NI SAWMNIH NI
KILAWMTATNA KISIASA PUAHPHATNA
(Pasian in) Khrih tungtawnin amah tawh
i kizopna puahphakik khin a,
eite tungah kizopna puahphatkik nasep hong pia khin hi.
2 Kor. 5:18 (GWT)
Kizopnate pen a tawntungin puahphatkik taak hi.
Nuntakna i cih pen bangci it ding ci-a kisinna ahih manin Pasian in kizopnate i thupitsak ding, leh kitapna, lungsim natna, buaina cihte a om simsimin kizopnate nusiat ding sangin hanciamin i kep suaksuak ding, hong deih hi. A taktakin Pasian in eite tungah kizopna puahphatkik nasep (ministry of restoring) hong pia khin hi ci-in Lai Siangtho in hong gen hi.1 Hih thu hangin Thuciam Thak sungah zong eite khat le khat kilem takin bangci om ding cih thu hong kihilhna tampi om pah hi. Paul in, “Khrih na zuihna uh panin na khatpeuh a ngahkhin na hih uhleh, ama itna in na nuntakna sunguah kilamdanna khatpeuh hong piangsak khin ahihleh, Kha Siangtho khua le tual sunga na om uh pen note aading a mannei khat ahihleh...Khat le khat kithukim unla, khat le khat ki-it unla, lawmta ki-it mahmahte hita un”2 ci hi. Midangte tawh kilem takin i om theihna pen kha picinna lim khat ahihlam Paul in hong hilh hi.3
Eite khat le khat i ki-itna hang tawh ama innkuan i hihlam hong kitheih ding Khrih in hong deih ahih zah khatin4 kilawmtatna kisia cih pen thu-umlo mite’ mai-ah a zumhuai teci panna khat hi. Korin khua-a pawlpi sungmite kikhenkhamin khat le khat thukhen zum ah a kitun zah dongun a kigalneih uh ciangin Paul a maizum mahmahna zong hih thu hang ahihi. Amah’n, “Zum thei un. Na kilawmtatna sung-uah Khrstian ciatciat kikal-a kinialna thu hong phelsiangsak thei ding mipil, a tawmpenin khat, om hamtang ding hi”5 ci hi. Pawlpi sungah thubuai a lemkik thei zah dinga picing mi khat zong a omloh pen Paul in lamsang sa mahmah hi. A laikhakna sungah a kizomin, “Hih thu, ka hihtheih zahin a manlang theipenin ka nawk ding hi: Note khat le khat na kilemloh uh phamawh hi”6 ci lai hi.
Na nuntakna Pasian’ thupha piak ding deihin Pasian’ ta na hihlam hong kitheih ding na deih leh kilemna a vaihawm (peacemaker) na hih theih ding kisam hi. Jesuh in, “Kilemna a om nadinga a seemte Pasian in thupha pia hi. A hang pen amaute Pasian’ tate kici ding uhhi”7 ci hi. “Kilemna a deihte thupha ngah ahihi” a cihlohlam ciaptehhuai hi. A hang pen mi khempeuh in kilemna deih hi. Buaina a tuakkha ngeilo “Nuam takin a om theite thupha ngah ahihi” zong ci tuanlo hi. Thubuai phelsiang zawh nadinga nakpi-a a kalsuan -- “Kilemna a om nadinga a seemte thupha ngah ahihi” ci bek hi. Kilem nading vaihawmna pen vai haksa khat ahih manin kilemna a vaihawm mi kitawm hi.
Pasian’ innkuan sungmi khat dingin hong kibawl ahihna hang, leh leitung na nuntakna aading ngimna a nihna pen midangte a it thei ding, amau tawh a kizom thei ding, cih ahihna hangin kilem nading vaihawmna pen na neihtoh theih ding siamna thupipente lakah khat ahihi. A dahhuai thu ah, eite a tamzaw thubuai phelsiangzia ding hong kihilh ngeilo hi.
