NI SAWMTHUM-LE-GIAT NI
NAM HOIHPEN KHRISTIAN KHAT SUAHNA
Jesuh in a nungzuite kiangah,
“Leitung mun citeng ah pai unla mi citeng kiangah
Lungdamna Thu genkhia un” ci hi.
Marka 16:15 (NCV)
A honkhia thei na vangliatna leh
mi khempeuh aading a tawntunga kip na geelna thu tawh
leitung tengah kote hong sawlkhia in.
Late 67:2 (LB)
Sawlpina (Great Commission) cih pen nang hong kisawlna hi.
Na teeltheih ding thu nih om a, tua pen nam hoihpen Khristian (world-class Christian) hi ding maw, ahihkeileh a leitungvai Khristian (worldly Christian) hi ding, cih hi.1
A leitungvai Khristiante in Pasian pen aituam lungdeih teng a cingsakpa dingin deihzaw uhhi. Hotkhiatna ahihleh ngah mah uh a, ahi zongin angsung bulphuhna tawh nungta uhhi. Pawi tuamtuam leh thathak lak thusinnate ah kihel nuam mahmah uh a, ahi zongin thupuak nasepna tawh kisai thu-kikupnate ah amaute na mukha ngeikei ding hi. A hang pen amau, tuate lunglut lo uhhi. Thu a nget ciangun zong amau aituam kitangsapnate ngah nading, thupha ngah nading, nopsak nading, cihte bek mitsuan uhhi. Tua pen “kei a masa” (me-first) upna nam, ka nuntakna Pasian in hong nopcitsak zawk nading, cih upna nam hi. Pasian’ ngimnate aadingin Pasian’ zat ahih ding uh sangin amau ngimnate aadingin Pasian a zat ding uh utzaw uhhi.
A kilehbulh lianin, nam hoihpen Khristiante in ahihleh mi’ na a sepsak dingin leh thupuak nasep a seem dingin hotkhiatna a ngah uh ahihlam kithei uhhi. Amaute, aituam nasep khat a kipiak ding lawp mahmah uh a, Pasian’ mizat hihkhak ding hunpha ngaklah mahmah uhhi. Nam hoihpen Khristiante bekmah hih leitung ah dim takin a nungta mite ahi uhhi. Vai thupi a seem ahihlam uh kithei ahihman un amau lungdamna, lungmuanna, leh thalawpna, cihte khangto hat-hat hi. Zingsang a khanlawh simun amaute tungtawnin Pasian in lampi namtuam a thakte tawh na hong seem ding, cih lam-etna tawh thoto uhhi. Nang ee leh, Khristian a koizaw pen nam na ut hiam?
Pasian in ama kumpigam -- thupiang tangthu sunga a thupipen, a tangzaipen, a namkimpen, leh a kilangpen vai lianpi -- sungah ma a pang dingin nang hongzawn hi. Thupiang tangthu (history) cih pen ama tangthu (his story) hi. Amah in tawntung hun aadingin ama aituam innkuan khat a lamlam laitak hi. Tua innkuan sangin a thupizaw bangmah omlo a, tua sangin sauvei a kipzaw ding bangmah omlo hi. Leitung bup-huam Pasian’ thupuak nasepna kizosiang ding ahihlam Maangmuhna thubu sungpanin i theikhia hi. Sawlpina (Great Commission) pen ni khatni ciangin Zawhpina (Great Completion) hong hi ding hi. Ni khatni ciangin vantung gam ah “minam namkim, gam namkim, kampau namkim”2 panin kuamah’ simzawhloh ding mi honmangpi khat Jesuh Khrih a bia dingin ama mai-ah ding ding uhhi. Nam hoihpen Khristian khat na hihleh vantung gam na tun cianga na ngah ding nopna nam tawmno khat malepin na sinkha ding hi.
