NI SAWM-LE-SAGIH NI
KISAIPIH DING MUN KHAT
Note pen Pasian’ aituam innkuan sungmite,
Pasian’ gam sunga gammite na hi uh a,
Pasian’ bangkua sungah Khristian dangte
khempeuh tawh na kisai uhhi.
Efesa 2:19b (LB)
Pasian’ innkuan cih pen a nungta Pasian’ pawlpi hi a,
thumaan thutak phungpi leh a taw-phahpi ahihi.
1 Timoti 3:15b (GWT)
A um ding bek hilo, kisaina (belonging) a nei dingin nang hong kizawn hi.
A cingtaak, mawhna a baanglo Eden Huan sung nangawn ah Pasian in, “Mi pen khatkia-a om ding hoih lo hi”1 ci hi. Eite pen khua le tual (community) aading hong kipiangsak, kilawmtatna aading hong kisui, innkuan khat aading hong kiseek, i hih manin Pasian’ ngimnate ei le ei’ thu-a a cingsak zoding kuamah om lo hi.
Thu-um midangte tawh kikhenkhia-a kilawmtatna a zanglo, a tangom, a tolteen mi siangtho ahihkeileh kha siampi cih bang Lai Siangtho sungah kiciamteh lo hi. Eite hong kikoihkhawm, hong kipehkhawm, hong kilamkhawm, hong kizomkhawmin tua banah hong kilakhawm ding hi,2 ci-in Lai Siangtho in hong gen hi.
Khrih tawh na kizopna pen mimal aituam vai ahih hangin khatkia ta-a, sep dingin Pasian in geel ngeilo hi. Pasian’ innkuan sungah nang pen thu-um midang teng tawh hong kipehkhawm na hi a, tawntung hun dongin eite khat le khat a kisai dingte i hihi. Lai Siangtho in, “Tampi ahi eite in Khrih sungah pumpi khat bek i nei a, sungmi khatciat pen a dangte khempeuh tawh kisai uhhi”3 ci hi.
Khrih’ nung zui cihna ah um bek hilo-in kisai cih zong kihel hi. Eite pen ama Pumpi ahi pawlpi ah sungmite (members) i hihi. C.S. Lewis in sungmi hihna cih pen Khrsitiante sungpan a piangkhia masa hi a, ahi zongin leitung mite in a khiatna masa hawmsuaksak (emptied) uhhi, ci hi. Vanzuakna (stores) phualpite in a “sungmite” tungah van manh khiam uh a, kipawlna tuamtuamte in sungmi min khumna laibu nei uhhi. Khatveivei ciangin pawlpite ah sungmi hihna pen zuih ding pelh ding thu le la kikalhna bangmah om loin min behlapna ciang khatin kikhiamsuk thei hi.
Paul in ahihleh pawlpi “sungmi” khat hihna pen a nungta pumpi ahi, a kikhenkhia theilo, a kizom biilbial Khrih’ Pumpi tunga pumtung na thupi khat hihna hi, ci hi.4 Sungmi hihna pen Lai Siangtho’ hong genna tawh kituakin a khiatna i zonkik ding leh i zat-kisin ding kisam hi. Pawlpi cih pen pumpi hi a, inn hilo hi; pumtung nate’ omkhopna hi a, kipawlna hilo hi.
