Nopsakna tawh khansau nading -Nute
Agelh ~ Rev. Hen Khan Go
Nute ni pianna Tangthu tom kim: Philadelphia khua Anna Javis in 1864 kum in suak hi. Kum 41 aphak ciangin anu si hi. Life Insurance ah kumpi na sem hi. Anu phawk lua mahmah ahih manin 1908 kum May 10 ni in NU ni hong phuan khia hi. 1914 ciangin USA president Mr. Woadrow Wilson in May kha nipi nihna Sunday pen NUTE ni a zatdingin khensatna hong nei hi. 1925 NUTE ni-in Javis ki tom gawp in palik tenman a, thu aki sit leh paak kual kang sumbawlna aki zat khasia lua na hi-in ki khah kik hi. Kum 60 aphak ciangin amah si hi.
Nute te pen social media te ah ki it-siam mahmah ciat ka sa a, ahi zongin ih nute in, tua social media na en kha lo, enthei lo bang om ding ci leng tua te tungah bangcih Itna ih lak tam? FB khawng a ih it mahmah na tawh alung uh akim diam?
Nute Itna pen NU te ni bek a lahding ahi kei a, nisim nuntaakna ah Itna lah ding ahi hi.
Ahi zongin nisim a ih lah zawh nadingin, Nute ni nikhat bekbek beek ih lah zawh kei leh nisim a lahding bel hi zolo ding hi.
Nopsakna tawh ih khansau nop leh nu le pa zahtaak ding
Khansau mahmah a, anuam sa lo mi tam lua hi.
NU: Cih kammal thupitna:
Nu ih cih kammal sungah- Leitunga ih kisap na khempeuh kim hi.
Na sa mahmah leng “NU aw Nu aw” ci-in ki kap hi.
Mikangte in Nute thupi sa lua uh ahih manin-Mother Tongue, Mother Church, Mother Land naci uh hi.
Nute in hongvil hongcing hongkem hi. (Protector)
Nu te-in Ama neek tangding hong pia nute hi. (Selfless)
Nute in Itna mongneilo tawh hong it te hi. (Unconditional love)
Nu te in hong kembit in, lungmuan huai takin hong kem te hi. (Safety and Security)
Sangsia bangin hong hilh, lam hong lak, gamtat zia hoih te hong hilh nute hi. (Teach and lead behavior)
Nute Naugil pen suahtaak nading kulh muan huai tawh aki bang ahi hi.
Nu te Nawizu pen Kha nuntaakna ding Pasian kammal tawh aki bang ahi hi.
Nu te ban in Pasian Itna khut tawh ki bang hi.
Nu te nungzang in Pasian itna, tawldamna mun tawh ki bang hi.
Nute dinmun lian ala thei kua mah om lo hi.
Nute Lungdam nading:
Na kam mal ngiat tawh lungdam ko in
Amah asi zongin alungdamna si lo ding hi.
Na nu thupha in na paipai na hong zui ding hi.
Nu te kipahna/ lungdamna/ nuamna ih cih pen silh leh ten’ nek leh dawn hi masa lo hi.
Nute in –inn sungah NU din-mun aa koih ding lunggulh uh hi.
Pilna, siamna nei ta kei leh thu na dot masakna ah nute lungdam mahmah hi.
Thupha pen NUte lungkimna ah om hi.
Gentehna: (Mi khat in thupha deih lua mahmah, kamsangte, thusuak neite thu aki ngetsak kawikawi leh, na mei gei a tu khiukheu na nu nalim bawl, na thupit bawl in tua hi leh thupha hong om ding hi) ci-in thungen te’n sawl hi. Tua pan adaupai, acidam in, hauhna in zui hi.
Ka nu cina in lupna tung angak lai-tak “Tuinak tui duh ing” hong ci-a, tai nih tuahsuk, tuidip khit ciang tai 2 kah tohna tui tawi-in, ka tai pah a, ka nu lungkim mahmah in ka thei hi.
An ne zolo in Khuaizu duh ing hong ci-in, ka zon sak a, ka nu lungkim mahmah in ka tel hi.
Nute hong pattahna ahoih te zuisiam in:
Biakinn pai ding/ Biakpiak ding (Samuel nawi tawh aki khen phet in biakinn ah ki kha hi).
Sawm ah khat piak ding hong hilh bang zui pah ni.
U nau kal ki it diamdiam ding hong hilh te nuntakpih ni.
