NI SAWMTHUM-LE-KHAT NI
NA MELPUAKZIA THEIHTELNA
A masa-in ka sunglam nong sui a,
tua ciangin ka pualam nong sui hi;
ka nu’ naubu sungah kei nong bawl hi.
Late 139:13 (Msg)
Nang bek mah nang na hithei hi.
Leitung ah mihing copy cih bang a omloh nadingin Pasian in eite khatciat a tuam tekin hongseek hi. Nang hong tumdangsak thu le late, ahi bang lianin a nei midang khat zong omlo hi. Tua in, nang aadinga Pasian’ hong geelsak dinmun hong tuhkhia thei ding mi, leitung ah khat zong omlo, cihna hi. Khrih’ Pumpi aading tumdang takin na septheih omlo hileh tua na tumdangna hong kibawlsak lo ding hi. Lai Siangtho in, “Kha Siangtho khuttawi a tuamtuam,...sepsakna (service) a tuamtuam,...(leh) sepsak nading hihtheihna a tuamtuam om hi”1 ci hi. Tuate lakah a masa thu nihte a beisa khenpi sungah i kikum a, tuate pen: na Kha khuttawite leh na lungsim, cihte hi. Tu-in Pasian’ na na sepkhiat nadinga na melpuak a omlai teng i kikum ding hi.
MELPUAKZIA: NA HIHTHEIHNATE ZATKHIATNA
Na hihtheihnate cih ciangin na pianpih talente (talents) cihna hi. Mi pawlkhat in pianpihin thugenna lamsang siamna nei uhhi: Amaute thugen kawmsa-in nu’ gil sungpan suakkhia tanghial uhhi. Pawlkhatte leuleu, kimawlna lam kiva uh a, taksa pumpi zatkhiatna siam uhhi. Pawlkhatte pen setvan lamsang, music lamsang, ahihkeileh laigelh lamsang, cih bangin kiva uhhi.
Pasian in biakpiakna aading Biakbuk leh vanzat a kisam teng a piansaknop ciangin “...lim etlawm mahmahte a geel dingin leh...khutsiam nasepna namkim ah ma a pang dingin siamna, hihtheihna, leh pilna a nei”2 khutsiam mite zong omsak pah hi. Tuni-in zong Pasian in ama na a kisepkhiat theih nadingin mite tungah hih siamnate leh a dang tul tampite guanlai hi.
I siamnate khempeuh Pasian kiangpan hong pai hi. Mawhna bawlna-a kizang siamnate nangawn Pasian’ hong piak hi a, tuate pen mawhna bawl nadinga hong kipia hilo-in mite in mawhna bawlna-a, a zatkhialh uh hizaw hi. Lai Siangtho in, “Na pawlkhat limtak i sep theih nadingin Pasian in eite khatciat tungah siamna hong pia hi”3 ci hi. Na pianpih siamnate Pasian kiangpan hong pai ahih mah bangin na Kha khuttawite zah mahin thupi-in “khavai” (spiritual) hi. Pianpihin hong kipia ahihna thu bekah a kilamdang ahihi.
Mite in sepkhiatna a neihlohna uh tawh kisai-in azattheih uh paulap pen “Luikhiat ding siamna khatzong ka neihlohpi” cih hi. Hih pen nuihzak huai lel hi. Na sungah apung akhang theiding hi napi zatloh, zeekloh, phawkkhakloh-a kikoihdak hihtheihna tampi om a, a tul simin zong om kha thei ding hi. Mipilte’ kankhiatna ah ci lehang mihing a tamzawte in siamna leh hihtheihna a tuamtuam nam 500 pan 700 ciang -- na telna zah sangin a tamzaw tham -- nei, ci uhhi.
Gentehna khat gen lehang, nakhuak in thu le la trillion 100 (US - awn vive awn khat; GB - awn vive awn awn khat) khol thei hi. Na lungsim in setkan khatin thu le la 15,000 khensat thei a, tua pen na gilpi’ angawi manlanzah tawh kikim hi. Nanak in a gimnam tuamtuam nam 10,000 ciang diik thei-in khenthei hi. Na khut tawh letmat khat (an inch) asah na khatpeuh nazawt ciangin tua ii seh 25,000 ah 1 cia bek apha thu-om khat na kankhia thei hi. Kunai (quinine) zatang phelno khat, tua kunai phelno a zah awn nih apha tui tawh, nekhawm lecin zong na leii in a khaatna theilai veve hi. Nangpen upzawhloh ding hihtheihna honmangkhat tawh kidim mi khat, a lamdang mahmah Pasian’ piansak khat, na hihi.