Kilem nading vaihawm cih ciangin thubuai pelh (avoiding conflict) cihna hilo hi. Buaina khat taisan, a omlo dan kineih, ahihkeileh tua tawh kisai kikup ding kihta, cihte pen a taktakin meidawina hizaw hi. Kilemna Kumpi ahi Jesuh in thubuai kihta ngeilo hi. Mite’ phattuam nadingin thubuai a phuan (provoke) hun khawng om thei zawzop lai hi. Thubuai cih pen khatveivei i pelh ding, khatveivei i phuan ding, leh khatveivei i phelsiang ding kisam hi. Kha Siangtho in kitatsat lo-a hong makaih ding i thungetna pen zong tua hang mah ahihi.
Kilem nading vaihawm cih ciangin maivil (appeasement) cihna zong hi tuanlo hi. Hong kicih bangbang thuak thapaai, i luzang nangawn khe tawh hong kisiik ding dongin phal den, cihte pen Jesuh’ hong hilh thu hilo hi. Thusia tawh a kilangpannate ah Jesuh dingtang giugeu-in nungkik ding ut peuhmah lo hi.
KIZOPNA PUAHPHATKIK DINGZIA
Pasian in thu-um mi i hihna tawh eite “khat le khat kizopnate a phut dingin hong zawn hi.”8 Kizopna puahphatkik dingzia Lai Siangtho’ hong hilh kahlei dawl sagihte a nuai-a bang hi:
Mi na hopih ma-in Pasian hopih masa in. Buaina thu Pasian kuppih in. Thubuai khat tawh kisai-in na lawmte na gensiat sangin thungen masa lecin Pasian in nang’ lungsim hong laihsak, ahihkeileh zong nang’ panpih kul lo-in tua minu mipa kikhelsak, ahihlam na mukhia zeelzeel dinghi. Amaute tawh kisai-in thungen seemseem lecin na kizopnate uh hong hoihzaw seemseem ding hi.
David in a la-phuahte sunga a zat mah bangin thungetna pen tunglam thuzaksakna-in zang in. Na lungkim lohnate Pasian kiangah gen in. Na hehna, na lungsim natna, na pangpatna, ahihkeileh na lungsim sukkhakna khatpeuh, cihte hangin Pasian lungzing ngeilo a, zong lamdang sa ngeilo hi. Tua ahih manin na lungsim sunga om bangbang ahi bang lianin genkhia in.
Thubuai a tamzaw pen kitangsapnate, a kidiploh man-a piang ahihi. Tua kitangsapna pawlkhatte pen Pasian bek in dim thei hi. Pasian bek ii dip theih kitangsapna khat, a dim dingin mi khatpeuh -- na lawmte khat, na zi na pasal, na nasepna pu, ahihkeileh na innkuanpih khatpeuh, cihte -- na lam-etkhak ciangin lungkiat nading le khasiat nadinga nang le nang a kibawl na hihi. Na kitangsapnate khempeuh Pasian simloh kuamah dang in hong dipsak theilo hi.
Thubuai i tuahkhak tampite pen thunget lohna hang ahihlam Sawltak James in hih bangin hong hilh hi: “Bang in note kikal ah kidona le kitotna piangsak hiam?...Deih na nei uh a, na ngah kei uhhi...Pasian kiangah ngenlo na hih manun na ngah kei uhhi.”9 Eite hong lungdamsak dingin Pasian sangin mite mitsuanzaw i hih manin hong sepsak zawhloh uh ciangin i heh hi. Pasian in, “Kei kiang hong pai masa peuh ve” hong ci hi.
Sep ding pan masa den in. A hehsakpa na hi-a hong kihehsakpa na hi zongin tua pen thupi masa lo hi: a gamtaang masa dingin Pasian in hong lam-en hi. Na langkhatte’ hong pat ding ngak kei in. Amau kiang pai masa in. Kilawmtatna kisia puahphatna pen thupi mahmah a, beelpawl biakpiakna sangin masakzawk ding nangawnin Jesuh in hih bangin hong hilh hi: “Biakpiakna mun ah lutin biakpiak van khat lui ta dingin na kipat laitak, nang tungah a heh na lawmte khat om ahihlam na phawk vat zenzen leh, na biakpiak van hici koih phot inla thakhat thu-in tua na lawmpa kiangah pai-in kilemna va bawl masa in. Tua khit ciang bekin kilehkik inla Pasian tawh na sep dingte seem pan in.”10
Kilawmtatna kisia ahihkeileh a awk ciangin lem genna (peace talk) khat neih ding geel pah in. Sotto, paulap zong, ahihkeileh “nidang khawng teh vaihawm mah ning ee” ci-in kamciam pia, cihte hih kei in. Maitang kituah-a kimuhna khat a manlang theipenin neihsawm pah in. Ziakaina in khasiatna khangsakin thu le late siasuaksak hi. Thubuai a pian ciangin hun in phelh theilo hi; liammate naiphualsakzaw hi.
