NI SAWM-LE-GIAT NI
NUNTAKNA SINKHAWM
Note khatciat Khrih pumpi tunga pumtung nate na hi uh a,
thunuam tawh a nungtakhawm dingin hong kizawn ahihi.
Kolose 2:15 (CEV)
Pasian’ mite kithuhual takin a nuntakkhop uh
bangzahin hoihin etlawm ahi hiam!
Late 133:1 (TEV)
Nuntakna pen hopkhiat (shared) dinga kigeel hi.
Pasian in eite nuntakna a sinkhawm dingin ngimna hong nei hi. Hih sinkhop hawmkhopna pen Lai Siangtho in kilawmtatna ci hi. Ahi zongin tuni-in tua kammal in Lai Siangtho sunga ama khiatna taktak pua nawn phalo hi. Tu hun “kilawmtatna” kammal a kizat ciangin tomno sung holimna, kikholhna, annekna, leh gualnop ciamnuihna, cihte a gen nuam hizaw hi. “Koi-ah kilawmtatna nei na hiam?” cih thudotna pen “Bang pawlpi ah kikhawm na hiam?” cihnopna hita a, “Kilawmtatna nei dingin na khawlsuak un” cih pen “Nek le dawn ngaksuak un” ci-a kikhohna hita hi.
Kilawmtatna taktak cih pen hun bawlnate-a va kilaakna ciang bek hi peuhmahlo hi. Nuntakna sinkhawm cihna hizaw hi. Tua sungah angsung thu kihello itna, lungsim maan tawh hopsawnna, midangte aading sepsak takpina, iksit lo-a piakkhiatna, lungsim takpi tawh hehnepna, cihte-a kipan Thuciam Thak sunga i muh “khat le khat” cih thupiakna khempeuh a vekpi-in kihel hi.
Kilawmtatna thu i genna ah a zaina zah thupi a, Neu seemseem leh hoih zawseem hi. Mihonpi tawh biakpiakna na neikhawm thei ding a, ahi zongin kilawmtatna na nei theikei ding hi. Beelpawl (group) khat sungah mihing sawm sangin a tamzawk ciangin hong kihel pha nawnlo -- a diakdiakin a kamtawm zawdeuhte -- om thei a, tua beelpawl zong mi tawmkhat ii huzapna nuai-ah tung ding hi.
Topa Jesuh in nungzui beelpawl neuno khat tawh naseem hi. Tampi teelbeh thei lua ding ahih hangin mikim limtak hong kihel ding a deih i hihleh mihing sawm-le-nih cih pen beelpawl a golpenpen hita ahihlam Jesuh in tel hi.
Khrih’ Pumpi pen, tu-a na pumpi bang teek mahin, sazang (cell) neuno tampi kigawmkhawm ahihi. Khrih’ Pumpi a nuntakna zong, na pumpi mah bangin, sazangte sungah om hi. Hih thu hangin Khristian kici peuhmah a pawlpi sung-ua belpawl neunote -- innkuan sung kilawmtatna belpawl khat, Nipi sang khat, ahihkeileh Lai Siangtho thusinna khat, cihte khatpeuh -- lakah a kihel ding uh kisam hi. Khua le tual taktak suahna pen hihte sunga om a, mihonpi kikhopna lakah om lo hi. Na pawlpi pen tembaw (ship) khat bang ahihleh beelpawl neunote cih pen tua tembaw tawh a kikhihkhawm dongtuak hutna gunkuangte (lifeboats) tawh kibang hi.
Pasian in thu-um mi beelpawl neunote tawh kisai-in kamciam thupi mahmah khat hong pia hi: “A hang pen Keima min tawh nih ahihkeileh thum a kikaihkhopna mun ah amaute lakah kei ka om hi.”1 A dahhuai thu khat ah, beelpawl neuno khat sunga omna nangawn in khua le tual taktak suahna hong sinkhasak hamtang ding cihna om tuan nailo hi. Nipi sang leh beelpawl neuno tampi takte pen tungtham kineihna tawh awkcip a, kilawmtatna taktak sinkhak nading thu le la lamsang nengkhat zong om lo thei hi. Tua ahihleh kilawmtatna a taktak leh a huut, a kilamdanna bang ahi hiam?