Siamna khatciat Pasian’ minthanna aading kizang thei hi. Paul in, “Bangbang na hih uh zongin Pasian’ minthan nadingin hih un”4 ci hi. Lai Siangtho sungah Pasian in a minthanna aadinga a zat siamna tuamtuamte genteh theih ding a dim a ha-in om hi. Tuate lakah tawmkhat en pak lehang: khutsiamna, innpi lam nading lim geelna, thu vaihawmna, moh bawlna, gunkuang bawlna, muamkhum bawlna, thu kinialna, misi luang zatui tawh bawlna, puankhuina, mualsuang atna, lokhawhna, ngabenna, huan bawlna, makaihna, mi ukna, suang-inn lamna, la-phuah lasakna, galhiam bawlna, phim tawh puan zepna, lim suaihna, singno suanna, thu ngaihsutna, setvan bawlna, na athak phuatkhiatna, tembaw tawh khualzinna, vanlei vanzuakna, galkap nasepna, laihilhna, laigelhna, cihte hi. Lai Siangtho in, “Sepsakna (service) aading hihtheihna a tuamtuam om a, ahi zongin mi khempeuh tungah amau aituam sepsakna tek aading hihtheihna a pia pen Pasian khat a kibang ahihi”5 ci hi. Pasian in a pawlpi sungah nang’ aituam siamnate a kilatkhiat theih nading mun, leh vai lianpipi na sep theih nading mun, khat nei hi. Tua mun, zonkhiat ding pen nang tungah kinga hi.
Pasian in mi pawlkhatte, sum tampi zonsiamna pia hi. Moses in Israel mite kiangah, “Topa na Pasian uh phawk un. Banghanghiam cihleh hauhna na ngah nading uh zonsiamna hong pia pen amah ahihi”6 ci hi. Hih, hihtheihna nam a nei mite pen sumzon nasep kipatzia, van leizia zuakzia, summet ngahzia, cihte lamsang ah siam uhhi. Tua siamna nam naneih leh tua pen Pasian’ minthanna aading nazat ding kisam hi. Bangci danin zang ding? Khatna ah, na siamna Pasian kiangpan hong pai ahihlam tel inla ama minphat in. Nihna ah, na sumzon nasepna midangte’ kitangsapna khatpeuh dipsak nadingin leh thu-umlo mite tungah na upna thu pulak nadingin zang in. Thumna ah, Pasian tungah biakpiakna-in summet sungpan a tawmpenin sawm-ah-khat sumpi khenkhia in.7 A tawpna ah, na lungtup pen Hauhna Lamto Ding (Wealth Builder) cih hisak kei inla Kumpigam Lamto Ding (Kingdom Builder) cih hisakzaw in. Hih thu, khenpi 34na ah kong genpha lai ding hi.
Ka hihtheih pen mah ka hihding Pasian in hongdeih hi. Na hihtheihnate a zangkhia thei ding mi pen leitung ah nangbek mah na om hi. Nang’ panmun ah kuamah dang in pang theilo hi. A hang pen nang tunga Pasian’ hongpiak na dinmun tumdang pen amau ngahlo uh ahih man hi. Pasian in “ama deihna nasep theih nading na kitangsap khempeuh”8 nang hong pia, ci-in Lai Siangtho in hong gen hi. Na nuntakna aadinga Pasian’ deihna na muhkhiat nadingin bang namte ah siamin bang namte ah siamlo cih limtak na kisittel ding kisam hi.
Lasak siamna Pasian in hong piak keileh la makai a seem dingin zong hong lam-en lo, hongsawl lo pahding hi. Talen na neihloh nam nasep khat a seem dingin Pasian in nang hong konlawh ngeilo ding hi. Thu khat leuleu ah, hihtheihna khatpeuh na neih leh tua pen na nuntakna sungah sep dinga Pasian’ hong deihsak nasep hong laktel thu, nang aadinga Pasian’ deihna a lim a heem-a hong laktel thu, hi pah hi. Limsuaih, gualhuai, mi kaihkhop, cihte na kivak leh tua siamnate a kizatna nasep nam khat Pasian in hong geelsak hi, ci-in lungmuang takin kingaihsut theih ahihi. Pasian in hongpiak siamnate mawkzat lo a, ei hong sapkhiatna leh i hihtheihnate enkak den hi.