Manlang-a sep pahna in na kha nuntakna a kisia ding zong phatuamsak hi. A kiphelsianglo thubuaite-a kipan mawhna cih himhim in eimahmah hong buaisak bek hilo-in Pasian tawh i kilawmtatna khaktanin i thungetnate hong ngahlosak hi, ci-in Lai Siangtho in hong gen hi.11 Job kiangah a lawmte in, “Khasiatna tawh si dek zeenin nang le nang na kigimsak ding pen a haivai thu hi a, khiatna nei lo hi” a cih ban-uah “Hehna tawh nang le nang na kiliamsuah hi”12 ci lai uhhi.
Lem genna ah lawhcin nadingin kimuh nading a mun leh a hun teelsiamna zong kisam mahmah hi. Na nihtuakun na gim mahmah uh laitak, ahihkeileh midang khatpeuh hong kallut theihna, cih hunte ah kimu kei un. Hun a hoihpen ah ci lehang na nihtuakun a hoihpen dinmun ah na om laitak uh ahihi.
Amaute’ lungsim sukkhaknate khual in. Na kam sangin na bil lim zatzaw in. Kithutuahlohna thu khatpeuh na kikuppih ma-in mite’ lungsim sukkhaknate na ngaih masak sing kisam hi. Paul in, “Nang’ aituam lunglutnate bek zongkhia lo-in khat le khat ii lunglutnate zongkhia un”13 ci-in sepzia ding hong gen hi. Hih mun ah “zongkhia” cih kammal pen Greek kammal skopos panin hong pai hi a, tua panin telescope (gamla-etna limlang) leh microscope (malneu-etna limlang) cih Manglai kammalte hong piangkhia hi. Limtak kinbawl, cihna hi. A thu a late sangin amau lungsim sukkhaknate bulphuhzaw in. Phelsiang ding masak kei inla thukhualna tawh pankhia hi.
Mite’ lungsim sukkhakna tungtawnin hopihsawm masa kei in. A thugen uh ngai inla a lungsim sung-ua om teng nuam takin suahkhiasak in. Na thukim zawhloh thu hong kihel phial zongin a thugen uh tel na hihlam lahna-in na lu su in. Lungsim sukkhaknate cih pen a maan den, thulam a tawn den, cih bang hi zenzenlo hi. Taktakin, i khasiat ciangin i thu ngaihsutzia leh i gamtatziate haivai thei mahmahzaw hi. David in, “Ka khasiat suakin ka lungsim a nat ciangin ganhing bangin ka hai gamtat hi”14 ci-in pulak hi. I lungsim a nat ciangin eite i vekin i haitat thei hi.
A kilehbulh khat ah, Lai Siangtho in, “Mi khat a pilna in lungduaisak hi; mite’ khialhna kitheihmawhbawlna pen ama aading minphatna ahihi”15 ci hi. Lungduaina cih pen pilna pan hong pai hi a, pilna pen midangte’ muhzia ngaihsiamna pan hong pai hi. Ngaisiam cih ciangin “Na muhzia thupi sa ing. I kizopna thupilaak ing. Nang pen kei aadingin thupi mahmah teh” cihna hi. Tanglai thuciin khat ah, “Mite in amau i thusim lam a theih matengun i theih thute hong thusimsak lo uhhi” ci a, maan mahmah hi.