Kilawmtatna taktak sungah mite in hihna maan sinkha uhhi. Kilawmtatna maan cih pen kibawltawmna, a tungtham-a kihona hilo hi. Lungsim takpi tawh kihona, khatveivei ciangin sungkua gilzang teng nangawn kipholakna hi. Mite in amau hihna bangbang kineihkhem selo-in nuntakna sunga a tuahkhak thute uh lungsim siang takin a pulak ciangun tua bang kilawmtatna nam hong piang hi. Lungsim natna, lungsim a sukha thu, guallelhna, muanlahna, launa, thaneemna, cihte im lo uhin siang takin pulak uh a, thungetna tawh a kipanpih nadingin huhna ngen uhhi.
Hihna maan (authenticity) cih pen pawlpi pawlkhatte sunga na tuahkhak thute tawh kilehbulh liinlian hi. Pawlpi pawlkhatte ah lungsim siang takin kihona, lungsim kiniamkhiatna, cihte sangsikin kineihkhemna, ei bek kithupitsakna, tungtham thusiamna, leh pawlkaihna nam dana kihona, cihte bek om hi. Mite in a maitang uh tuam uh a, a nuntakna uh thuhoih thupha bek tawh a kidim dan khatin gamta-in kineih uhhi. Hih bang lungsim puakziate hangin kilawmtatna taktak thaneemin keugawcip hi.
I nuntakna tawh kisai-in siang tak, maan takin ahi bangin i om ciang bekin kilawmtatna taktak kisinkha pan hi. Lai Siangtho in, “Pasian pen khuavak sungah om ahih mah bangin eite zong khuavak sungah i nuntak leh khat le khat kilawmtatna i nei thei hi...Mawhna nei lo danin i kigen leh ei le ei a kikhem i hihi”2 ci hi. Leitung mite in khat le khat sungmisuah theihna pen khuamial sung bek dingin ngaihsun uh a, ahi zongin Pasian’ genna ah khuavak sung ding hizaw hi.
Thu khat ah, hihna maan tawh om ding cih ciangin ngamna leh kiniamkhiatna a nihin kisam hi. Mi’ hong theih ding, mi’ hong nawlkhiin ding, lungsim a nat khak ding, cih patauhna kinei zeel hi. Tua ahihleh bang hangin tua a patauhhuai thu phul teeiteei ding i hi hiam? A hang pen kha leh lungsim a cidam nading leh a khangcin theih nading lampi pen tua bek om ahih man hi. Lai Siangtho in: “Na vekpi-un hih bangin zat-kisinna nei un: Bucing takin leh cidam takin na nuntakkhop theih nadingun khat le khat na mawhnate uh kipulak unla, khat le khat thu kingetsak un”3 ci hi. A lauhuai thute mah phutkhiatna tawh a khangcing to dingte i hi a, tua lakah eimahmah tung leh midangte tungah kineihkhem lo-a lungsim siang neih ding phutkhiat ding a haksapen thu hi.
Kilawmtatna taktak sungah mite in kizoptuakna sinkha uhhi. Kizoptuakna (mutuality) cih ciangin piakna leh saanna hi. Tua pen khat le khat tungah kingap, kingakna hi. Lai Siangtho in, “I pumpi Pasian’ hong lamzia pen eite pawlpi khatin i nuntakkhopzia ding thu theihtel nading ettehna lim hi pah hi: pumtung na khatciat pumtung na a dang khatciat tungah kingam hi”4 ci hi. Kizoptuakna cih pen kilawmtatna aading a laigil hi a, kizopnate a kipaipelh dingin lamto, vaipuakte pua-khawm, khat le khat kihuh kipanpih, cihna hi. Paul in, “I neih upna tawh eite khat le khat i kihuh ding ka deih hi. Note’ upna in kei hong huh ding a, kei’ upna in note hong huh ding hi”5 ci hi.
Eite khempeuh pen midangte in hong tonpihin tha hong piak ciangin i upna kip paisuak theizaw hi. Lai Siangtho in eite a kimuangtuak ding, tha a kipiatuak ding, nasep a kihuhtuak ding, leh a kipahtawituak dingin thu hong pia hi.6 Eite “khat le khat” leh “khat aadingin khat in” vai tuamtuam tek a kisepsak dingin Thuciam Thak sungah sawmnga vei val bang hong kisawl hi. Lai Siangtho in, “Kilemna leh kilaptoh tuakna a piangsak ding thu peuhmah hanciamin hih un”7 ci hi.
Khrih’ Pumpi sunga mi citeng khempeuh aading mawhpuak (responsible for) na nei kei a, amau tungah vaipuak (responsibel to) a nei na hihi. Amaute panpih nading ahih nakleh na hihtheih bangbang a sepsak dingin Pasian in nang hong lam-en hi.