Na siamnate pen nuntak zon nading beka hong kipia hilo hi; nasepna aadinga Pasian’ hong piak hi. Peter in, “Note khatciat tungah Pasian in hihtheihnate a tuam tekin hong pia zo hi; tuate, khat le khat kihuhna-in zang hamtang unla midangte tungah Pasian’ thupha nam tampite hawmkhiasawn un”9 ci hi.
Hih laibu ka gelh laitak hunin Saddleback Pawlpi sunga mi 7000 taang in a hihtheihnate uh mi’ na sepsakna ah zangkhia uhhi. Tuate pen: pawlpi-a mawtaw hong kipiakhiate mizawngte tungah piakkhiatkik theih nadingin a puah pawl; pawlpi van leinate ah a hoihpen leh a kimanpente ngah theih nadinga a vaan pawl; zumlai file a kaikhawm pawl; limsuaihna, hun geelna leh innvai lovai a vaihawm pawl; cina bawlna lamsang a seem pawl; annek tuidawn a vaihawm pawl; la a phuak pawl; music a hilh pawl; kimawlna lam a makaih pawl; laigelh ding lamsang a huh pawl; thuhilhna (sermon) aading thu le la a kancian pawl; cihte leh a dang nasep siamna tuamtuam kihel hi. Pawlpi mi hong lut thakte kiangah, “Na siamna bangbang, na pawlpi aading na zat kul ding hi” ci-in kihopih pah hi.
MELPUAKZIA: NA SUNGPUA MELPUAKZIA ZATKHIATNA
Eite khatciat bangzah ciangin tumdang cih thu i theitel kei hi. Ci le gui salomte (DNA molecules) in sim zawhloh zah dongin nam tampi kaituah thei uhhi. A thakhauhna nam 10 panin 2,400,000,000na dong om hi. Hih a mal phazah en lecin tua zah a cin ciangin nang tawh a kibang liinlian midang khat om thei pan ding cihna hi. Tua nambat pen laidal tungah bem (zero) khat le khat kikal letmat (inch) khatta a kihalin at lecin na laidalte pen tai (mile) 37,000 sau ding hi.
Hih thu bulphuh in nate a kantel mipil pawlkhat in van awngthawlpi sunga na nengneng khempeuh kigawm pen 10 nungah bem (zero) 76 kithuap, sangin tawmzaw thei ding hi ci uh a, tua pen nang’ DNA a omzah sangin tawmzaw tham hi. Tua hi a, nang’ tumdangna pen nialtheihloh thumaan khat hi. Pasian in nang hongbawl lai-in leisaii leinom nalom ngiat hi. Tua hangin nang tawh a kibang liinlian midang cih bang om ngei nailo a, zong om ngeilo ding hi.
Pasian in namkimna (variety) hoihsa ahihna kilang mahmah hi -- na kiim na paam khuadak lecin na mu ding hi. Eite khatciat, sungpua melpuakzia (personality) a namtuam tek dingin hong piangsak hi. Pasian in “sunglam thu a kinzaw” (introverts) leh “pualam thu a kinzaw” (extroverts) mite omsak a, sepngei dungzui (routine) a deih mi leh namkimna (variety) a deih mi, cih bangin hong bawl hi. Pawlkhatte “thu ngaihsun” (thinkers) dingin, leh pawlkhatte “lungsim sukha” (feelers) dingin, hong bawl hi. Pawlkhat in khatta’ sep dingin nasep (individual assignment) kipia leh limtak zosiang uh a, pawlkhat in beelpawl (group/team) tawh kiseemsak leh nuamsa uhhi. Lai Siangtho in, “Pasian in lampi tuamtuam tawh mi tuamtuamte tungtawnin naseem a, ahi zongin tuate tungtawnin ama ngimna a tangtungsak pen Pasian khat bek mah ahihi”10 ci hi.
Sungpua melpuakzia namkim a vekpi-in Pasian in zang ahihna thu siksan theih ding etsakna Lai Siangtho sungah tampi om hi. Peter pen sanguine (a hoihlam a lam-en thei) khat hi a, Paul ahihleh choleric (cisa sungtholh natna a nei) khat hi. Jeremiah pen melancholy (lungkia-a a dah thei) mi khat hi. Nungzui sawm-le-nihte’ neih sungpua melpuakzia a nam tuamtuamte en lecin amaute sungah bang hangin buaina om thei zeel cih thu nathei pah ding hi.
