NI SAWM-LE-THUM NI
PASIAN A LUNGKIMSAK BIAKPIAKNA
Topa na Pasian uh na lungsim bup,
na kha bup, na ngaihsutna bup,
leh na thahatna bup uh tawh it un.
Marka 12:30 (NIV)
Na bupin Pasian in hong deih hi.
Na nuntakna khen khat bek a deih hilo hi. Na lungsim bup, na kha bup, na ngaihsutna bup, leh na thahatna bup, a vekpi-in deih hi. Lunghiang nei pi-a ki-apna, a langsam thumanna, leh na zatbaang hun le sum, cihte tungah Pasian lunglut lo hi. Na nuntakna a neng khat cih bang ahilo, a bupin na ki-ap ding hong deih hi.
Biakpiakna a hun, a mun, a zia a hoihpen tawh kisai-in Samaria numei khat, Topa Jesuh tawh kinialsawm ngei hi. Jesuh in tua a tungtham thu le late kilem kituaklo hi, ci-in dawng kik hi. Biakpiakna na neihna a mun pen biakpiakna na neihna a hang leh biakpiakna na neih ciangin Pasian tungah nang le nang na bangzah kilui cihte zahin thupi zenzenlo hi. Biakpiakzia a maan le a khial cih om a, Lai Siangtho in hih bangin ci hi: “Lungdamin omin Pasian a lungkimsak thei biakpiakna nam tawh amah bia ni.”1 Pasian a lungkimsak biakpiakna sungah limpuak nam li om hi:
Telcianna tawh i biak ciangin Pasian lungkim hi. Mi pawlkhat i. in, “Pasian pen...tua dan...tua danin ngaihsun ing” ci thei uh a, bangci dan nam Pasian bia nuam uh ahihna pulak uhhi. Ahi zongin Pasian cih pen ei’ lungkim dan khat ahihkeileh gamvai kipuakzia tawh a kilem a kituak theithei dingin lim le mel phuaktawm pong-a i biak theih cih bang hilo hi. Tua pen milim biakna hi.
Biakpiakna cih pen Pasian i sehtawmna tungah kingaksak ding hilo a, Lai Siangtho thumaan thutak tungah a kingakloh phamawh hi. Samaria numeinu kiangah Jesuh in, “Maan takin a bia mite in kha leh thutak tawh Pa bia ding uhhi. Tua banga a biate pen Pa’ zon namte ahih uh hang hi”2 ci hi.
“Thutak tawh bia” cih ciangin Pasian pen Lai Siangtho sunga hong pholak bang teekin bia, cihna hi.
Lungsim maan tawh i biak ciangin Pasian lungkim hi. Jesuh in “kha tawh na biak kul hi” hong cihna ah Kha Siangtho a kawk hilo-in nang’ kha a kawk ahihi. Pasian’ lim le mel suun dinga hong kibawl na hih manin nang pen pumpi sunga teeng kha khat na hi a, Pasian in tua nakha pen amah tawh a kiho a kizom dingin a na sehsa hi. Biakpiakna cih pen nakha in Pasian’ Kha a hopih ahihi.
Jesuh in, “Na lungsim bup leh nakha bup uh tawh Pasian it un” a cihna ah biakpiakna pen amaan ahih ding leh lungsim sungtawng pana pai ahih ding kisam a cihnopna hi. Tua pen kammal maan takin lawhkhiatna ciang pong hilo a, na lawhkhiat kammalte na cih takpi ahih ding kisam hi. Lungsim ah om lopi-a Pasian phatna pen Pasian phatna hi vetlo hi. Tua pen a mawkna hi a, Pasian simmawhna hi.
Biakpiakna i neih ciangin Pasian in i kammal zatte kantanin i lungsim puakzia hong en hi. Lai Siangtho in, “Mihingte in a tungtham lim le mel en uh a, Pasian in lungsim en hi”3 ci hi.
