​​ pen Members – mipi​​ 

A zom in Pasian thu tawh kizui in hi leh innkuan khat pen pawlpi khat tawh kibang a, anuai a bangin tavuan kinei ciat hi.​​ 

1.​​ Pa​​ pen Senior Pastor - Innkuan Siampi​​ 

2.​​ Nu​​ pen Sunday School Teacher​​ ​​ Nipi​​ sang​​ Sianu​​ 

3.​​ Tate​​ pen Sunday School Children - Nipi sangnaupangte​​ 

 

II. Thu Neihna​​ 

Innkuan sungah Pate pen a thu nei pipen​​ (Eph. 5:22-24)​​ ahih hangin tate tawh a kitam thuah pen ahih​​ leh nute ahi hi. Ni khat nai 24 a omna sungah sangah siate tawh nai 6 sung khawng bek kithuah uh a, a om lai hun sungteng pen nute tawh a tamzaw kithuah uh hi. I pu i pate in thuciin khat na nei uh a​​ “zi pil in innkuan nuam sak a, zi hai in innkuan susia (Numei pilte’n u le nau gawmtuah, numei haite’n phung khen)”ci uh hi. Tua ahih manin Innkuan nuam leh innkuan nuamlo i cih pen zite’ pilna neih leh neihlohna, siam​​ leh siam lohna leh ama makaihnate tawh kisai mahmah hi.​​ 

 

Leitung sangte leh nipi sangte-ah thumanglo, siate uk zawh loh, a makaih hak sangnaupangte pen inn pan nulepate’ hilh loh, makaih lohte mah na hi hi. Kawlte’n zong​​ “leitungah i sia masa pen NulehPa hi”​​ na ci uh hi. Innkuan sung pan akipantah tate pen zilehpasal aneih uh ciang leh ta a neih uh ciangin zi hoih, pasal hoih, nu hoih pa hoih hong suak pah uh hi. Nu pil lo-in a tate pil mahmah cih tam khollo hi. Tua ahih manin Nu​​ (Zonu’ Tongluan)​​ ahi ding peuhmah in innkuan sung makaihzia ding theih kul a, sin zong kul hi.​​ George​​ Herbert in​​ “numei hoih pen sia zakhat tawh kibang hi”​​ ana cih bangin numeite in i dihmun leh i thupitzia zangkhai ngaihsut lo-in limtak theihsiam sawm ni. Innkuan sungah Pa pen a thu neipipen ahih hangin a makaih zawden leh Pa’ thuneihna a zang theipipen in nute or numeite mah ahi hi.

 

III. Zi Nam Sagih​​ 

Zi hoih leh nu hoih tawh kisai in mipilte’n nam sagih in na khen uh hi a, anuai a bangin kimu thei hi.​​ 

  • Nu hoih tawh kibang:​​ Nute’n tate lohkik ding lametna hi lo, itna tawh sazian ciamteh lo-in tate tunga leh pasalte tungah thupha tampi hong bawl hi.​​ 

  • Sanggamnu tawh kibang:​​ Sanggam numei pen kimaingap pen a, I lungsim sunga om bangbang kigen pih, kikup pih ngam hi.​​ 

  • Lawm tawh kibang:​​ Lawmte pen kisim mawhlo, kizahtak lo, sunglehpua omlo in thu kigen pih ngam hi.​​ 

  • Tonu tawh kibang:​​ Zi pawl khatte’n a pasalte sukkaih to kaih in sila bangin bawl gawpgawp a, a pasalte pen sila suah thei hi.​​ 

  • Gal tawh kibang:​​ A pasal’ mawhna khialhna leh kicin lohnate pang gige den a, pau khial kha leh kawk pah in a tamzaw in thuk hi.​​ 

  • Guta tawh kibang:​​ Nu pawlkhat in ama angsung ding bek thei in a kilawm lo pi’n gu-in la a, a nung lam-ah nawn den hi.​​ 

