NI KHAT NI
A VEKIN PASIAN TAWH KIPAN
Banghanghiam cihleh na khempeuh,
na a kici khempeuh, tunglam le nuailam-a om,
muhtheih le muhtheihloh,...
na khempeuhte amah tawh kipan uhin ama sungah
a ngimna uh mukhia uhhi. Kolose 1:16 (Msg)
Pasian upna cih khat na neih keileh
nuntak a ngimna na kankan pen a mawkna hi lel hi.
Bertrand Russell, Pasian umlo mipil
Hih thu pen nang’ aituam vai hilo hi.
Na nuntak a ngimna pen nang’ aituam lungdeih kicinna, lungsim nopna, ahihkeileh na lungdamna cihte sangin thupizaw tham hi. Na innkuan, na nasep, ahihkeileh na sunmang leh na lungtup a sangpente sangin zong thupizaw lai hi. Hih leitung ah bang hangin nang hong kikoih cih thu na theihnop leh Pasian tawh na patloh phamawh hi. Nang pen ama ngimna tungtawnin leh ama ngimna aadingin a suak na hihi.
Nuntak a ngimna zonkhiatna ah mihingte kum tul tampi mah na lungbuai zo uhhi. Tua pen patsatna maanlo mun ahi eimahmah pan i patkhak det man hi. Eimahmah kibulphuh thudotnate ahi “Bang suak nuam ka hi hiam? Ka nuntakna bangci zat ding ka hi hiam? Ka mailam hun aading ka lungtup, ka lunggulh, ka sunmang bang teng ahi hiam?” cihte i dong hi. Ahi zongin ei le ei kimitsuanna in nuntak a ngimna hong pholak ngeilo ding hi. Hih leitung ah bang aadingin om ka hi hiam? 18 Ngimna' Tawsawn Nuntakna Lai Siangtho in hih bangin ci hi: “A piansaksate’ nuntakna a hei pen Pasian hi; mi khempeuhte’ nuntakna pen ama vangliatna sungah om hi.”1
Laibu, yoht-shin (movie), leh thukikupna minthang tampite’ hong gendan bang hi zenzen lo-in nuntakna ii a khiatna pen na sungah na zon hangin na mukhia kei ding hi. Tua bangin a hanciam khin zong na hikha thei ding hi. Nang le nang a kipiangsak hilo na hih manin nang hong kipiansakna a hang pen nang le nang na kigen theih nading thu om lo hi. Na muh ngei nailoh a kibawlthak van khat hong pia le-ing tua van ii a ngimna na thei kei ding a, tua van pen in zong nang kiangah hong gen thei tuanlo ding hi. A piangsakpa ahihkeileh a neipa’ khutlet laibu bek in tua van ii a ngimna hong pholak thei ding hi.
Mualtung gamlak ah ka gammang ngei hi. Ka giahphual tunkik theih nading lampi ka dot ciangin “Tua mun, hih lai pan tung theikei niteh. Mualpang khat lampan na kipat kul inteh” hong kici hi. Tua dan mahin nang zong nang le nang kimitsuanna tawh na kipat leh na nuntak a ngimna mun na tung theikei ding hi. Nang hong Piangsakpa ahi Pasian kiangpan na patloh phamawh hi. Nang na pian ding Pasian in hong deih ahih mana nang a piang na hi bek hi. Nang pen Pasian’ piansak, Pasian aadinga piang na hi a, tua thu na theihtel mateng nuntakna in a khiatna nei ngeilo ding hi. I piancilna, i hihna dinmun (identity), i neih ngimna le a khiatna, i tumdangna (uniqueness), i mailam hun cihte pen Pasian sung bekah i mukhia hi. Tua lo lampi dang khempeuh pen a mong bing hi.
Mi tampite in a khuasuah theih nadingun Pasian zatsawm uh a, ahi zongin tua pen thumaan ngeina paizia tawh kikeelki ahih manin a tangtung lo ding hi pah hi. Nang pen Pasian aadinga hong kibawl hi a, nang aadingin Pasian a kibawl hilo hi. Nuntakna cih pen ama ngimnate aadingin Pasian na kizatsakna hi a, nang’ aituam ngimna aadingin amah na zatna hilo hi. Lai Siangtho in, “Hih thute ah angsung thu tawh awkcipna pen bingtuahna hi a, Pasian kinbawlna in a tanzau, a tangzai, a suakta nuntakna sungah eite hong tunpih hi”2 ci hi.