Jesuh in a nungzuite kiangah “Leitung mun citeng ah pai unla mi citeng kiangah Lungdamna Thu genkhia un” a cih hunin tua Palestine gammi mizawng beelpawl neuno khatte lungbuai-in amkham mahmah uhhi. Khe tawh a pai uh kul ve maw, ahihkeileh kalaoh (camel) peuh tuan kul ve maw? Khualzinna-a zattheih ding a neih uh pen tua ciang bekmah hi. Tuilipi kantan thei tembaw (ship) cih lah om nailo ahihman in leitung bup ah va pai ding cihpen taksa pumpi lampan haksatna lianpi om hi.
Tu hunin vanleng, tembaw, meileng, leh mawtaw namkim i nei a, leitung pen neu mahmah bek thamlo nisimin tontonin neu seemseem lai hi. Vanleng tawh nai bangzah hiamkhat sungin tuilipi na kantan thei a, a kul leh zong a zingciangin inn na tungkik thei hi. Khristian nautang, Khristian tangpi tangtate aadingin leitung bup-a kiseem thupuak nasep hun-tom nasepnate (short-term international missions) ah kihel theih nading hunpha pen ciangtan omlo-in kihong ta hi. Leitung kiu khatpeuh koikoi ci lo-in na tung theiziau ta hi. Tua hi a, Lungdamna Thu i zeekkhiatloh ciangin i paulap theih ding om nawnlo hi.
Tu-in Internet a cih hong om ta a, leitung pen hong neu seemseem ta hi. Phone leh fax cihte banah Internet tawh leitung gam khempeuh phiala om mite tawh aituam kizopna kinei thei ta a, leitung bup pen na khutmedawn tungah om hi.
Khuata tampite nangawn ah email om ta ahihman in inn nusiat kul lo-in leitung phellang khat-a om mite kiangah email tawh Lungdamna Thu genpihna (e-evangelistic conversation) na neitheita hi. Leitung bup ah paiding ci-a nang hong kisawlna na cinsak nading vai tu-a zahin a lem hun, leitung tangthu sungah om ngeilo hi. Hong daltan thute pen kigamlatna, sumbeina, leh khualzin nading vanzat, cihte hi nawnlo hi. Hong daltan thu khat bek om a, tua pen i thu ngaihsutzia hi. Nam hoihpen Khristian na hihtheih nadingin na lungsim thu ngaihsutzia nahei ding kisam hi. Na muhzia leh na lungsim puakziate a kikhel ding kul hi.
NAM HOIHPEN KHRISTIAN KHAT BANGIN THU NGAIHSUTZIA DING
Angsung-bulphuh ngaihsutna pan midang-bulphuh ngaihsutna ah kihei hi. Lai Siangtho in, “Lawmte aw, naupang banga thu ngaihsut khawl ta un. Mi picingte bangin thu ngaihsun un”3 ci hi. Hih pen leitung tawh kituak Khristian khat suahtheih nading kahlei a dawl masa hi. Naupangte in amau vai bek ngaihsun uh a, a khangcing khinsate in midangte’ vai ngaihsun uhhi. Pasian in, “No aituam vaite bek ngaihsun kei unla midangte’ vai ah zong lunglut un”4 ci-in thu hong pia hi.
Hih banga lungsim thu ngaihsutzia laih ding pen thuhaksa khat himah hi. Banghanghiam cihleh eite pen pianpihin angsung thu a kinte i hi a, van kizuak tangkonate khempeuh phial in zong ei’ vai bek i ngaihsut nadingin hong thapia hi. Hih thukawng kiheina i hihtheih nadingin lampi khatbek om a, tua pen a hun sim a hun simin Pasian tungah kingakna hi. A lungdamhuai thu ah, Pasian in i buaina sungah eikia hong pum nusiat lo hi. “Pasian in eite tungah a Kha hong pia khinzo hi. Hih leitung mite’ thu ngaihsutzia nam tawh kibangin i ngaihsutlohna zong tua hang mah hi.”5
Thu-umlo mite tawh na kiho simsimin kha thu tawh kisai amaute’ kitangsapna thu a ngaihsutpih thei nahih nadingin Kha Siangtho kiangah huhna ngen in. Na kimuhpih mite aading awging kizalo “husan thungetna” a neiden na hihtheih nadingin zat-kisin in. “Pa aw, hih minu/mipa in nang hong theihloh pen amah bang in khaktan cih honghilh in” ci in.