Kilawmtatna puahphat nadingin “Eite in midangte’ muanlahna leh launa cihte theihpihna ‘vangik’ i puakloh phamawh hi...Ei le ei hilo-in midang khat lungkimsak ni in ama phattuam nading na seem ni.”16 Midangte’ hehna khat, a diakdiakin mumal neilo-a lunghamnate, lungduai tak-a thuakna pen kipumpiakna nam khat hi. Ahi zongin tua mah pen nang aadinga Jesuh’ hong sepsak thu ahihlam mangngilh kei in. Jesuh in nang hong hotkhiat theih nadingin mumal a neilo, a siahuai mahmah hehna na thuak hi: “Lai Siangtho in a gen mah bangin...Khrih in ama aituam lungsim sukkhaknate zul lo-in hih bangin ci hi: No hong simmawh mite’ hong simmawhnate kei tungah hong tu hi.”17
Thubuai na neihpih minu mipa kiangah kipulak in. Kizopna khat puahphat ding thupi sa takpi na hihleh na khialhna ahihkeileh na mawhna kipulak masak ding kisam hi. Hih pen thu le late a kitelzaw dinga etzia ahihlam Jesuh in hih bangin hong gen hi: “A masa-in na mittang sunga singluang lakhia in; tua hileh na lawmpa mittang sunga ciangkang bangcih ding cih thu na theitel zawkha thei ding hi.”18
I mittang sungah khuamuhna a neilo civom khawknote (blind spots) zong kihel veve ahih mah bangin thubuai na neihpih minu mipa tawh na kimuh ma-in na gamtatnate etkakna hong neihsak dingin midang pawlkhat na kuppih ding kisam hi. Hih thubuai sungah nang’ khialhna bangzah ciang kihel cih na theih nadingin zong Pasian dong in. “A kei ngiat, buaina ka hi hiam? Thulam a tawnlo, lungsim a khauh lua, ahihkeileh a khasia baih lua, khat ka hikha hiam?” ci-in dong in. Lai Siangtho in, “Mawhna tawh kipelh danin i kigen leh ei le ei a kikhem i hihi”19 ci hi.
Mawhna pulakna pen kilemkik nading vanzat kimang mahmah khat hi. Khatveivei, thubuai khat phelsiang nadinga i kalsuanzia in tua a thubuai taktak pen sangin khasiatna a lianzaw piangsak thei hi. Na langpa in nang le nang a kigum mahmah ding zong hong sakha theiding ahih manin na khialhnate kiniamkhiatna tawh na pulak masak ciangin tua in na langpa a hehna vengsak a, hong khauhdawn ding teng zong beisak hi. Paulap zon ding leh midang ngawh ding sawmkei inla thubuaina sunga na kihelna peuhpeuh ah lungsim siang takin nang le nangmah kingawh in. Na khialhnate aadingin mawhpuak la inla mawhmaina ngen in.
Thubuaina do inla a mi do kei in. Nang le nang kimawhsak lopi-in thubuai na vengsak zokei ding hi. Thu nih lakah khatzawzaw na teel ding kisam hi. Lai Siangtho in, “Neem takin dawntuahna in hehna vengsak a, kamkhuah zatna in lungsim mei bangin tawhkuang hi”20 ci hi. Bingdawnna tawh thu le late phelsiang zo ngeilo ding na hih manin na kammal zat dingte pilvang takin teel in. Thuneem tawh dawnkikna pen elpauna sangin hoihzaw den hi.
Thubuai phelsiang ding hanciamna ah na thu genzia pen na genkhiat thu zah mahin thupi hi. Ngawhna pian tawh na pau leh keeksa pian mahin hong kingai ding hi pah hi. Pasian in, “A pil, a picing mi pen a thutheihna hang tawh mite in thei uhhi. A thugente zaknop-huai seemseem leh mite’ lungsim la zo seemseem hi”21 ci-in hong hilh hi. Mawhzon thapaih pen cikmahin kimang ngeilo hi. Na elpau lai siahsiah mi’ lungsim na la zo ngeikei ding hi.