Biakpiakna i cih pen Pasian sunga nopsakna zong kihel ahihmah bangin na lungsim sukkhaknate tawh zong kipaikaan pah hi. Lungsim sungpan thuk tak, bun takin amah nabiak theih nadingin Pasian in lungsim sukkhaknate hong guan hizaw a, ahi zongin tuate pen a huut hilo, a maan ahih ding kisam hi. Pasian in kineihkhemna hua hi. Biakpiakna sungah kilawmsakna ciang tawh sepna, kineihna, awging paksakna, cihte Pasian in deihlo hi. Na itna a taktak, a maan pen mah, deihzaw hi. Pasian i biak ciangin a cingtaak lo pen phamawh nailo a, ahi zongin lungsim puatham cih pen kingah lo hi.
Thu khat ah, lungsim sianna ciang bek pen kicing lo mah hi -- lungsim siang kawm mahin kikhial thei lua hi. Tua hangin zong kha leh thutak a nihin a kisam ahihi. Biakpiakna cih pen a maltuk ding leh a maan ding, a nihin kisam hi. Pasian a lungkimsak biakpiakna sungah lungsim sukkhakna thuk takin leh thupomzia thuk takin kihel hi. I lungtang leh i khuak a nihin i zang hi.
Tu hunin mi tampite in music tungtawna lungsim sukkhakna pen Kha hanga lungsim sukkhakna tawh kizakimsak thei uhhi. Ahi zongin tuate gel pen kibang lo uhhi. Na kha in Pasian a dawntuah ciangin biakpiakna taktak a piang hi a, tua pen music awgingte tungah kinga lo hi. Taktakin ci lehang, lungsim hong lawng thei, hong liinglawngsak thei, la pawlkhatte in biakpiakna dongtangsak theizaw hi. A hang pen tuate in Pasian bulphuh nading mun ah i lungsim sukkhaknate bulphuh ahih man hi. Biakpiakna sunga nang hong nawngkaisak pipen pen kuamah dang hilo, nangmahmah na hi a, tua pen midangte’ hong muhdan ding na awlmawh luatna leh na lunghihmawh luatna, cihte hi.
Pasian phatna lahkhiatzia a kilawmpen leh a maanpen bang hi ding cih thu tawh kisai-in Khristiante a muhdan uh kibang lo a, ahi zongin tuate pen a tamzaw ah i sungpua melpuakzia leh i khankhiatzia cihte kibanglo ahihna hong lakkhia hizaw hi. Lai Siangtho sungah phatna neihzia nam tampi kiciamteh a, tuate pen mawhna pulak, la sa, awng, zahtak piakna-in ding, khukdin, laam, lungdam takin gamlum ngeingai, teci pang, tumtheih muttheih music vante zang, khut lam, cihte hi.4 Tuate lakah Pasian’ hong piaksa na khankhiatzia leh na sungpua melpuakzia a bulphuh, Pasian na itna a maan theipen-a a lakkhia, biakpiakna mah biakpiakzia a hoihpen hi pah hi.
Gary Thomas a kici ka lawmpa khat’ muhna ah Khristian tampite pen biakpiakna a neih uh ciangin amaute a tumdang tek ahi dinga Pasian’ suihna a omsa zia le tong tawh a kituaklo biakpiakziate zang teeltaal uh ahih manin Pasian tawh lungdam takin kilawmta cih sangsikin biakpiakziate sungah awkcip uhin lungkimna ngah zolo uhhi, ci hi.
Gary’ cihna ah Pasian in eite khempeuh a tumdang tek dingin hong bawl ngiat ahihleh Pasian i itna i lahkhiatzia zong i vekpi-in kibang hamtang ding cih theihna om ding ahi hiam, cih thu hi. Gary in Khristian khanglui laibute a sim banah thu-um mi a picingte tawh maitang kituahin thudotna tuamtuam a neih khit ciangin a muhkhiat thu khat om a, tua pen Pasian tawh sungmisuahna ngah nadingin Khristiante in kum 2000 sungin zawi nam tampi zang uh, cih thu hi. Tua zawi nam tampi cihte pen: inn pualam paikhia, thu sin, la sa, lai sim, laam, lim suai, midangte panpih, khatkia tang-om, kilawmtatna nei, cihte leh sepkhiatna a dang tuamtuamte ah kihel, cihte hi.