Kilawmtatna taktak sungah mite in thukhualna sinkha uhhi. Thukhualna (sympathy) cih pen sepzia ding ngaihsutna pia, ahihkeileh huhna themno khat pia pak, cihna hilo hi. Thukhualna cih ciangin midangte’ tuahkhak haksatna thute sungah lutin puakpihna hizaw hi. Thukhualna in, “Na tuahkhak thute ong telpih ing. Na lungsim sunga na thuakna teng zong a haivai, a lamdang deuh, cih bang hi tuankei” hong ci hi. Tua pen tu hunin mi pawlkhat in “theihsiamna” (empathy) ci-in a lawh uh hangin Lai Siangtho sunga kammal taktak pen “thukhualna” mah ahihi. Lai Siangtho in, “A siangtho mipawl na hihna uh tawh...thukhualin migi-in kiniamkhiatin nunneemin lungduai un”8 hong ci hi.
Thukhualna in mihingte’ kitangsap bulpi nam nih hong dipsak hi: hong kitelpih ding kitangsapna, leh na lungsim sukkhaknate thu-a hong kisimsak ding kitangsapna, cihte hi. Mi khatpeuh ii lungsim sukkhaknate telpihin tuate, thu-a na simsak ciangin kilawmtatna a lamto na hihi. A buaihuai khat ah, eite pen thu le la vaihawm ding tam lua-in manlah lua mahmah thei i hih manin mi hehpih ding hun nei lo-in i om thei hi. Ahihkeileh zong ei’ lungsim natna teng tawh i buaikhop thei hi. Ei le ei hehpihhuai kisakna (selfpity) lungsim in midangte i khualna kiamsak hi.
Kilawmtatna dawl tuamtuam om a, dawl khatciat pen hun tuamtuam tek aadingin kilawm kituak hi. Kilawmtatna dawl a oltheipente ah, ci lehang puakkhop kilawmtatna (fellowship of sharing) leh Pasian’ Kammal sinkhop kilawmtatna (fellowship of learning) cihte hi. Dawl a thukzaw khat ah ci lehang thupuak nasep vai-a khualzinnate ahihkeileh mi cimawh huhnate ah i sepkhop laitak-a mi’ aadinga sepsak kilawmtatna (fellowship of serving) hi. Dawl a thukpenpen, a haksapen ah ci lehang thuakpih kilawmtatna (fellowship of suffering) hi a, khat le khat gimna dahna vangikte kipuakpihna hi.9 Leitung mun tuamtuama om bawlsiatna leh pampaihna a thuak, upna hanga sihna ciangdong nangawn a tuak, Khristiante pen tu-a a thukpen dawl thu a telpente ahi uhhi.
Lai Siangtho in, “Khat le khat buaina leh haksatnate pua-khawm unla, tua bang danin Khrih’ thukham na mang un”10 ci hi. Eite khat le khat i kisap phatdiak hun cih pen haksatna lianpi, dahna leh muanlahna, cihte i thuak hun laitak hi. I upna hong puksak zo ding thu-omziate i tuahkhak laitak hun mah pen thu-um lawm le gualte i kisappen hun hi pah hi. Eite aadingin Pasian muanna hong neihpih ding leh hong kaikhia ding lawm le gual beelpawl neuno khat i kisam hi. Pasian a gamlatsuah hun laitak nangawnin beelpawl neuno sungah Khrih’ Pumpi taksuakin lawn theih dingin om hi. Gimna a thuak hun sunga Job a kinak sappi pen hih thu ahihi. Job in, “Lam-etna a bei mi khat in Vanglian Pasian kihtakna a nusia khin phial zongin a lawm a gualte’ itna ahihleh a ngah ding kisam hi”11 ci-in pulak hi.
Kilawmtatna taktak sungah mite in hehpihna sinkha uhhi. Kilawmtatna cih pen hehpihna (mercy) a omna mun hi a, tua mun ah khialhnate kiciamteh lo-in kimaisak hi. Thutang thu sangin hehpihna a thahatzawk ciangin kilawmtatna piangkhia hi.
Eite i vekpi-in hehpihna i kisam hi. A hang pen i vekpi-in lampi ah tuk thei-in i kipaai thei a, i dintang kik zawh nadingin huhna kisam i hih man hi. Khat le khat hehpihna i kilah ding kisam a, khat le khat tungpan ngah ding utna i neih ding zong kisam hi. Pasian in, “Mite a mawh uh ciangin lamet bei dinmun a tunloh nadingun amaute na maisak ding uh, leh na hehnep ding uh, kisam hi”12 ci hi.