  • Sila tawh kibang:​​ Sila bangin om in dik khikhe mahmah a, a kisawl teng bek thei in aban thei nawnlo leuleu hi.​​ 

 

IV. Lai Siangtho Sunga Numei Hoihte leh a Etteh Huaite​​ 

 

Lai Siangtho sungah i etteh ding leh i ciin ding numei hoih leh zihoih tampi om a, anuai a bangteng ahi hi.​​ 

  • Abigal-(I Sam. 25:3-18)- a tei, a ciim, a na vaak​​ 

  • Kanaan numei-​​ (Matt. 15: 21-23)- upna lian nei​​ 

  • Deborah-(Thukhente 4:4)- gammite deih sak​​ 

  • Dorcas-​​ (St.9:16)-cimawh huh​​ 

  • Elisabeth-​​ (Lk. 1:39-45)- kiniam khiat​​ 

  • Martha-​​ (Lk. 10: 38-42)- inn ngak muan huai​​ 

  • Magadala Mari-​​ (Jhn. 20: 1-2)- a tho kik Jesu kilatna​​ 

  • Naomi-(Ruth 1: 8-10)- teek hoih​​ 

  • Samaria Numei-​​ (Jhn. 4: 1-42)- lungdam thu tangko

  • Sumen-​​ (2Kum. 4:10)- zindo siam​​ 

  • Mary-​​ (Lk. 1: 16-38)- Pasian thumang mahmah​​ 

  • Esther bangin gam leh minam it in.​​ 

  • Hanna bangin Pasian tawh kiho den in.​​ 

  • Lydia bangin Pasian mite zindo siam in.​​ 

  • Mari bangin lungduai in.​​ 

  • Ruth bangin cihtakna leh thumanna nei in.​​ 

 

Tuhun ciangin Pasian in ei Zomite thupha hong pia a, Lai Siangtho sunga kigen numei hoihte’ nuntak zia tawh kibangin numeite hong nungta sak hi. Tua bek tham lo-in pilna leh siamna lam-ah zong hong lamto mahmah in gamdang mite bek tham lo-in ei sungah zong numei Ph.D, Th.D​​ (biakna lam leh leitung pilna lam kigawm)​​ a ngah tampi mah i omta hi.​​ 

 

V. Lai Siangtho Sunga Numeite’ Pasian Nasepzia​​ 

 

  • Kamsangte zindo​​ (2Sam. 4:10)​​ 

  • A cimawh mite huh​​ (Pau. 31: 20)​​ 

  • Jesu’ khe silsak​​ (Lk. 7: 37-38)​​ 

  • Pawlpina sem​​ (Rom 16: 1-2)​​ 

  • Sangmangna sem​​ (Rom 16: 3)​​ 

 

VI. Lai Siangtho Sunga Numei Hoihlote​​ 

 

Numei hoih leh zihoih tampi a om bangin numei hoih lo zong tampi mah om veve hi. Lai Siangtho sunga bang hi leh;​​ 

  • Delilah​​ (Thukhente 16: 22)​​ - Samson’ zi hi a, sum deihna tawh pasal nei in​​ a pasal zuak hi.​​ 

  • Eve​​ (Piancil 3:6)​​ - Adam’ zi hi a, leitung mi khempeuh Pasian gal suaksak hi.​​ 

  • Gomar​​ (Hos.1:1-5)​​ - Hosea’ zi hi a, numei paktat mahmah leh a pasal a daisak numei hi.​​ 

  • Miriam​​ (Gam.12:1-2)​​ - Thu nei nuam hi.​​ 

  • Sapfira​​ (St.5:1-6)​​ - Ananias’ zi hi a, Sawltakte tungah lo zuakna khem hi.