USA leh USSR kikal kidap-demna (Cold War) a pian lai-in galhiam pawlkhat siahuai piangsak lua ding ahih manin tuate zatloh dingin a gam nihun kithukim uhhi. Tu hunin zong kaat kihel (chemical) galhiamte leh lungno kihel (biological) galhiamte zatloh dingin kikhaktan a, nuclear gamhiam tampite zong pawlkhat kikhiamin pawlkhat kisusia hi. Kilawmtatna a hoih nadingin nang zong kizopna tawh kisai zum le hiam na vanzatte ahi, mawhsakna, mawhmatna, neubawlna, haamsiatna, simmawhna, tungnung tuanna, leh elpauna, cihte na suksiat ding kisam hi. Hih thu, Paul in hih bangin na tomgen hi: “Na genkhiat uh thu in a za mite phattuamna a piak theih nadingin mi’ lungsim a nasak ding kammalte zang kei unla kilamtohna a piangsak, kitangsapna a dim, na-a kimang ding kammalte bek zang un.”22
Ahithei zahin mapangkhawm in. Paul in, “Mi khempeuh tawh na kilem theih nadingun no lampanin na hihtheih khempeuh uh hih un”23 ci hi. Kilemna cih ahih nakleh manh piakna tawh kithuah pah hi. Khatveivei i kiphatsakna tawh khek kul a, a tamzaw ah i angsung-bulphuhna tawh khek kul hi. Kilawmtatna a hoih nadingin nang lampan khiapsukna, midangte tawh kileptuahna, leh amau kitangsapnate masakna, cihte na hihtheih zahin seem in.24 Topa Jesuh’ gen Thupha Ngah Mi (beattitude) a sagihna hih bangin lemkikin kigen thei hi: “Mite tungah kidemzia ding ahihkeileh kidozia ding cih sangin mapankhopzia ding na lah theih ciangin nang pen thupha ngah na hihi. Tua hun pen nang, kua hi taktak cih thu leh Pasian’ innkuan sunga na dinmun, na muhkhiat hun ahihi.”25
Phelsiang ding sangin kilemkik ding bulphuhzaw in. Mi khempeuh, na khempeuh ah, a kithukim dingin lam-etna pen a taksuak theilo (unrealistic) thu hi. Kilemkikna in kizop kithuahna mah mitsuan a, phelsiangna in buaina mah mitsuan hi. Kilemkikna i mitsuan ciangin buaina hong neusuak a, a buaipihtaaklo thu khat hong suak thei hi.
I kibatlohnate i phelsiang zawhloh hunte nangawnin kizop kithuahna i lamto thei hi. Khristiante in lungsim siang, lungsim maan tawh kithukim lohnate leh muhzia kibanglote i nei thei zeel a, ahi zongin tuate pen kilungkim lohna tawh hilo-in lungkim tak mahin a kithukimlo i hihi. Diamond suangmanpha khat bek mah pen kiu tuamtuam pan i et ciangin mel tuamtuam hong nei hi. Pasian in ki-uniform-na (mel le sa kibat liinlianna) deih masa lo a, kipumkhatna (unity) bek deih ahih manin vai khatta khatta ah eite ki-ettel teeltaal se kullo-in khut kilenin i kalsuan khawm thei hi.
Tua i cih ciangin vai phelsiangna kisam nawnlo cihna hilo hi. Kikupnawina, leh kinialna nangawn zong, kisam lai theikha ding a, ahi zongin tua pen lungsim kithuhualna tawh hih ding ahihi. Kilemkik cih ciangin kitawng kiseel nawnlo cihna hi a, vai kikum nawnlo cihna hilo hi.
Hih khenpi sungpana na theihkhiat thute tungtawnin tu-in kua na hopihkik ding kisam hiam? Kua tawh kilawmtatna na puahphat ding kisam hiam? Na hun sotto kei in. Na nasep khawl phot inla tua minu mipa tawh kisai-in Pasian hopih in. Tua ciangin tua minu mipa kiangah pai inla (phone zat ding a lem leh phone tawh hopih inla) na theihsa thu teng zat-kisin ding kipan in. Hih kalsuanna sagihte theih-ol mahmah a, ahi zongin zat-ol hetlo hi. Kizop kithuahna puahphat nadingin nakpi thasaanna kisam hi. Tua hangin zong Peter in, “Midangte tawh kilem takin nuntak nading thu nakpi-in hanciam un”26 na ci hi. Himah taleh kilemna aading na sep ciangin Pasian’ sep ding khat a seem na hihi. Pasian in kilem nading a vaihawmte ama tate a na cihna zong tu-a thu hang mah ahihi.27
SAWMNIHNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Kizopnate pen a tawntungin puahphatkik taak hi.
Phawk Ding Khawkneu: “Mi khempeuh tawh na kilem theih nadingun no lampanin
na hihtheih khempeuh uh hih un” Rom 12:18 (TEV)
Ngaihsut Ding Thudotna: Tuni-in kua tawh ka kizopna kisia pen ka puahphat
ding kisam hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