Gary in ama gelh “Zawi Siangthote” (Sacred Pathways) kici laibu sungah mite Pasian kiang a va naihzia tawh kisai-in nam kua suah hi. Piansak nate a kinbawl (naturalists) pawlte in Pasian a itna uh, inn pualam, khua pualam, mualguam singgam lakah lahkhiat ding mah thupisakpen uhhi. Lungsim phawnna a thupisak (sensates) pawlte in Pasian a itna uh lahkhiatna ah phawnna nam nga a kici five senses zang uh a, bil tawh zakna ciang bek ahilo, mit tawh muhna, nak tawh a gimnam diikna, leii tawh a limna ciapna, pumpi tawh lawnkhakna cih teng a kihel biakpiakna limcite nuamsa uhhi. Ngeina zui (traditionalists) pawlte in ahihleh a kizang ngeingei biakpiakziate mah zangin Pasian kiang nai uhhi. Zehtang (ascetics) pawlte pen Pasian a itna a lahkhiat uh ciangin a lamdang tuamtuam zang lo-in aituam tekin dai hiithiat-a om ding ut uhhi. Manawtna a kinbawl (activists) pawlte in thusia taihtuahna, thumaanlo peuhmah nawkkhiatna, leitung a nopcitzawk nadingin sepkhiatna, cihte tawh Pasian a itna lakkhia uhhi. Kidon kikhoina a kinbawl (caregivers) pawlte in midangte itin a kitangsapnate uh huh uhhi. Thalawp (enthusiasts) pawlte’ lahkhiatzia pen pawi bawlna nam hi. Lungngaih a thupisak (contemplative) pawlte leuleu in zahtak piakna nam tawh lakkhia uhhi. Pilna a bulphuh (intellectuals) pawlte in Pasian a itna uh lahkhiatna-in a khuak uh tawh thu le la kan uhhi.5
Biakpiakzia leh Pasian tawh kilawmtatzia thu ah “nam khat bek tawh vekpi-a huam” cih bang om theilo hi. A kician thu khat ah ahihleh: Pasian’ hong sehdan ahi lopi midang khat na ciinsawmna tawh Pasian’ min na thangsak theikei ding hi. Pasian in nang pen nangmah na hih ding hong deih hi. “Ama mai-a biakpiakna a neihna uh ah lungsim siang takin leh ahi bangin amau mahmah ahi ngiat mite, tua bang mite pen Pa’ zonzon namte ahi uhhi.”6
Ngaihsutna tak tawh i biak ciangin Pasian lungkim hi. Jesuh’ thugen “na ngaihsutna bup uh tawh Pasian it un” cih pen Thuciam Thak sungah li vei kiciamteh hi. Ngaihsun lopi-a phatna la sa, thungetna kammal a omsate lo niloh, ahihkeileh kigingkhol lopi-in a tua hun lian laitak cih dang ding theihloh man lel-a “Pasian a minthang hen” ci-a ot pongmawk, cihte tawh Pasian a lungkim hilo hi. A kikinbawllo biakpiakna pen a khiatna zong om tuanlo hi.
Ngaihsut omlo biakpiakna pen Jesuh in “mawknapi-a suut kikkikna”7 na ci hi. Lai Siangtho sunga kizang kammalte nangawn kilo mun lua leh kammal cimtak-huai suak thei a, a khiatna kingaihsun nawnlo thei hi. Biakpiakna sungah kammal a thakthak leh zatzia a thakthakte tawh Pasian zahtakna i piak ding hanciam se sangin a kizangsa kammalte lawhkhiat ziau ding baihzaw thamtham hi. Lai Siangtho letkhiatbu (versions) tuamtuam leh laigual kilemkik (paraphrases) tuamtuamte sim dinga kong hanthotna zong tua hang mah hi pah hi.