Pasian’ na sepkhiatna aading lungsim kilamzia (temperament) “a maan” le “a khial” cih bang om lo hi. Pawlpi a kilekkim nading leh a namtui theih nadingin sungpua melpuakzia a namkimin i neih ding kisam hi. I vekpi in a namtui paak kung (vanilla) nam khatbek hi ngeingai lehang leitung pen cimhuai mahmah ding hi. I hamphatna bilbel ah, mite lakah namtuina nam sawmthum-le-khat sangin a tamzaw kimu thei hi.
Na sungpua melpuakzia tungtawnin na Kha khuttawite leh na hihtheihnate bangci zat ding, koi-ah zang ding, cih hong kilamdang ding hi. Gentehna-in mi nih in lungdamna thu tangkona lamsang khuttawi a kibangin nei theikha ding uh a, ahi zongin khat pen “sunglam thu a kinzaw” (introvert) hi henla khat pen “pualam thu a kinzaw” (extrovert) hileh a ngah uh khuttawi pen a namtuam tuakin hong kilangkhia ding hi.
Singsuite in sing a sa paizia dungzui-in sui le-uh baihzaw ahihlam tel uhhi. Tua mah bangin nang’ lungsim kilamzia tawh a kituaklo nasep khat hong kithatang sawl ciangin tua in lungsim kigakna leh lungsim noplohna piangsak a, nakpi-in hanciam mah ta lecin gah hoihpente na gahsak zokei ding hi. Midang khat ii sepkhiatzia i ciin hangin a tanglam theihlohna zong tuahang mah ahihi. Nang’n, amau sungpua melpuakzia na nei kei hi. Tua banah, Pasian in nang pen nang ahi dingin hongbawl ahihi. Midangte’ sepziate etkak theih dingin na la thei a, ahi zongin tuapen na melpuakzia (shape) tawh tehin na khitkhiat (filter) ding kisam hi. Na sungpua melpuakzia Pasian aading bangci zat ding cih na khensat theih nadingin tu hunin tua bangin khentel theih nading lampi honglak thei laibu leh van le na tampi omkhin hi.
I sungpua melpuakzia tuamtuamte in limlang kekseu khat bangin Pasian’ khuavak pen cimel (colour) leh kilamzia (pattern) a tuamtuam tawh kilangsak hi. Tua in Pasian’ innkuan, thuklutna leh namkimna tawh etlawmsak a, eite zong a mimal mahmahin hong etlawmsak hi. Sep dinga Pasian’ hongpiak pen mah i sep ciangin tua in hong nuamsasak hi. Pasian’ hong piak na sungpua melpuakzia tawh kituakin sepkhiatna na neih ciangin lungkimna, tangtunna, lawhcinna, cihte na sinkha hi.
MELPUAKZIA: NA SINKHAK THUTE ZATKHIATNA
Nang pen, a tamzaw ah nang’ deihteel theih ahi khollo, na khan sunga na sinkhak, thu le late in hong suisui hi. Tuate pen Pasian in nang’ hong seek nadinga hong tuahsak ahihi.11 Pasian’ na sepkhiat nading ah na melpuakzia theihkhiat nadingin a beisa huna na tuahkhak thute lakah a tawmpenin nam guk na sittel ding kisam hi:
Innkuan sinkhak thu: Na innkuan sunga khankhiatna pan bang na theikhia hiam?
Sanglai pilna sinkhak thu: Sang na kahna ah bang thuguipi (subject) teng deihpen na hi hiam?
Nasepna sinkhak thu: Bang nasep namte ah muibunpenin nuamsapen na hi hiam?
Kha sinkhak thu: Pasian aadingin bang hunte ah thuklutpen na hi hiam?
Pasian’ Na Sepkhiatna sinkhak thu: A beisa hun ah Pasian’ na bangci sep na hi hiam?
Lungsim natna sinkhak thu: Bang buaina, bang haksatnate sungpan theihkhiat nei na hi hiam?
Pasian’ na sepkhiatna aadingin nang hong seekna ah Pasian’ zat phatdiak pen a tawpna-a lungsim natna sinkhak thu pen hi. Pasian in lungsim natna khatpeuh mawkzat lo hi. Taktakin, na lungsim natna lianpen sungpan na sepkhiatna lianpen hong piangkhia theizaw ding hi. Pumzaw naupang khat ii nu le pate’ haksatna ah amau mah bangin pumzaw tanu tapa a nei nu le pate zahin a panpih thei ding dang kua omding hiam? Zu kideekcil mi khat pen zu mah tawh a na buai ngei-a zu’ khihcipna pan a na suakta khin mi khat sangin a huh theizaw dingdang kua om ding hiam? A pasal’ nusiat a thuak numei khatpen tua bang lunggimna nam mah a na thuak numei khat sangin a hehnemsiam ding kua om ding hiam?