Na pumpi tunga pumtung nate in a ngimna uh a cinsak theih nadingin na pumpi tungah a kizopkhop ding uh kisam hi. Khrih’ Pumpi tunga kihel khat ahi nang aadingin zong tua dan mah hi ding hi. Vaipuak ding a tuam khat tawh nang hong kipiangsak hi a, ahi zongin a nungta, tualsung pawlpi (local church) khat tawh na kizop keileh na nuntakna aading ngimna a nihna pen na khahsuah ding hi. Midangte tawh kizop kithuahna tungtawnin na nuntakna sunga na vaipuak, na mapanna mun, na mukhia bek ding hi. Lai Siangtho in, “Pumtung na khatciat in pumpi bup tungtawn bekin khiatna khat tek a nei uh hi a, lampi dang khat tawh nei theilo uhhi. Eite’ kikupkup pumpi i cih pen teeltuam mite’ Khrih’ pumpi hi. Eite khatciat ama pumtung na i hih ciang bekin khiatna leh kimanna i nei thei pan hi. Tua hilo-in khutme ki-attan bang, kheme ki-atkhia bang, hi lehang kimanna nei mawk ding i hi hiam?”5
Pumtung na khat, pumpi tawh kikhen hileh keu-ton gawpin si ding hi. Amahkia tangdin theilo a, nangzong tua dan mah na hihi. Tualsung pawlpi khat ii nuntakna thagui panin kikhenkhia leteh na kha nuntakna hong keu ding a, a tawpna ah na mangthang ding hi.6 Tua hangin zong biakpiak kikhopnate leh kikhopna a dang tuamtuamte ah maan takin kihel ding pelhna pen kha thakiamna lim a masapen hi pah hi. Kilawmtatna i awlmawhloh ciangin thudangte zong taalkhiat ding hong kipan hi.
Pasian’ innkuan sunga sungmi hihna pen maban a neilo, ahihkeileh ut banga pampaihtheih thu, hilo hi. Pawlpi cih pen leitung aadinga Pasian’ thuvaihawmna hi. Jesuh in, “Ka pawlpi ka lam ding a, tua pen hell vangliatna khempeuh in zo zolo ding hi”7 ci hi. Pawlpi pen kua’ suksiatzawh ding hilo a, tawntung hun dongin kip paisuak ding hi. “Pawlpi kisam ke’ng” a ci mi a om leh a kiphasak ahihkeileh bangmah a theilo ahihi. Pawlpi pen kisam lua kisa-in tua aadingin Jesuh, singlamteh tungah si hi. “Khrih in pawlpi it a, pawlpi aadingin a nuntakna pia hi.”8
Lai Siangtho in pawlpi pen “Khrih’ teenpih ding nungaknu” leh “Khrih’ pumpi”9 ci hi. Jesuh kiangah, “Nang bel ong it mah ve’ng aw. Na zi hi veh...ka pahtaakloh” ahihkeileh “Nang bel ong saang thei ing in, na pumpi bel nolh ning” cih ding, ka ngaihsun theikei hi. Ahi zongin pawlpi tawh kisai-in kizopna i khawl ciangin, i neubawl ciangin, leh i phun ciangin tua bangin a ci i hihi. Tua bang ding sangsikin Pasian in pawlpi pen Jesuh’ itzah mahin a it dingin eite tungah thupiakna hong nei hi. Lai Siangtho in, “Na kha innkuan uh it un”10 hong ci hi. A dahhuai thu khat ah, Khristian tampite in pawlpi zang bek uh a, it lo uhhi.
TUALSUNG NA KILAWMTATNA
Lai Siangtho sungah pawlpi cih kammal a kizat ciangin a khangkhang-a om thu-um mi khempeuh a tuam vilvelin a kawkna mun tawmkhat cihte simloh, a vekpi phialin muhtheih, tualsung-a om khua pawlpi khat a kawk ahihi. Thuciam Thak in tualsung khua pawlpi sunga sungmi hihna thu gen hi. Tualsung kilawmtatna ah sungmi ahilo Khristian a omsun i cihte zong mawhna siahuai a bawlna uh huhau-a kilawmtatna sungpan kihawlkhia, pawlpi in khalna a piak mite, ahi uhhi.11
Kihelna pawlpi a neilo Khristian pen pumpi tunga kihello pumtung na khat, tuuhon tawh kithuahlo tuu khat, ahihkeileh innkuan tawh kigamla naupang khat, cihte tawh kibang hi, ci-in Lai Siangtho in gen hi. Hih pen pianngeizia ahilo khat hi. Lai Siangtho in, “Pasian’ bangkua sungah Khristian dangte khempeuh tawh na kisai uhhi”12 ci hi.