Nuntak a ngimna muhkhiat theih nading lampi tuamtuam a kigelhna laibu tampi ka sim khin a, tuate khempeuh “hanciam-tawmna” (self-help) laibu a kici thei ding namte ahihi. Banghanghiam cihleh tua laibute sunga kigelh thute pen angsung bulphuh thumuhna vive hi. Hanciam-tawmna laibute lakah Khristiante’ gelh zong kihel a, tuate sungah nuntak a ngimna muhkhiat theih nading kalsuanzia ci-in a kigen ngeisa thu teng mah kigelh thei hamtang Ei le ei kimitsuanna in nuntak a ngimna hong pholak ngeilo ding hi. 19 hi. Tuate pen hih bang hi: Na Sunmangte Lungngai In. Na Manneihna Khentel In. Tupna Kung Pawlkhat Seh In. Na Siamna Bang Teng Hiam Cih Zongkhia In. A Saang Ngim In. Seemkhia In. Kician In. Na Tupna Tung Zo Ding Ci-in Um In. Midangte tawh Kithuah In. Lungkia Ngeikei In.
Maan hi. Hih banga sepzia ding ngaihsut piaknate in lawhcinna lianpi hong tun thei zeel mah hi. Tupna kung khat sehin tua mun ah na lungsim nga lecin na lawhcing thei tham ding hi. Ahi zongin lawhcing, cih leh na nuntak a ngimna cingsak, cih pen a thu kibang peuhmah lo hi! Nang’ aituam lungtup khempeuh tangtun lua kisa-in leitung mite’ tehna danin nakpiin lawhcing phial mah ta lecin nang hong piansakna-a Pasian’ ngimnate a mansuah lai zong na hikha thei ding hi. Hanciam-tawmna sanga hoihzaw thu khat na kisam lai hi. Lai Siangtho in, “Hanciam-tawmna pen phattuamna om vetlo hi. Kipiakkhiat-tawmna mah nang le nang, na hihna taktak na kimuhkhiat nading lampi hi a, tua pen keima zia zong hi”3 ci hi.
Hih laibu pen hanciam-tawmna laibu hilo hi. Nasep hoih muh nading, na sunmang teng a tangtun nading, na nuntakna sehkholh nading, cihte zong hilo a, nasep ding geelsa tampi kawmkal lak mah ah vaihawm ding thu honkhat guanbehna zong hi tuanlo hi. A taktakin ci lehang hih laibu in -- a thupipen mah mitsuanna tungtawnin -- nuntakna sungah bangci bangin tawm sepzaw thei ding cih hong hilh ding hi. Pasian’ hong piansak lai-a nang’ pianzia dinga hong geelsaksa a om bangin na suahtoh theih nading thu kigelhna laibu ahihi.
Tua ahihleh nang hong kipiansakna ii a ngimna bangci zonkhiat ding na hi hiam? Teeltheih ding thu nih bek na nei hi. Khatna ah deihgeelna (speculation) hi a, tua pen a kitamteelpen zong hi pah hi. Mi tampite in a lungdeih teng uh upmawhsan satin geelgeel pong uhhi. Tua bang mite in “Kei’ muhna ah nuntakna i cih pen...” a cih uh ciangin “Hih pen ka upmawh theihtawppen thu hi” a ci uh ahihi.
Nuntakna ii a khiatna tawh kisai-in thuthuk ngaihsun mipil minthangpente zong kum tampi, a tulin simin, na kikumkum khin uh a, upmawhsan satna zong na nei khin uhhi. Thuthuk ngaihsutna (philosophy) pen a thupi mahmah khat hi a, a kimanna zong om hi. Ahi zongin nuntak a ngimna tawh kisai khensat nading leuleu ah thuthuk ngaihsutna lama a pilpente nangawn in zong upmawh thu bek mah gen thei uhhi.
Khatvei lai-in Northeastern Illinois University pana philosophy professor khat ahi Dr. Hugh Moorhead in leitunga a minthang penpen thuthuk ngaihsun mipilte, nate thu a theitel mipilte (scientists), leh laigelh mipilte-a kipan mipil misiam 250te kiangah “Nuntakna ii a khiatna bang ahi hiam?” ci-in lai khakin dong hi. Tua ciangin a kidawnkikna teng gawmkhawmin laibu khat suahkhia hi. Pawlkhat in a upmawh theihtawp uh genkhia uh a, pawlkhat in amau nuntakna aadingin ngimna khat sehtawm uh ahihna thu siang takin pulak uhhi. Pawlkhat in tua sangin sianggen zawlai uh a, cih nading thei vet kei ung, ci uhhi. Bek thamlo, tua mipilte lakpan tampi mah in Professor Moorhead kiangah, nuntak a ngimna na muhkhiatkhak zenzen leh ko zong hong theisak in, ci uhhi.4
I hamphatna khat ah, nuntakna ii a khiatna leh a ngimna tawh kisai-in deihgeelna khit teh i teel ding a dang khat na om lai bilbel a, tua pen pholakna (revelation) hi. Nuntakna tawh kisai-in Pasian’ hong pholak thute a Kammal sungah i mu thei hi. Van kibawlthak khat, a ngimna i theihnop leh tua van a bawlpa kiangah va dong pah lehang tua mah baihlampen ding hi. Na nuntak a ngimna na zonkhiatna ah zong tua dan mah hi pah hi: Pasian dong in.