 

Hih a tunga numei hoihlote mah bangin ei Zomite lakah zong zi gina lo, zi hoihlo, tampi mah om hi. Nuntakzia hong haksat semsem ciangin numeite zong nam tuamtuam tawh sumlehpaai hong zong uh a, Noah hun, tuiciin tun hun lai a mite’ nuntakzia hong bang semsem ta uh hi. Bangkok ah a gam kumpite’ theihpih​​ (tazavuan)​​ numei kizuak awnkhat le alang bang om hi. Tua ahih manin leitung bup-ah HIV lungno kihawm khiatna phualpi kici liang hi. Cambodia ah 40% in HIV nei hi. Thu umlo numeite a siat mahmah bangin ei Zomi thu um numeite zong sia thei uh ahih manin numeite in i dinmunte et phat kik ding kisam hi. Abeisa kum tanglai i pite’ nuntakzia, a cihtak zia, innsung a kep a khualziate leh a siangtho nuntakziate uh kankik, en kik, ciingkik ding kisam hi. Tua bang i hih kei leh innkuan tampi mangthang​​ (kikhen thang)​​ khalai​​ ding hi.​​ 

 

VII. Zihoih​​ 

 

Vangam malep innkuan​​ i neih theihna dingin zihoih, numei hoih kisam hi. Ruth Bill in​​ “numei pen a pasal ki-etna limlang hi,”​​ leh Napoleon in​​ “Zipil a nei pasal pen lawhcing hamtang hi”​​ a cih bangun innkuan sungah zihoihte’ dinmun pen zai, thuk leh thupi mahmah ahihna kimu thei hi. Paunak lai gelhpa Solomon in zihoih i cihte abangci nam hiam cih Paunak​​ (31)​​ sungah kicing takin na pulak hi.​​ 

 

  • A pasal in muang mahmah hi.​​ 

  • A khantawn tungin a pasal tungah thupha bawl hi.​​ 

  • A pasal tungah thusia tun ngeilo hi.​​ 

  • Thanuam takin nasem hi.​​ 

  • Lum hak in,​​ tho baih hi.​​ 

  • Nasep ding vaihawm sak hi.​​ 

  • Amah in khauhek in a puan ding gantawm hi.​​ 

  • A zawng mite tungah cingh hi.​​ 

  • A cimawh mite tungah huhna pia hi.​​ 

  • Pilna tawh thu gen in kamkhum takin pau hiathiat hi.

  • Topa a zahtak numei in a phattaak khat ahi hi.​​ 

 

VIII. Zipilte Omzia​​ 

 

  • A pasal nasepnate ah itna leh zahtakna tawh panpih a, lungkiat sinkham hun ciangin thapia hi.​​ 

  • A pasal in a thusim teng pulak in aman zong a pasal theihpih loh thusim dang neilo hi.​​ 

  • Pasal dangte sangin a pasal it zaw in a pasal’ nulepa, a sanggamte ban-ah a lawmte zong it sak hi.​​ 

  • Tate hoihna leh hoihlohna​​ te a pasal tungah gen a,​​ kithu tuak takin hilh/pantah khawm uh hi.​​ 

  • Danishte Paunak ah​​ “Pasal bengngong le zi mitdelte innkuan nuam pen hi”​​ a cih bangin a pasal thanemna leh kicinlohna​​ te maisak siam hi.​​ 

  • A pasal tungah​​ “Nang tawh i kiteen khak hampha kisa ing, ka lungdam”​​ ci zelzel hi.​​ 

  • A pasal tungah kipumpiak in a pasal pahtawidan leh zahtak den siam hi.​​ 

  • Innsung sum zatna leh vaidang tuamtuam ah a pasal theihloh in bangmah sem lo-in kikum khawm tawntung uh hi.​​ 

  • Innkuan kalsuanzia dingte kikum uh a, a pasal lunggim na ding kammalte zang ngeilo hi.​​ 

  • Lungkhamna khat peuh a neih ciangin mitung tun lo-in Pasian tung tun msa hi.​​ 

  • Sumlepai, silhleteen, nekledawn vaite ah a pasal theih loh-in bangmah sem lo ban-ah ama thu a sep dingte nangawn a pasal lungkimna la hamtang hi.​​ 

  • A pasal theih loh, awi loh in bangmah sem ngei lo hi.​​ 

  • A pasal ginat lohnate a tate maile midangte mai ah pulak ngei lo hi.​​ 

  • Nungak lai bangin lawmte tawh kithuahna hun zang nawnlo hi.