Hong phat ing, hallelujah, ka lungdam, ahihkeileh amen cih kammalte kihel lo-in Pasian phat theih ding kisin in. “Na min hong phat nuam ngiat ung” cih sangin tua tawh kivalak kammalte zong inla, gentehna-in hong zahtak ung, thupi hong sa ung, manpha hong sa ung, nang hangin angtang ung, cih kammalte zang in.
Tua banah maltusak in. Mi khat na kiangah hong pai-in sawm vei vilvel “Hong phat ing” hong cici pongmawk leh “Bang hangin maw?” ci-in na ngaihsun ngeelngeel ding hi. A huam-a genna, telmun om mello kammal sawmnih sangin a maltu sinsen pahtawina kammal nih na zak pen na lungkimzaw ding hi. Pasian zong tua bang mah hi.
Sepzia ding a dang khat leuleu ah Pasian’ min tuamtuam teng gelhkhia-in limtak ngaihsutna hi. Pasian’ minte pen a kimawkphuah pong hilo a, ama pianzia leh hihna a tuamtuamte kawk ciat uhhi. Thuciam Lui sungah Pasian in Israel mite tungah min a thak a thak zangin amah le amah damdamin kipholak toto a, ama min a phat dingin zong eite tungah thu hong pia hi.8
I biakpiak kikhopnate zong ngaihsutna mah tawh a kinei ahih ding Pasian in deih hi. Hih thu, Paul in 1Kor.14 sung bup ah na gen a, a tawpna ah, “Na khempeuh a kilawm, a kilekkim dingin hihhuai hi”9 ci hi.
Hih thu tawh kizomin Pasian in i biakpiak kikhopnate ah thu-umlo mite hong kihel ciangin i biakpiakna amaute’ tel theih nam ahih ding hong hanthawn hi. Paul in, “Na biakpiak kikhopnate uh ah na kha uh tawh Pasian na phat laitakun khualmite zong hong kihel uh ci ni. Note’ gen thu tel kei le-uh bangci-in ‘Amen’ hong ci thei ding uh ahi hiam? Pasian nopci takin a bia zong na hikha ding uh a, ahi zongin midang kuamah in phattuampih lo hi”10 ci hi. Biakpiak kikhopnate-a hong pai thu-umlo mite kinbawl ding cih pen Lai Siangtho’ hong thupiak khat hi. Tua thupiak awlmawhloh pen a thumanglo, leh mi a itlo kihikhawm pah hi. Hih thu, a cingin a kigentelna na sim nopleh Ngimna’ Tawsawn Pawlpi laibu sunga “Biakpiakna pen Teci Panna Hithei Hi” cih khenpi sung en in.
Zattheih takpi takpi dingin i biak ciangin Pasian lungkim hi. Lai Siangtho in, “Na pumpi uh a hingtang biakpiak van bangin Pasian aading a siangtho, a lungkimhuai dingin lui un -- tua pen kha thu ah na biakpiakna uh, hi”11 ci hi. Bang hangin Pasian in na pumpi deih sese ahi hiam? Bang hangin “Na kha hong lui in” cilo ahi hiam? A hang pen hih leitung ah na pumpi tawh lo-in bangmah na seem theikei hi. Tawntung hun sungah pumpi a thak, a kipuahpha, a kisangkhaan khat na ngah ding a, ahi zongin hih leitung ah na om sungin ahihleh Pasian in, “Na neih pen mah hong pia in” hong ci hi. Biakpiakna tawh kisai thu ah Pasian in a taksuak mah deih hi.
“Tu nitak kikhopna ah ong pai zolo ding hi ning, ahi zong ka kha bel no kiang mah ah hi in ciei” a kici thu, mite kiangpan i za thei zeelzeel hi. Khiatna a nei hiam? Nei lo hi. A mawknapi hi! Leitung ah na om lai sungteng na kha pen na pumpi’ omna bekah om thei hi. Tua mun ah na pumpi a om keileh nang zong a omlo mah na hi pah hi.