Tu hun pen mimal suahtakna leh aituam kalsuanzia (independent individualism) a laan mahmah hun hi a, tua tawh kizomin kha tagah – ki apna, muanhuaina, hihna dinmun bangmah om lopi-a pawlpi khat pan khat ah a zuan kawikawi “bilpi bang thu-um mi” -- tampi piangkhia khinta hi. Mi tampite in tualsung khua pawlpi khat tawh kizom takei lehang (ahihkeileh kikhawm takei lehang) “Khristian hoih” khat kisuak thei veve, ci-in um uhhi. Ahi zongin tua pen Pasian thukim hetlo ding hi. Tualsung kilawmtatna khat ah kizop ding kisam hamtang ahihna a hang tampi Lai Siangtho in hong lak hi.
PAWLPI INNKUAN KHAT NA KISAPNA A HANG
Pawlpi innkuan in thu-um mi taktak khat na hihna kilangsak hi. Thuzui mipawlte lakpan khat teeiteei ah ka ki-ap keileh Khrih’ nung a zui, ka kici theikei ding hi. Jesuh in, “Khat le khat na ki-itna uh in, note ka thuzui mite na hihlam uh, leitung mite tungah teci pang ding hi”13 ci hi.
Khankhiatzia, minam, leh nuntakna tualniam tualsang, cihte ah a tuam tek ahi kimlai pawlpi innkuan khat sungah i omkhop, i tonkhop ciangin tua pen leitung mite tungah teci muibun khat hong suak hi.14 Nangkia’ thu bek tawh Khrih’ Pumpi ahi, na hikei hi. Khrih’ Pumpi lahkhiat nadingin midang na kisam hi. Eite i vekpi-in ama pumpi ahikhawm i hi a, utthu tekin ahituam i hikei hi.15
Pawlpi innkuan in angsung-bulphuha tuam-omna pan hong lakhia hi. Tualsung khua pawlpi cih pen Pasian’ innkuan sungah kilem takin bangci omkhop ding cih na kisinna sang ahihi. Angsung a masaklo, thukhualna tawh kidim, itna zat-kisin nading mun hi. Tua mun ah sungmi-a kihel khat na hihna tawh midangte ahuh a don dingin na kisin a, midangte’ sinkhak thute na thuakpih hi. “Pumpi tunga om pumtung na khat in natna a thuak leh, pumtung na a dang teng in zong a thuakpih uhhi. Ahihkeileh zong, i pumtung na khat in pahtawina a ngah leh, a dang tengin zong a nuampih uhhi.”16 A cingtaaklo, a thupisuahlo thu-um mite tawh kizopna maanmaanin i neih ciang bekin kilawmtatna taktak i theikha pan ding a, Thuciam Thak ii hong hilh thumaan thutak ahi khat le khat kizomin kipanpih ding cih thu i sinkha pan ding hi.17
Lai Siangtho tawh kituak kilawmtatna cih pen Jesuh kiangah i ki-apzah mahin khat le khat tungah ki-apna hi. Eite khat le khat nuntakna a kipia dingin Pasian in hong lam-en hi. Khristian tampite in Johan 3:16 theitel napi-un 1 Johan 3:16 sunga, “Jesuh Khrih in eite aadingin a nuntakna piakhia hi. Eite in zong i sanggamte aadingin i nuntakna I piakkhiat ding kisam hi”18 a cih pen phawkkha lo uhhi. Hih pen thu-um midangte tunga na lah dinga Pasian’ hong lam-et, piakkhiat itna -- Jesuh in nang hong it dan namin amaute zong it ding cih-a na utna -- hi.
Pawlpi innkuan in na kha sagolh (spiritual muscle) khangtosak hi. Biakpiak kikhopnate ah va pai saam napi, gamtaang lo-a va et lel tawh na picing ngeikei ding hi. Tualsung khua pawlpi’ nuntakna bup sunga kihelna bek in kha sagolh golsak hi. Lai Siangtho in, “Pumtung na khatciat in ama aituam nasep ding ciat a sep ciangin pumtung na a dangte zong a khangtosak hi a, tua bang ciangin pumpi bup zong cidam, khangto-in itna tawh kidim hi”19 ci hi.