Midangte a kha khualzinna uh ah koi mun ciang tungta uh cihthu theihkhiat nading leh theihkhiat khit ciangin amaute Khrih tawh a kinaizawsak ding thu peuhmah sepkhiat ding, cih pen nang’ lungtup ding ahihi. Hih thu, Paul’ lungsim puakzia ciinna tawh naseemthei ding hi. Amah’n, “Kei aading bang phatuam ding cih kangaihsun kei a, mi tampite hotkhiatna a ngahtheih nadingun amau aading bang phatuam ding cih kangaihsun zaw hi”6 ci hi.
Tualsung-huam ngaihsutna pan leitung bup-huam ngaihsutna ah kihei in. Pasian pen leitung bup a huam Pasian hi. Amah’n leitung bup vai awlmawh tawntung hi. “Pasian in leitung it mahmah ahih manin...”7 A patcil-a kipan amah in a piansak minam khempeuh innkuan sungmi hisaknuam hi. Lai Siangtho in, “Pasian in mi khat panin leitunga a nungta mi khempeuh bawl a, minam khempeuh zong bang hunin koimun ah omding cih khensat hi. Eite in amah, zongin banin i muhtheih nadingin hihte khempeuh Pasian in a nahihkhin hi”8 ci hi.
Leitung mi tampi tak in leitung bup-huamin thu ngaihsun khin uhhi. Thukizakna a tangzaipente leh sumzon nasep kipawlna a lianpente khempeuh pen gam tuamtuam kipawl-a kiseem ahihi. Silh le teen, nek le dawn, kimawlna, music, ettheih limlahna pawi tuamtuam, cihte i zatkhop kawmkawmin i nuntaknate pen gamdang mundanga om mite tawh nakpi-in hong kipaikan toto ta hi. Tuni-a nasilh napuante leh tuni-a nazat van namkimte zong gamdang khat pana kibawl hikhathei ding hi. I telzawh zah sangin i kizomzaw ta hi.
Hihte pen a nungta khat i hih nading hong lawpsak thute hi. Tu lianin leitung ah Khristian zong nidang tawh tehtheih lohin tampi phata hi. Paul’ thugen maan mahmah hi: “Tu-a no kianga hongtung Lungdamna Thu pen mah leitung munkhempeuh ah kizeel ding hi. Note’ nuntakna hong kikhelsak mah bangin mun citeng ah nuntakna kikhelsak ding hi.”9
Leitung bup-huamin ngaihsut theih nading kahlei dawl masa ah gam pawlkhat tengkhia-in tuate aading thungetsakna hi. Nam hoihpen Khristiante in leitung aadingin thungen uhhi. Leitung limpum (globe) khat ahihkeileh leitung gamlim khat en inla gam tuamtuamte aadingin a min tawh lo-in thungen in. Lai Siangtho in, “Kei kiangah nong nget uhleh note tungah gamte kongpia ding a, leitung mite khempeuh note’ aa hong hi ding hi”10 ci hi.
Thungetna cihpen leitunga nathupuak nasepna aading a thupipen vanzat hi. Mite in amau i itna, ahihkeileh amau tunga i thugen, cihte hong saangnuamlo thei ding uh a, himah taleh i thungetnate pen daltan theilo uhhi. Rocket thautang tawh leitung gam tuamtuam mun citeng a kingim theih mah bangin nang’n zong mite’ lungtang, pi sawmna pan ahi-a tai 10,000na pan ahi zongin nangim thei hi.
Bang ngetsak ding nahi hiam? Teci pan theihna hunpha ngah nading,11 genkhiat ngamna neih nading,12 a um ding mite aading,13 manlangin thu akizelh nading14 leh naseem mi hong kibehlap nading,15 cihte angen dingin Lai Siangtho in hongsawl hi. Thungetna tungtawnin leitung mun tuamtuama midangte tawh khut kilenin naseemkhawm thei hi.
