Nuihna in damna zatui hi (Laughter is medicine). Agelh ~ Rev. Dr. Mang Do Thang

Date:

Nuihna in damna zatui hi​​ (Laughter is medicine)

Rev. Dr. Mang Do Thang

 

Lungtaina in zatui hoih hi a, lungkiatna in guh le taangte keusak hi” (Pau. 17:22) A tunga Lai​​ Siangtho​​ pen Pasian kammal ahih manin khial het lo ding hi. Lai​​ Siangtho​​ in lungtaina​​ (nuihna)​​ pen damna zatui ahi hi a cih pen a man ahihna thu a taktak sepkhiatna mun​​ (practical field)​​ pan le zato lamte sepna mun​​ (medical field)​​ panin ih gen ding hi.

 

1. A taktak​​ sepkhiatna​​ mun (practical field)

 

Ciamnuihna pen leitung galpi nihna ah gal sunga a liam a bai America galkapte thapiakna-in na kizang hi. Leitung galpi nihna ah America-te zong hong kihel uh ciangin a gam sung ah minam itna lungsim​​ (national spirit)​​ khan a cihin khang a, khangno tampite in gal kuan dingin min zazian pia ziahziah uh hi, kici hi. Holywood a limlak a siamte​​ (actors/actresses)​​ nangawn in zong gal sim nuamin a min sazian a pia tampi om a, ahi zongin gal kuan taktak dingin kumpi in amau phalna na pia lo hi.

 

Amau taangin kumpi in galkapte tha a va pia dingin ciamnuih siamte paisak uh hi. Tua ciamnuih siamte pen Hope a kici pa in makaih-in a lawmte tampi tak tawh America panin tai tampi a gamla Europe gam le Far East gam (Asia nisuahna lam gamte- Sen, Japan, N. Korea, S. Korea, Mongolia, Taiwan, Russia gam Siberia gamte kihel)​​ a om galkapte tungah ciamnuih genna tawh thapiakna​​ (entertainment)​​ va nei uh hi. Tua bangin a cina le a lungkia galkapte tungah ciamnuihna tawh a thapiakna uh pen damna zatui ahihna​​ (therapeutic value of laughter)​​ pen galkapte’ gensawnna panin kinung zak kik hi.

 

Baird T. Spalding a kici pa in​​ “The Laughing disciples”​​ laibu sungah Himalaya mual tung kahna thu a na genna ah mi nuisak thei nungzuite​​ (laughing disciples)​​ nasep a thupi dan na lim gen mahmah hi. A haksa le a lauhuai mualtung kahna hi a, amaute in khualzinte mai-ah pai-in lasa-in awng ziahziah uh hi. Mual tung lampi haksa semsemin a lauhuai semsem ciangin ciamnuihna tampi gen semsemin khualzin mite nui sak semsem uh hi.​​ 

 

Spalding in a genna ah khualzinte in,​​ “Tua bangin lasakna le ciamnuih genna kammalte ih zak ciangin ih lungsim sungah haksatna bangmah a omlo danin kingaihsun a,​​ I​​ tha hong no suahin hong hat tektek hi.​​ Mualdawn ken kawm lakah ih kahto ciangin​​ amau’ ciamnuih kammalte hangin tha kingah mahmah a, muvanlai-in a kha tawh vankimlai ah a hong puakto bang danin kingaihsun hel zen hi. Ni khat khualzinna pen a sawt lam le a haksat lam kimangngilh​​ phial mawk hi,’ ci uh hi,”​​ ci-in na gelh hi. Ih nuntakna zong mualtung khualzinte tawh kibang ka sa hi. Hih khualzinte tungtawnin lungnopna le nuihna vangliatna​​ (the power of joy and laughter)​​ bangzah​​ takin manpha-in thupi ahi hiam cih thu kimu thei hi.

 

Haksatna khatpeuh tuakin cih nading thei loin lungkhamin ih om laitakin nuihna in ih lungsim tampitak a nopsakna thusim zong Abraham Lincoln tung panin kimu thei hi. 1862 kumin Lincoln in a vuanzite​​ (cabinet members)​​ le a thukuppihte​​ (counselors)​​ kaikhawmin thukin kikupna​​ (emergency session)​​ khat sam hi. Tuale a lawmteng hong tung petmah uh a, ahih​​ hangin amah pen bangmah kithawi nai mel loin a na om banah laibu khat simin amah kia na nuinui mai a, a lawmte zong na muak mel lo mawk hi.

 

A laibu sim pen ciamnuih siam Artemus laibu​​ “A High-handed Outrage at Utica)”​​ hi a, a lawmte mai-ah a gingin simin nuizak huai sa lua ahih manin ki-ip zo nawn loin nui biabua lai zen hi; ahi zongin a lawmte a nui kuamah omlo hi. Tuale a lawmte​​ (a seppih vuanzite le a thukuppihte)​​ in thukin kikhop ding hi buang sam a, hih banga amah kia nui veivai pen awi het lo uh hi.