  • A hehna ciamteh lo-in zong kilang sak ngei lo hi.​​ 

  • Mitawh a kiho ciang hoihtak ngai in awsang cihte leh mi zungkawk cihte zang ngeilo hi.​​ 

  • A thu a tel loh pi’n heh ngeilo a, kimanna neilo kam nainawng pau ngeilo hi.​​ 

  • A heh laitak in a tate thu hilh ngeilo hi.​​ 

  • An nek laitak in a tate tai ngei lo hi.​​ 

  • Apasal khual a zin ciang innlam zuat ding lawp sak hi.​​ 

  • Venglepaam tawh kizop siam a, mi mawhnate maisak siam hi.​​ 

  • Innkuan sung vai ah a hoihlote sangin a hoihlam leksak zaw tawntung hi.​​ 

  • Innsung sung thute midang tungah pulak ngeilo hi.​​ 

  • Nupa tutkhop hun omlo liangin vakhat lo hi.​​ 

  • Cikmah hunin a pasal simmawh ngeilo hi.​​ 

  • A nunglamte suangin a malamte simmawh bawl ngeilo hi.​​ 

  • Ama sanggamte sangin a pasal’ sanggamte khualzaw hi.​​ 

  • Atunga kibawl dinga deih bangin gamta ahih manin teekte tawh kizopna lem hi.​​ 

  • A tate cikmah hunin samsiat ngeilo hi.​​ 

  • A tate etteh dingin gamta a, a saupi ding khual sak hi.​​ 

  • Ama deih sangin a pasal leh a tate a ding kisam vante kinsak zaw hi.​​ 

  • Innsung puahsiamna, siangtho sak sinsen ahih manin lungnopna, cidamna piangsak hi.

 

Thukhupna​​ 

 

Leitung lam leh Pasian thu lam-ah mipil, misiam, mi minthangte leh Pasian mizatte thu i et ciangin atamzaw pen Pate’ makaihna sangin Nute’ makaihna hang hi zaw hi. Theodore William in​​ “Nute pen vantung kongpi tawhtang kemte hi”​​ a cih bangin tate a gualzawhna uh pen nute hong thunget sakna, hong pattah siamna​​ leh hong makaihsiamna cihte vive hang ahi hi. A beisa kum tampi akipan tuni ciangdongin numeite kithusim khalo hitase mah leh numeite lo-in a nuam, a lawhcing nuntak khuasuahna kinei thei lo ahih manin mihing tangthu​​ (history)​​ sungleh nisim nuntakna ah numeite panpihna, makaihna leh sepnate kilunggulh mahmah hi. Tua ahih manin numeite in i manphatna, i sepzawhnate kithei sinsen, kitel sinsen in i innkuan sung, i pawlpi sung leh i khua sung adingin hamphatna tampi a pia zihoih, nu hoih leh numei hoih i hihtheihna ding hanciam huai hi. Innkuan nopna leh noplohna, khantohna leh kiamsukna cihte pen no khutsungah tampi kinga pen hi.​​ 

 

Reference:​​ 

 

Rev. Lian Za Thang, Numei hoihleh Hoihlo: Zangkong Awging. Yangon: 2011, May, khol 22, hawm 242. Rev. Khai Khan Suan, Zihoih: Kum 20 Cinna Zangkong Awging.Yangon: 2010, May, khol 21, Hawm 230. Zangkong Awging, Yangon: 2003, May, khol 13, Hawm 147.

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related