Thupuak naseemte aading leh leitung bup-huam anlakna pawi-a kihel akuamah peuhte aadingin zong thu nangetsak ding kisam hi. Paul in a thungetpih lawm le gualte kiangah, “Kote aading thu nong ngetsak ciangun note zong kote tawh mapangin honghuh nahi uhhi”16 ci hi. Leitung leh Khristian naseemte aading limtakin thu nangetsak theih nadingin lamlahna hong piathei ding laibu pawlkhat om hi. Tuate sim in.
Leitung bup-huamin thu ngaihsutna neihtheih nading lampi dang khat pen thuthang (news) kitangkote “Sawlpina mittang” tawh simna ngaihna hi. Kikhelna khatpeuh, buaina khatpeuh a pian simsimin Pasian in ama kiangah mite na paipih theih nadingin tua thu le late zangthei ahihlam natheih ding kisam hi. Mihing cihpen lunggimna ahihkeileh thukawng kiheina (transition) cihte a tuahkhak laitakun Pasian saangthei baihpen uhhi. Leitung ah thu le la kikhelna kilaihna khang seemseem ahihman in Lungdamna Thu azanuam mite zong nidang tawh tehtheih lohin nakpi-in tamzaw ta hi.
Leitung bup-huam ngaihsutna neihtheih nading lampi ahoihpen ah kithawi-in gamdang munkhat ah thupuak nasep hun-tom geelna (shortterm mission project) khat tawh va kuankhiatna hi. Nuntakna sunga sinkhak thute, ngeina khuasakzia adangkhat sungah va hopsawnna pen sepzia amuibun khat hi a, a khengkhia zo ding omnailo hi. Na thupuak nasep na etcianna leh na kikupna khawlphot inla seemkhiazaw in. Tui thukna mun ah a valut dingin kongto nuam hi. Sawltak 1:8 sungah Jesuh in sepzia ding honggen hi; “Jerusalem khuasung, Judea gamsung khempeuh, Samaria gamsung, leh leitung mun citenga mi khempeuh tungah keima thu nagenkhia ding uhhi.”17 Jesuh’ nungzuite pen amau khua le tual (Jerusalem), amau gam (Judea), ngeina khuasakzia a dangte (Samaria) leh gamdangte (leitung mun citeng), cih bangin a vapha ding uh ahihi. Eite hong kisawl nasep pen sep zeelzeel ding hilo-in sepdet ding ahihlam phawk in. Mi khempeuh in thupuak nasep sepsiamna khuttawi a ngah kimloh uh hangin Khristian khempeuh pen thupuak nasep beelpawl li teng khempeuh ah namkhat teeiteei tawh akihel dingin hong kizawn hi. Nang, Sawltak 1:8 tawh kituak Khristian khat na hi hiam?
A tunga thupuak nasepna phual nam lite khatciat aading akigeel nasepnate ah akihel dingin tupna nei in. Gamdang thupuak nasep hun-tom geelna khat ah amanlang theipenin nakihel theih nadingin sumkhol inla akitangsam peuhmah na vaihawm nadingin kong hanthawn hi. Hih thu ah thupuak nasep kipawlna (mission agency) khempeuh phial in nang honghuhthei ding hi. Tua bangin kihel lecin nalungsim hong tangzai ding, na muhkholhna (vision) hong golzaw ding, na upna hongkhang ding, na lainatna hong thuklut ding a, na sinkhak ngeiloh lungdamna nam tawh nakidim ding hi. Na nuntakna sungah thukawng kiheina lianpi khat zong hong hitheilai ding hi.