 

Tuale Lincoln in a lawmte kiangah,​​ “A bang dinga nui lo mawk na hi uh hiam?”​​ ci-in tai bawl zawlai hi. Tua banah amah in,​​ “Kei hih bangin nuinui kei mawk leng a sun a zana ka kiangah a hong tung lungkhamnate koici puak zawh mawk ding ka hiam?​​ ci beh lai hi. Tua khit ciangin na sem dingin hong kipan a, a lawmte kiangah,​​ a​​ thupi mahmah laidal neu khat ka bawl khol khinzo hi,”​​ ci hi.

 

Tua pen adang hilo​​ in​​ “Silate Suahtakna Tangkona lai” (Draft of the Emancipation Proclamation)​​ na hi mawk hi. Hih tangkona pen Abraham Lincoln in America tualgal​​ (civil war)​​ hun sung, September 22, 1862 ni-in America gambuppi ah nei a, tua ni a kipanin America ah sal khawina​​ (slavery system)​​ pen kibul lotin a kiphiat maimang kiuhkeuh hi ta hi. Hih ciamnuihna le nuih​​ zakna in Abraham thakhauh sak a, na lianpi a semsak​​ zo na hi gige hi.

 

2. Zato lamte sepna mun​​ (Medical field)

 

Siavuante in a genna ah ih nuih ciangin ih thagui​​ te​​ (muscles)​​ kol takin om a, hui​​ dik dan zong nuamin ih pumpi sungah a pai kawikawi ih sisante in oxygen a dimin ngah hi ci uh hi. Tua tham loin ih nuih ziahziah ciangin ih lungkhamnate zong kimangngilh zawdeuh hi. Siavuante in a genna khat leuleu ah natna a tamzawte pen lungkiatna​​ (depression)​​ pana hong kipan hi a, tua in ih pumpi lawh to hi; tua pen lungsim pan pumpi a lawh natna​​ (psychosomatic disease)​​ ci uh hi. Kawlte in zong lungkhamna pan pumpi a lawh natna tawh kisai-in thuciin​​ (saying)​​ khat nei uh a,​​ “seih thong ko kyi”​​ ci uh hi.

 

Ih thei tek mah bangin khatveivei thuhaksa khat ngaisunsun lehang ih lutang hong na vat thei mawk hi. Hih zong lungsim pan a kilawh pumpi natna​​ (psychosomatic disease)​​ nam khat ahi hi. Ih gen sa mah bangin natna a tamzawte pen lungsim pan pumpi a lawh natnate hi a, ih pumpi natna​​ (organic disease)​​ pen lungsim natna sangin tawmzaw zek lai hi. Pumpi cidamna pen sisan sunga a om​​ “Red Blood Cell” (RBC)​​ tawh kisai pha mahmah hi tuak hi. Red Blood Cell in ih tuap​​ (lung)​​ panin ih pumpi sung khempeuh ah oxygen puak kawikawi a, ih pumpi sunga om Carbon dioxide​​ (CO2)​​ pen ih tuap ah puakkik hi.

 

Red Blood Cell pen guh le tang​​ (bones)​​ sunga om​​ guhtui​​ (marrow) panin kingah a, ih lung nuam henla, ih mai tai den keei leh ih​​ guhtui​​ tampitak piangsak a, ih mai tuap ni lohin dah mai pua den keei lehang guh le taangte in​​ guitui​​ tampi piangsak zolo a, Red Blood Cell tampi piang zolo pah hi. Tua panin sisan kiam natna​​ (anemia/anomia)​​ kingah thei hi. Tua ahih manin ih pumpi natna kimkhat pen ih lungsim natna pana hong kipan ahihna siavuante thugenna le Lai​​ Siangtho​​ Pasian kammal genna kituak mahmah hi.

 

Siavuan James D. Walsh, M.D in,​​ “A nuinuite pen a nui lote sangin kum sawt nungta zaw a, bangzah vei nui cih tungtawnin ih cidamna a kikhel takpi ahih lam a thei mi kitawm mahmah hi,”​​ na ci hi. Ciamnuih siamte pen mi hampha taktakte ahi uh hi. Mi khempeuh pen ciamnuih siam​​ (professional comedians)​​ ahih kim ding kisam zenzen lo hi. Ciamnuih siamte tung pan ih zak nuihzak huaite, mi tungah hawmsawn thei peuh leng pha zo hi.

 

A diakdiakin putek pitekte omna inn​​ (home for the aged)​​ le khat guak a tolteen nu le pate​​ (single parents)​​ le lungkham mite tungah va pai-in ciamnuih thu khawng ih va gen pen thupi mahmah a, damna zatui a pia pia ih hi gige uh hi. A tungah ih gen mite pen lungzuang khuangai mite ahi uh a, hehnep ding leh nuisak den ding a kisam mite ahi uhi. Siavuan ih hih sese lo hangin mikim tungah damna zatui ahi mi hehnep siamna leh mi nuihsak theihna zatui a nei veve​​ ihih lam uh​​ kiphawk ciat ni (Late 42:11: 45:1).

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related