Thuciam Thak sungah “khat le khat” cih kammal sawmnga vei val kizang hi. Eite khat le khat a ki-it ding, khat le khat thu a kingetsak ding, khat le khat tha a kipia ding, khat le khat a kitaai ding, khat le khat a kihopih ding, khat le khat a kipanpih ding, khat le khat a kihilh ding, khat le khat a kisaangsiam ding, khat le khat a kipahtawi ding, khat le khat vangik a kipuakpih ding, khat le khat mawhna a kimaisak ding, khat le khat lungsim a kipia ding, khat le khat a kikinbawl ding, cih teng leh khat le khat kisepsak ding nasep dangte zong a seem dingin Lai Siangtho in hong sawl hi. Lai Siangtho tawh kituak sungmi hihna cih pen tu-a hi. Hihte pen tualsung kilawmtatna khat tungtawnin na sep dinga Pasian’ hong lam-et “innkuan vaipuakte” ahihi. Hihte kua tawh seemkhawm ding na hi hiam?
Na masak thute hong nawngkaisak ding na gei-ah kuamah a omloh laitakin a siangtho-a na om ding pen baih kha mah ding a, ahi zongin tua pen a huut, a kisittello sianthona hi. Tang-omna in zuaukhemna piangsak hi; Hong to ding kuamah a omloh hun ah ei le ei a picing i kisakkhak nading baih mahmah hi. Picinna taktak cih pen kizop kithuahna sungah kilangkhia hi.
I khangcin nadingin Lai Siangtho bek tawh kicing lo-in thu-um midangte zong i kisam hi. Khat le khat kiangpan i theihkhak thute leh, khat le khat i kimuanna hangin i khangcinna manlangzaw, thakhauhzaw hi. Midangte in amau tunga Pasian’ hilh thute hong hopsawn ciangin kei zong tuate ka theihpih pah a, ka khantohlawh hi.
Khrih’ Pumpi in nang hong kisam hi. Pasian in ama innkuan sungah nang aading aituam mapanna mun ding khat hong koihsak hi. Tua pen na “sepkhiatna” (ministry) kici a, tua sepkhiatna aadingin Pasian in nang tungah siamna khuttawi hong pia hi. “Pawlpi bup i panpih theih nading cihna-in eite khatciat tungah kha siamna khuttawi khatta hong kipia hi.”20
Na kihelna tualsung kilawmtatna pen na kha siamna khuttawite na muhkhiat nading mun, na khansak nading mun, leh na zatkhiat nading mun, hi. Sepkhiatna (ministry) a tangzaizaw khat zong na nei theikha ding a, ahi zongin tua pen tualsung kipawlna sunga na nasepna banah a kibehlap (in addition to) hi pan hi. Na sepkhiatna (ministry) a lam dingin Jesuh in kamciam hong pia lo a, ama pawlpi a lam dingin kamciam hong pia bek hi.
Leitunga Khrih’ thupuak nasepna ah ma na pang ding hi. Lei maitang tungah Jesuh a pai lai-in Pasian in Khrih’ taksa pumpi tungtawnin naseem hi; tuni-in ahihleh ama kha pumpi zang hi. Pawlpi pen leitunga om Pasian’ vanzat hi. Eite pen khat le khat ki-itna tawh Pasian’ itna lim a pua dingte cih ciang bek i hikei a, midangte tungah tua itna a va puaksawn dingte i hi lai hi. Tua pen eite tunga hong kipiakhawm hamphatna lianpi khat hi. Khrih’ pumpi tunga pumtung nate hihna tawh eite pen ama khutte, ama khete, ama mittangte, leh ama lungtang i hihi. Amah’n ei tungtawnin leitung ah naseem hi. Tua hi a, sepkhiat piakkhiat ding khat tek i nei kim hi. Paul in, “Eite’ sep dinga zong a kilawm, eite aadinga Khrih’ hong sepsaknop nasep hoih ahi, tua nasepna ah Khrih a panpih dingin Amah (Pasian) in Khrih tungtawnin eite khatciat hong piangsak hi”21 ci hi.