Pasian in eite a zawttawm dingin khuamial sungah hong pum nusiat lo hi. I nuntakna aadingin a geelsa ama ngimna thu ngate Lai Siangtho tungtawnin kitel takin hong pholak zo hi. Lai Siangtho pen “Bang hangin eite nungta, nuntakna bangci danin kimang, bang teng peel ding, mailam hun aading bang teng lam-en ding” cih thute hong gen, eite hong Neipa’ Khutlet Laibu hi. Tua laibu in hanciam-tawmna laibute leh thuthuk ngaihsutna laibute’ theihzawhloh thute hong hilh hi. Lai Siangtho in, “Pasian’ pilna pen...ama ngimnate’ sunglam ah thuk takin lut hi...Tua pen thuthak penpen hi lo a, tangtawng thului penpen hizaw leh kilawm hi -- eite sungah ama hoihpenna hong guansuk ding Pasian’ khensatsa thu ahihi”5 ci hi.
Pasian pen na nuntakna patsatna mun (starting point) cih ciang bek hilo a, na nuntakna nak (source) hi. Nuntak a ngimna na muhkhiat nadingin Pasian’ Kammal na zuatloh phamawh hi. Leitung pilna zuat ding hilo hi. Na nuntakna pen tawntung tawh kipawl thumaan thutakte tungah na lamtoh ding hi a, hunzui-a minthang lungsim thuthuk pilna (psychology) cihte, lawhcin nading photlawhna cihte leh a lunglut-huai tangthu cihte tungah kilam ding hilo hi. Lai Siangtho in, “Ei kua i hi hiam, cih thu leh bang aadingin nungta i hi hiam, cih thu i muhkhiatna pen Khrih sungah hi. 21 Khrih’ thu i zak ma pek thamin, leh i lam-etnate i laptoh ma pek thamin amah in hong mu khin a, minthang nuntakna i neih nadingin na geel khin hi. Tua pen na khempeuh leh mi khempeuhte sunga hong sepkhiat, ama ngimna bup ii khen khat ahihi”6 ci hi. Hih khawkneu in na ngimna tawh kisai thumuhna nam thum hong pia hi.
1. Jesuh Khrih tawh kizopna tungtawnin na hihna dinmun (identity) leh na ngimna na mukhia hi. Tua bang kizopna nam a neilo na hihleh neihtheihdan ding thu kong nunggen ding hi.
2. Pasian in ama thu na ngaihsut ma pekin nang hong phawk zo a, na nuntakna aading a geelsa ama ngimna pen na nu’ hong paaicil lai hun sangin masazaw hi. Nang na pian ma-in nang’ thusunna omlo-in amah’n na geel khin hi. Na khan sungin nuntak zonna nasep, zi/pasal, uukna cihte leh Hih leitung ah bang aadingin om ka hi hiam? thudang tampite na teel theikha phial zongin na ngimna ahihleh nang’ teeltheih hilo hi.
3. Na nuntak a ngimna pen a tangzaizaw tham, tawntung hun aading Pasian’ geelsa, van le lei a huam ngimna sungah kikoih hi. Hih laibu’ hong gen ding pen tua thu mah hi pah hi.
Russia minam laigelh minthang Andrei Bitov pen Pasian a umlo Communist kumpi ki-ukna nuai-ah khangkhia hi. Ahih hangin ni khat, Pasian in ama lungsim na phawng hi. Amah’n a genkikna ah: “Khankum sawmnihsagih ka phak kumin Leningrad khuapi (tu hun St. Petersburg) ah leinuai meileng ka tuan laitak ka lungsim sungah lauthawngna khat hong om a, tua pen lian lua kisa nuntakna zong a khiatna nei ding cih thadah, mailam hun a omlai teng khempeuh a malak khol danin, tu mahmahin a bei pah ding tawh hong kibang hi. Tua leh, thakhat thu-in ka lungsim sungah “Pasian tawh lo-in nuntakna in khiatna nei lo hi” cih laigual khat ama thu-in hong suaktawm hi. Lamdang sa kawm mahin tua laigual ka lo kikkik a, kahlei taal tunga tuang bangin tua laigual tungah ka tuang hi. Tua ciangin leinuai meileng pan ka tuakkhia a, “Pasian’ khuavak sungah ka kalsuan hi”7 ci hi.
Nuntakna sunga na ngimna tawh kisai-in khuamial sunga lampai tawh kibang na kisak hun om kha thei ding hi. Tu-in khuavak sungah a kalsuan ding hita na hih manin kong lungdampih hi.
NI KHATNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Hih thu pen kei’ aituam vai hilo hi.
Phawk ding Khawkneu: “...na khempeuhte amah tawh kipanin
ama sungah a ngimna uh mukhia uhhi” Kolose 1:16b (Msg)
Ngaihsut Ding Thudotna: Ka kiim ka paam-a kigen ngeingai
Thute kawmkal ah, ka nuntakna pen kei aading hilo-in Pasian aading
ahih takpina thu kei le kei bangci kiphawn theih ding ka hi hiam?
Source :
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