Midangte aading sepkhiatna na neih theih nadingin Pasian in lungsim natna ding thute hong tuaksak hi. Lai Siangtho in, “Midangte i hehnep theih nadingin amah in i lungkhamnate khempeuh ah eite hong hehnem hi. Midangte a lungkham uh ciangin eite in Pasian’ hong piaksa hehnepna pen mah amau tungah i piasawn thei ding hi”12 ci hi.
Pasian’ mizat khat suah ding na ut takpi leh thumaan thutak a thakhauh mahmah khat na theihtel ding kul hamtang ding hi. Nuntakna sunga na dah na khasiat mahmahna thute -- na ipnop leh na mangngilhnop thute -- pen midangte na huh theih nadinga Pasian’ hong tuahkhaksak thute hi a, tuate pen nang’ sepkhiatna (ministry) ahihi.
Lungsim natna hong piangsak na tuahkhak thute Pasian’ zattheih ahih nadingin tuate na genkhiat ding kisam hi. Imcip nawnlo-in na khialhnate, na cinlahnate, leh na launate, lungsim siang takin na pulak ding kul hi. Tua bangin na hihna pen na sepkhiatna a muibunpen zong hong hi thei hi. I thahatnate i kisialh sangin i thaneemnate sungah Pasian’ hong huhna thute i gen ciangin mite in kilambehna ngahzaw hamtang uhhi.
Hih thu, Paul in thei ahih manin a lunggim hunte lungsim siangtakin genkhia hi. Amah’n, “Kong it sanggamte aw, Asia gam sunga ka nawkkhak uh haksatnate nong theihpih ding uh hoih kasa hi. Kote ka thuakna uh lianin ka lungkia mahmah uh a, a nungta zo nawn ding zong ka kisa kei uhhi. A si ding bekin ka kingaihsun uh a, ko le ko kihonkhia zolo ka hihlam uh zong ka kithei uhhi. Ahi zongin tuapen thuhoih khat hi. A hang pen kote hong honkhia theiding Pasian khatbek om a, tua bang ka tuahkhak uh ciangin ama khut sungah na khempeuh ka ap uhhi. Amah in misi nangawn hingkiksak thei hi. Amah’n hong huh takpi a, a lauhuai sih theihna pan kote hong honkhia hi. Himah hi. Bek thamlo, tua bangin hong huh tawntung dingin zong amah ka lam-en uhhi”13 ci hi.
A zenzenin Paul in a sinkhak ngei muanlahna leh lungkiatna na imcip hileh tua thu tungtawnin mi awn tampite in phattuamlawh ngeilo ding uhhi. A kigenkhia sinkhak thute bek in midangte huh thei hi. Aldous Huxley in, “Sinkhak thu cihpen nang tunga hongpiang thu hikei. Nang tunga hong piang thu, nang’n bangcih kik, cih hizaw” ci hi. Nang’n ee leh, na tuahkhak thute na bangcih kik hiam? Na lungsim natna mawkzat kei in: midangte huh nadingin zang in.
Tu-in Pasian’ hong suihzia lampi nam ngate kikum khin i hih manin Pasian’ ukzawhna thu (sovereignty) thupitsak zawkna leh ama na a seemkhia dingin nang hong kisinsak ahihna thu a telzaw seem dingin kong lam-en hi. Na melpuakzia pen mah na zatkhiat pen Pasian’ na na sepkhiatna sungah lawhcinna leh dipzawhna na neih theih nading thusim hi.14 Na Kha khuttawite leh na hihtheihnate, na lungkimpenna mun leh na sungpua melpuakzia tawh kituakpenna mun ah na zatkhiat ciangin na muibunpen ding hi. Kilem kituak seemseem lecin na lawhcing seemseem ding hi.
SAWMTHUM-LE-KHATNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Midang kuamah, kei hi theilo hi.
Phawk Ding Khawkneu: “Note khatciat tungah Pasian in hihtheihnate atuam tekin hongpia zo hi; tuate, khat le khat kihuhna-in zang hamtang unla midangte tungah Pasian’ thupha nam tampite hawmkhiasawn un” 1 Peter 4:10 (LB)
Ngaihsut Ding Thudotna: Pasian’ hong piak ka hihtheihna a bang pen, ahihkeileh kei’ aituam sinkhak thu abang pen, ka pawlpi aadingin luikhia thei ding ka hi hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