Pawlpi innkuan in na nungtolh nading panin hong huh ding hi. Zia-etna a thuak lo ding khat zong i om kei hi. A hun le a mun in pia hileh nang le kei in mawhna i bawl thei lua hi.22 Tua thu, Pasian in thei ahih manin eite khat le khat a kihuh a kihu dingin khatciat tungah vaipuak hong guan hi. Lai Siangtho in, “Mawhna’ khemna hangin na lungsim uh a khauhloh nadingin...nisimin khat le khat tha kipia un”23 ci hi. “Nang tawh kisai kei” cih kammal pen Khristiante’ zat ding hilo hi. Eite khat le khat I nuntakna sungah a kipaikan dingin hong kizawn, thu hong kipia hizaw hi. Tu mahmahin kha thu ah a lampial mi khat na muh leh va delhin kilawmtatna sungah nong ciahpihkik ding pen na vaipuak ahihi. James in, “Pasian’ thumaan thutak pan a pialkhia khin mite na theih uh a om leh amaute phiatkhia kei un. Nungdelh unla ciahpihkik un”24 ci hi.
Tualsung khua pawlpi khat hanga piang hamphatna dang khat ah, tua khua pawlpi tungtawnin kha thu ah Pasian a zahtak makaite’ hutna dalna i ngah hi. Pasian in ama tuute a cing ding, a dal ding, a hu ding, leh a kha nuntakna uh a khoi a don dingin tuucing makaite tungah vaipuak ap hi.25 “Amau nasep pen na kha uh hong encing ding hi a, Pasian’ mai-ah citak uh ahihlam amau le amau kithei uhhi”26 ci-in kiciamteh hi.
Satan in Pumpi’ nuntakna pana kitolkhia, Pasian’ innkuan tawh a kikhenkhia, kha makaite tunga a citaklo, thutangpek thu-um mite, ama khemna nang zolo-in thuak zolo ding ahihlam uh thei ahih manin tua bang mite itin pakta hi.
A VEKPI-IN PAWLPI SUNGAH OM HI
Keima gelh “Ngimna’ Tawsawn Pawlpi” (The Purpose-Driven Church) kici laibu sungah, a cidam a lawhcing nuntakna neih theih nadingin pawlpi cidam khat ah kihel ding a kisap pelmawhna thu, gentelna ka nei hi. Pasian in na nuntakna aadinga ama geelsa a ngimna thu ngate na cinsak zawh nading hong huh ding tanghialin a pawlpi a na lam ahihna thu, tua laibu in hong theikhiasak ding ahih manin tua laibu a sim tek dingin zong kong lam-en hi. Na kisappi thu ngate a kicin nadingin Pasian in pawlpi a na piansak ahihi. Tua thu ngate pen: bang ngimna hangin nungta ding, kuate tawh kithuahin nungta ding, bang thukhun teng dungzui-in nungta ding, bang nasep seemkhia-in nungta ding, bang tha tawh kidimin nungta ding, cihte hi.
Pasian’ geelsa a pawlpi aadinga, a ngimna teng pen nang aadinga ama geelsa a ngimna, thu ngate tawh a kibang hi pah hi. Biakpiakna in Pasian hong mitsuansak hi; kilawmtatna in nuntakna sunga buainate hong maingatsak hi; thuzui suahna in na upna hong kipsak hi; sepkhiatna (ministry) in na khuttawite hong mukhiasak hi; lungdamna thu zeekkhiatna in na thupuak nasep kicingsak hi. Leitung ah pawlpi tawh a kibang bangmah dang om lo hi.