“Hih leitung” thu ngaihsutna pan tawntung thu ngaihsutna ah kihei in. Leitunga na hun ahoihpen in nazatheih nadingin tawntung hun tawh kisai muhzia khat naneih ding kisam hi. Tua in thuneute na thupitsak masak loh nading honghuh ding a, athukin leh athupi hong khentel theisak ding hi. Paul in, “Kote in a kimuthei nate mitsuan lo-in a kimutheilo nate ka mitsuan uhhi. A hang pen a kimuthei nate tomno kal sungbek kip a, a kimutheilo nate a tawntungin kip ahihman hi”18 ci hi.
Hun le thatang tampi bei-in i sep kankan na tampite pen tawntung hun aading cih thadah kumkhat khit ciangin hong thupilua nawnlo lel ding hi. Tomno kalsung bek kimang thute aadingin na nuntakna zangkei in. Jesuh in, “Ama sep dinga kageelsak nasepna pan amah le amah a kitaalkhiasak mi peuhmah Pasian’ Kumpigam tawh kilawm kituak lo hi”19 ci hi. Paul in zong, “Note hong thatang kaih leitung van le nate a hithei zahin peel un. Tu-a namuh uh hih leitung pen a beimang ding ahihi”20 ci-in hong phawng hi.
Na thupuak nasepna lampi ah hong dongtangsak ding na, na koihkhak a om hiam? Nam hoihpen Khristian na hihzawhloh nadinga hong khaktan bang om hiam? A om bangbang, khahkhia in. “Hong zia-olsak ahihkeileh hong nungkinsak na peuhmah heemkhia ni.”21
Jesuh in, “Na sum uh vantung ah khol un”22 hong ci hi. Bangci kholthei ding i hi hiam? Mi tampite’ telkhialh thugenna khat aneihna ah Jeuh in, “Kong gen ding hi. Note aadingin lawm le gual nangah nadingun leitung hauhna zang un. Tua hileh leitung hauhna abei ciangin tawntung omna mun ah nang hong kidawntuah ding hi”23 ci hi. Hih mun ah, Jesuh in lawm le gual naneih nadingin sum tawh “lei” ding a ci, hilo hi. Khrih kiangah mite na paipih zawh nadingin Pasian’ hongpiak na sumte nazat ding kisam, acinuam hizaw hi. Tua hileh amaute pen vantung natun ciangin hong dawntuah ding, tawntung muna nalawmte hong hi ding hi. Tua pen sumbul phumna (financial investment) hoihpen ahihi.
“Kuankhia zo kei niteh” cih kammal na zakhin kha ding a, himah taleh a kuankhia ding mite kiangah sum phumna tawh amaute sawlkhiathei nahihlam Lai Siangtho in honggen hi. Lai Siangtho sungah, “Tua bangin sepna tawh amaute vantung ah hauhna taktak akhol uh hong hiding a, tuabek mah zong tawntung hun aading sum phumna lungmuanhuai ahihi. Tua banah amaute pen hih leitung ah zong Khristian lawhcingte hi ding uhhi”24 ci-in kigelh hi.
Paulap zon ding ngaihsutna pan nang hong kisawlna cinsak theih nading lampi thakte ngaihsutna ah kihei in. Na ut nakleh septheih nading lampi omden a, nang hong panpih ding kipawlnate zong om hi. A kitam zat paulap pawlkhat pen:
“Mangkam bek pau thei ing.” Tua pen a taktakin thahatna khat hizaw a, gam tampi-a om mihing awn tampite in Mangkam theinuam uhin zat-kisin ding lawp mahmah uhhi.
“Piakkhiat theih ding bangmah nei ke’ng.” Na nei mah hi. Na melpuakzia sunga om hihtheihna khempeuh leh na sinkhak thu khempeuh mun khatpeuh ah kizangthei hi.
“Khangham (ahihkeileh khangmoi) lua ing.” Thupuak nasep kipawlna a tamzawte in khankum tawh kituak dinga kilemtuah hun-tom nasep geelnate nei uhhi.