Mawhna maisak lopi-in kilawmtatna na nei theikei ding hi. Khasiatna leh thangpaihna in kilawmtatna siasak den ahih manin Pasian in “Khialhna kiciamteh ngeikei un”13 ci-in hong phawng hi. Eite cingtaaklo i hih manin sauvei simsim omkhawm lehang khat le khat i kihehsuah thei hi. Khatveivei sawm lopi-in ahi zongin, kahtveivei sawm ngiatin ahi zongin khat le khat lungsim i kinasak thei a, bangbang hileh tua thu nihte geel ah kilawmtatna neihsuak nading leh thakpatkik nadingin hehpihna leh maisakna tampi kisam hi. Lai Siangtho in, “Khialhnate khat le khat na kisaansiam ding uh, no hong hehsak mite na maisak ding uh, kisam hi. Pasian in note hong maisak khin ahih manin note in zong midangte na maisakloh uh phamawh, cih thu phawk den un”14 ci hi.
Pasian’ hong hehpihna thu pen midangte tungah hehpihna i lah nading hong tawsawn thu ahihi. Pasian’ hong maisaksa zah khengvalin nang tungah maisakna hong kingen ngeilo ding, cih thu phawk in. Mi khatpeuh hangin na lungsim a nat simsimin thu nih, khatzawzaw teel ding, na nei hi: Ka tha leh lungsim sukkhaknate thuhkikna-in zang ding maw, ahihkeileh phiatmaina-a zang ding? A nihin na hihkhawm theikei ding hi.
Mi tampite in muanna (trust) a cih leh maisakna (forgiveness) a cih, hihte geel khentel theilo uh ahih manin hehpihna a lah ding uh zahkai thei mahmah uhhi. Maisakna cih ciangin a beisa thute beisakna hi a, muanna cih ciangin mailam hun thu tawh kisai hi.
Maisakna cih pen, hong kithum-a hong kithum kei zongin, seppah ding thu hi. Muanna ahihleh hun sawtpi sung lamtohkik ding kisam hi. Muanna thu ah ciaptehna a om kul hi. Mi khatpeuh in na lungsim mat le zetin hong natsak leh thakhat thu-in a maisak pah dingin Pasian in thu hong pia hi. Ahi zongin tua minu mipa thakhat thu-in a muang pah dingin hong sawl lo a, na lungsim hong nasak dingin na kiphal nawn ding zong hilo hi. Tua minu mipa in kikhel khin ahihna thu, tawlkhat sung hong lahcian ding kisam hi. Muanna lamtohkik nadinga a hoihpenpen mun ci lehang thapiakna leh kimuanna a om theihna mun ahi beelpawl neuno sung ahihi.
Kilawmtatna taktak a nei beelpawl neuno khat sunga sungmi na hihna tungtawnin na sinkhak ding hamphatna pen tampi om lai hi. Hih pen na Khristian nuntakna sungah a kihelloh phamawh ahih manin thuneu ngaihsut ding hilo hi. Khristiante pen kilawmtatna aadingin kum 2000 val bang beelpawl neunote tungtawnin maanmaanin kikaikhawm khin uhhi. Tua banga beelpawl nam ah na kihel ngei nai keileh na khahsuahkhak pen, bang hi cih nangawn a thei lo na hihi.
Mai-a khenpi sungah thu-um midangte tawh tu-a dan khua le tual nam patkhiat ding vai tawh kisai thu i kikum ding a, ahi zongin tu-a khenpi sunga i gensa thute in zong kilawmtatna taktak pana kingah hihna maan, kizoptuakna, thukhualna, leh hehpihna, cihte sinkhaknopna lungsim hong neisak dingin ka lam-en hi. Nang pen khua le tual a nei dingin hong kipiangsak ahihi.
SAWM-LE-GIATNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Ka nuntakna sungah midangte zong ka kisam hi.
Phawk ding Khawkneu: “Khat le khat buaina leh haksatnate puakhawm unla,
tua bang danin Khrih’ thukham na mang un” Galati 6:2 (NLT)
Ngaihsut Ding Thudotna: Thu-um mi a dang khat tawh a maanzaw, kimaingapna
a omzaw dinmun ah kizopna ka neih nadingin tuni-in bangci nam kalsuanna nei thei
ding ka hi hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