NA TEELNA
Naungek khat a suah ciangin tua naungek pen leitung bup mihingte’ innkuan sungah sungmi khat hong hitawm pah hi. Ahi zongin khoina donna a ngah nadingin leh a cidam a thahat khat hong suahtoh theih nadingin aituam innkuan khat a neih ding, tua innkuan tuam khat ii sungmi ahih ding, kisam lai hi. Kha thu ah zong tua bang lian mah ahihi. Na pianthak ciangin leitung bup Pasian’ innkuan sungah sungmi khat na hi pah a, ahi zongin Pasian’ innkuan kilatna ahi tualsung khua pawlpi khat ah sungmi na hih ding zong kisam lai veve hi.
Biakinn-a a kikhawm mi khat hihna leh pawlpi sunga sungmi khat hihna, hih thu nih a kilamdanna pen ki-apna, lungsim kipiakna hi. A kikhawm mite cih ciangin a gei panin a ente hi a, sungmite pen sepkhiatna (ministry) sungah kihel uhhi. A kikhawm mite pen a ne a dawnte hi a, sungmite pen a hawmkhiate ahi uhhi. A kikhawm mite in vaipuak bangmah la lopi-in pawlpi pan hamphatna ngah nuam uh a, amau pen kiteeng (lungsim kipia) lopi-a a omkhawm nuam nupa kop tawh kibang uhhi.
Bang hangin khua pawlpi innkuan khat sungah kihel ding thupi ahi hiam? A hang pen tua banga kihelna in kha sunga na sanggamnu na sanggampate kiangah a thu bek tawh hilo-in na lungsim pia-in ki-ap na hihna lakkhia-in kipsak hi. Pasian in na it dinga hong deihsak pen mihing taktakte hi a, mihing hoihpente hilo hi. Pawlpi cingtaak khat lunggulhin khantawn na zong phial zongin na mu ngeikei ding hi. A cingtaaklo mawhnei mite Pasian’ it mah bangin a it dingin nang hong kizawn hi.
Jerusalem khua-a Khristiante khat le khat lungsim a kipiakna uh ah ettehtaak mahmah uh ahihlam Lai Siangtho Sawltak sungah kimu thei hi. Amaute in kilawmtatna thupisak uhhi. Lai Siangtho in, “Amaute in sawltakpite’ thuhilhna, nuntak khopna, annek khopna, leh thungetna, cihte ah amau le amau lungsim kipia uhhi”27 ci hi. Tuni-in Pasian in tua bang thute mah ah lungsim a pia dingin nang hong deih hi.
Khristian nuntakna cih pen Khrih kiangah ki-apna cih ciang bek hilo hi; Khristian dangte kiangah lungsim piakna cih zong kihel lai hi. Paul in, “A masa-in amau le amau Topa kiangah kipia uhhi; tua ciangin Pasian’ deihna tungtawnin amau le amau kote kiangah zong hong kipia uhhi”28 ci hi. Tualsung khua pawlpi khat ah sungmi va suah ding pen Pasian’ ta nasuah khit phet-a na kalsuan hamtang ding thu masa hi. Khrih kiangah nang le nang na ki-apna tawh Khritian a suak na hi a, ahi zongin thu-um mipawl aituam khat kiangah na ki-apna tawh pawlpi sungmi khat na suak pan hi. Khensatna masa in hotkhiatna hong tun a, a nihna in kilawmtatna hong tun hi.
SAWM-LE-SAGIHNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: A um ding bek hilo, kisaina a nei dingin keihong kizawn hi.
Phawk ding Khawkneu: “Tampi ahi eite in Khrih sungah pumpi khat bek i nei a, sungmi khatciat pen a dangte khempeuh tawh kisai uhhi” Rom 12:5 (NIV)
Ngaihsut Ding Thudotna: Tualsung khua pawlpi sunga ka kihelna zah in
Pasian’ innkuan ka itna leh ka lungsim piakna a kilangsak zo mah ahi hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.