Mi tawh ki tawng lo ding, guta lo ding cih te,
Cihtakna leh thuman na khah suah loh ding (Gntna: ka tan 3 kum singgial pai, Nga bawm dim ngasa om ka nu hong lak pih loh na) nuntaak pih pah ding ahi hi.
NU te in ta-te pattah khialhna hong neih leh ahoih lam in maisak ni:
Nute in tate mawhna khempeuh maisak zo a, ta te in nute mawhna a om sun mai sak zolo thei hi.
Nute in ta a neih zahzah khuasuah zo a, ta te in nu pen om na mel ding thei lo in ki tavai sak kha thei hi.
Jacob in zuau phuah ding athei sa in suak lo hi. Anu in apa khem dan ding hilh mawk hi. A pa khem zo a thupha ki pia sak hi. Ahi zongin akhem zawh loh khat om a, Pasian ahi hi. Zuau khem tha man in gal taitai mawk hi (Pian. 27:5-12).
Nute tungah Thupha bawl ding ki zekai thei hi.
1. Ih hopih ciang kam zol penpen zang ding.
2. A ci anat ciang limtak kem ding.
3. Nute Lungtang tawng lungdamna ah thupha om zaw hi. (Pau.23:25)
4. Nu te tungah lungdamna ko den ding.
5. Silh le teen zong athak mah silh le uh nuam uh hi.
6. Ih nute a teek ciang a om nading mel thei lo in “Baakvat” bangsak kei in
7. Ahun lap in sep dingte sem ding ki ziakai vat thei hi.
8. Ama hong Itna zah it thuh ding alunggulh nute hi.
9. Na kha siatsakna a om leh thum in.
10. Na zi / na ta hangin na nu khasia sak ngei ken.
11. An lim pen mah na piak zawh ciang vai hawm sak in.
12. Phit tum bangin zi le te leh nu kikal ah na om ciang na nu lam ah pang in.
13. Na pai nading a om leh hilh tawn tungin.
14. Zun leh ek siak a kul leh kih ken! Na nu in atawm pen kum 2/3 ciang hong siaksak cih phawk in.
15. Na nu khitui- manpha mahmah cih phawk in.
16. 1995 kum May kha ka khasum Ks. 2000 hi-in ka nu le ka pa puanteen leh niik khat tuak leh cikhum leh bawngnawi ka lei aa, kha sum san masak penpen bei hi. Ka nu leh kapa tungah tua bawl man kei leng ka nu in tua kum September kha in hong nusia a, ka ki siik het kei hi.
Mipil ten’ Nute apahtawina kammal te:
1. Bishop Thomson in NU cih kammal sungah lungnopna namcin om hi na ci hi.
2. Herbert in Nu Hoih Khat pen sia 100 tawh ki kim hi na ci hi.
3. Abraham Lincoln in “US president ka suahna ka nu hang hi” ci hi
4. Rosa Wallance in “Nauluai avei Nute khut in Leitung buppi uk hi” naci hi.
5. St. Augustine in “Nute hong pia un, amau te zangin leitung kong ki lamdang sak ding hi” na ci hi.
6. R.A Torry in “Nu hoih sanga azahtaak huaizaw kuamah dang om lo hi.” Na ci hi.
7. DL Moody in “Nu khempeuh kei nu bang vive hi leh leitungah thong inn ki sam lo ding hi” na ci hi.
8. Susanah Wesley in Tapa 19 nei in pantah a, a vekpi in mi minthang vive suak hi.
Nu te- Itna in Maizum khualzo lo uh hi.
1. Hagar in a ta it lua mahmah ahih manin a lai-tah mu ngamlo hi (Pian 21:16)
2. Moses nu-in ka sih lawh leh zong sih ci-in kum 2 nuai siah naungek ki thah kawmkal ah Moses luangkhamzen in khoi hi. (Pai.2:3)
3. Nupi ta hing anei nun’ ata it lua ahih manin, ta si anei nu pia zaw in ci ngam hi (2Kum 2:26)
4. Shunem numei nu in Pasian mipa omna ata pa nuntaak na ding delh ving veng hi (2 Kum.2:20)
5. Cannan numei nu in atanu dam nadingin maizum khual lo in Zeisu kiangah damna va ngen hi.
Nopsakna tawh Khansauna ding Nute hi: Khansau keei aa, nuam asa lo mi tampi om hi.