Pasian’ zat dingin amah le amah khangham lua ta akisa Sarah ahi a, amah le amah khongmoi lailua akisa Jeremiah ahi zongin, Pasian in amaute’ paulap zonnate nanolh hi. “Pasian in ‘Tua bangin ci kei in. Banghanghiam cihleh nang pen kong sawlsawlna ah a paiding leh konggen bangbang agenkhia ding na hihi. Tua ciangin mite zong kihta kei in. Banghanghiam cihleh nang kong ompih ding a, kong kemcing ding hi’ ci-in dawngkik hi.”25
Pasian kiangpan “sapna” a tuam vilvel khat ngahding akisam danin zong na kingaihsunkha thei ding a, pianngei khengval lungsim sukkhakna leh sinkhak thu (supernatural feeling and experience) khat a ngakngak zong nahithei ding hi. Ahih hangin Pasian in tamveipi mah ama hong sapna na pulaklak khin hi. I nuntakna aading Pasian’ hong geelsak ama ngimna ngate a cingsak dingin eite i vekpi-in hong kizawn hi. Tua ngate pen: a bia ding, a kilawmta ding, Khrih tawh kisunin a khanglian ding, a seemkhia ding, leh leitung ah Pasian tawh thupuak nasep a seemkhawm ding, cihte hi. Pasian in ama mite pawlkhat bek hilo, a vekpi-in zang nuam hi. Pasian aadingin thupuak nasep tawh a kizomte (on-mission) ahi dingin i vekpi-in hong kisam, hong kizawn hi. Ama pawlpi bup in leitung bup ah Lungdamna Thu a bupin puakkhia ding, cih pen Pasian’ deihna hi.26
Khristian tampite in amau nuntakna aadinga Pasian’ geelsakna khahsuah uhhi. A hang pen amaute in mun khatpeuh ah thupuak nasep a seem dingin Pasian in deih maw deihlo cih thu Pasian kiangah dong ngeilo uh ahihman hi. Amaute in ngeina khuasakzia kibatpih lohna gam khat ah inn-om kawmin thupuak nasep (resident missionary) ka va seemthei ding hiam cihthu peuhmah, launa hang tawh ahi-a theihlohna hang tawh ahi zongin, ngaihsutin nei vetlo uhhi. A seem theilo ding akisa na hihleh tu-a akimuthei lampi tuamtuamte leh a piantheihzia ding thute khempeuh limtak na etphat ding (tuacih lecin lamdang bang nasa ding hi), leh mai-a hongpai ding kumte ah Pasian in nang kiangpan bang deih cihthu ama kiangah nakpi thungetna tawh nadot ding, kisam hi. Nidang tawh tehtheih lohin septheih nading kongpi kihong zihziah napi-in inn-om kawma thupuak nasep a seem ding mi, simzawhloh a tul tampi-in kinawhsap mahmah lai hi.
Jesuh tawh kisutding na ut leh leitung bup aading sepnopna lungsim naneih ding kisam hi. Na innkuanpihte leh na lawm na gualte Khrih kiang hongzuat ciang uh tawh lungkim ding hinailo hi. Leitung ah mihing awn tul 6 val om a, Jesuh in a mangthang a tate a vekin hong ciahkik ding deih hi. Jesuh in, “Keima min hangin leh Lungdamna Thu hangin a nuntakna a paaikhia mite bek in nungta a cih a khiatna taktak theikha ding uhhi”27 ci hi. Sawlpina cih pen nang hong kisawlna hi a, nang’ sep ding khat na sep pen na-a kimang, thupitna a nei nuntakna neihtheih nading thusim hi.
SAWMTHUM-LE-GIATNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Sawlpina (Great Commission) cih pen kei hong kisawlna hi.
Phawk Ding Khawkneu: “A honkhia thei na vangliatna leh mi khempeuh
aading a tawntunga kip na geelna thu tawh leitung tengah kote hong sawlkhia in” Late 67:2 (LB)
Ngaihsut Ding Thudotna: Mai kum sungin thupuak nasep hun-tom geelna khat ah ka kihelzawh nadingin kiginkholhna bang teng nei thei ding ka hi hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