Biakpiakna sungah eite “i pumpi a hingtang biakpiak van bangin” a lui dingte i hihi. “Biakpiak van” cih ciangin mihing ganhing a sisa danin i ngaihsun theizaw den a, ahi zongin Pasian in nang pen a hingtang biakpiak van dingin hong deih hi. Ama aading a hing dingin nang hong deih hi. Ahi zongin a hingtang biakpiak van tawh kisai a buaihuai khat ah tua biakpiak van pen biakpiak tau pan na taalkhia thei pahpah a, ei zong i tuaci pahpah thei hi. Nipini-in “Khrih’ galkap te’n ah galsim ding kuan un” ci-in la i sa ziahziah a, Pizingni (Monday) ciangin “thu zasak lopi-in i pelh” (AWOL - absent without leave) thei zeel hi.
Thuciam Lui hun sungin biakpiakna nam tampi om a, tuate khempeuh ah Pasian lungkim hi. A hang pen tuate in eite taangin singlamteh tunga kilui Jesuh’ biakpiakna thu genkhol uh ahih man hi. Tu hunin Pasian pen biakpiakna sunga biakpiak van tuamtuamte ahi lungdam kohna, phatna, kiniamkhiatna, kisikna, sumpi piakna, thungetna, midangte aading nasepna, a kitangsam mite huhna, cihte ah lungkim hi.12
Biakpiakna taktak pen manh piak kul hi. David in hih thu tel ahih manin hih bangin ci hi: “Manh ka piak ding a kullo biakpiak vante TOPA ka Pasian mai-ah ka lui kei ding hi.”13
Biakpiakna ah manh i piak khat pen ei le ei kithupitsakna hi. Hun khat sungin Pasian leh nang le nang na pahtawi khawm theikei ding hi. Midangte’ hong muh nading ahihkeileh nang’ lungkim nadinga a bia na hikei hi. Tua hi a, nang le nang na kibulphuhna na hepkhiat masak ding kisam hi.
Jesuh in, “Na thahatna bup uh tawh Pasian it un” a cihna ah biakpiakna cih pen hanciamna leh thasaanna kisam ahihlam a kawk ahihi. Biakpiakna pen a ol hiithiat, a nuam hiithiat cih bang hi den lo a, khatveivei ciangin utna lungsim tawh kigamta -- lungdeih biakpiakna -- hizaw hi. A gamtaanglo biakpiakna pen a si tawh kibang hi.
Na utloh hun nangawnin Pasian na phat ciangin, ngap lopi mahin Pasian phat dingin lupna pan na thawhkhiat ciangin, ahihkeileh na gim na tawl laitak mahin midangte na huh ciangin Pasian kiangah biakpiakna a lui na hi a, tua in Pasian lungkimsak hi.
England gam-a biakpiak makai khat ahi Matt Redman in biakpiakna ii a khiatna taktak tawh kisai-in a pawlpi syapa’ hilhzia thu gen kik hi. Biakpiakna cih pen music sangin thupizaw tham ahihna thu lahtel nadingin a syapa in biakinn kikhopnate ah tawlkhat sung lasakna zangsak vetlo-in lampi dang tuamtuam tawh biakpiakna neihpih hi. A kiseh hun a cin ciangin Matt in “Biakpiakna Laigil” kici lapi khat phuak hi:
La sanga thupizaw khat kong keng ding hi
Nang’n nong kalh pen la hilo ahih man hi
Nate a pualam-a a melpuakna uh sangin
A sungtawng a thukzaw tham na zong hi
Nangmah in ka lungsim sung nong en hi
Thu le la khat ii a laigil cih pen lungsim (lungsim laigil) tawh kisai thu le la hizaw hi (The heart of the matter is a matter of the heart).
SAWM-LE-THUMNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Ka bupin Pasian in hong deih hi.
Phawk ding Khawkneu: “Topa na Pasian uh na lungtang bup, na kha bup,
na lungsim bup, leh na thahatna bup uh tawh it un”
Marka 12:30 (NIV)
Ngaihsut Ding Thudotna: Tu lianin Pasian a lungkimsak bang hizaw
-- mipi laka ka biakpiakna maw, kei’ aituam biakpiakna?
Hih tawh kisai bang ka hih ding hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

