NI SAWM-LE-KHAT NI
PASIAN TAWH
LAWM HOIHPENTE SUAHNA
Pasian’ galte i hih laitak mahin ama Tapa’ sihna hangin
amah tawh kilawmtatna hong kipiakik ahih nungsang,
ama nuntakna hangin
eite tawntung gimpiakna panin i suakta taktak ding hi.
Rom 5:10 (NLT)
Pasian na lawm hoihpen hi nuam hi.
Pasian tawh na kizopna ah thu le la tampi kihel hi: Pasian pen nang hong Piangsakpa leh hong Bawlpa, na Topa leh na Syapa, na Thukhen Mangpa, hong Tankhiapa, na Zuapa, na Honpa, cihte hi a, tua teng bek hilo-in tampi om lai hi.1 Ahih hangin a lamdangpenpen thu ah: Vanglian Pasian nang’ Lawm hi nuam tazen hi.
Eite tawh Pasian hong kizopna a hoihpen leh a sangpen khat Eden Huan sungah kimu thei hi: Adam leh Eve pen Pasian tawh sungmisuah takin kilawmta uhhi. Biakpiakzia thukhun tuamtuam, biakpiak pawi tuamtuam, ahihkeileh biakna cih himhim zong om se lo a, Pasian leh a piansak mite kikal-a itna kibulphuh kizopna cih bek om ziau hi. Kisuanna lungsim leh launa lungsim cihte’ khaktanna omlo ahih manin Adam leh Eve pen Pasian sungah lungkim uh a, Pasian zong amau tungah lungkim hi.
Pasian’ ompihna sungah a om den dingin eite hong kibawl hi. Ahi zongin Pukna (the Fall) a tun khit ciangin tua a hoihpen kizopna i mansuah hi. Thuciam Lui sunga mi tawmkhatte bek in Pasian tawh kilawmtatna ngahkha uhhi. Moses leh Abraham-te “Pasian’ lawmte” kici-in David pen “(Pasian’) lungsim a tuakpa” kici a, Job, Enoch, leh Noah in Pasian tawh sungmisuah takin kilawmtatna ngah uhhi.2 Himah taleh Thuciam Lui sungah Pasian tawh kilawmtatna sangin Pasian kihtakna kitam muhzaw hi.
Jesuh in tua thu-omzia khel hi. Singlamteh tungah i mawhna thaman a lohkik ciangin biakinnpi sunga om, Pasian leh eite i kikhenna lim ahi, innsung deina puanpi a lu lampan a taw lamdong kikeekin phel nih kisuah hi. Pasian kiang luttheih pahna kingahkik ta, cihna hi.
Thuciam Lui hun lai-a siampite Pasian tawh kimuhkhak nadingin sauveipi kiginkholh kul a, eite i hihleh tu-in bang hun bang hun ci lo-in Pasian i nai thei hi. Lai Siangtho in, “Tu-in eite Pasian tawh kizopna a thak, a hoih mahmah khat, sungah lungdamin i om a, tua pen Pasian’ lawmte i suahtheih nadinga i Topa Jesuh Khrih’ hong sepsakna hang ahihi”3 ci hi.
Pasian tawh kilawmtatna cih pen Pasian’ hehpihna leh Jesuh’ sihna hang bekin piang thei hi. “Hihte khempeuh, galte i hihna pan Khrih tungtawnin ama lawmte dingin hong khel, Pasian’ sep ahihi.”4 Khristian la khat sungah, “Jesuh sunga I Neih Lawmpa” (What a Friend We Have in Jesus -- Tedim Labu sungah “I Mawhna leh I Dahna Teng”) kici a, a taktakin Pasian in Thumgawm Pasian Khat sunga kihel ahi Pa,5 Ta,6 leh Kha Siangtho7 amau teng thum tawh a kilawmta ding leh a kithuahkhawm dingin eite hong sap hizaw hi.
Jesuh in, “Note, silate kong ci nawnkei hi; banghanghiam cihleh sila khat in a topa’ nasep theihpih lo hi. Tua taangin lawmte kong ci khinzo hi; banghanghiam cihleh ka Pa kiangpana ka theihkhak thu khempeuh note kong theisak khinzo hi”8 ci hi. Hih khawkneu sunga lawm cih kammal in kimeltheihna pak nam sangin kimaingapna leh kimuanna tawh kizom kithuah cih khiatna nei hi. Mopawi-a mopipa’ kithuahpihpa9 cihna mun leh kumpi khat ii kimaingappih, sungmi-a a koih, a muan mahmah a lawmte cihna mun ah hih kammal mah kizang hi. Kumpi inn sunga silate pen kumpipa tawh kigamlatna mun ah a om uh kul hi. Ahi zongin kumpipa’ muan, sungmia a koih, a lawmte ahihleh kumpipa kiangah lut thei pah uh a, vai thupi thusimte zakha theikha uhhi.
Pasian in ama sungmi lawmta dingin kei hong deih cih thu pen telsiang ding haksa a, ahi zongin Lai Siangtho in, “Amah pen nang tawh a neih, na kizopna uh a thupilak mahmah Pasian khat hi”10 ci hi.
Pasian in amah tawh i kisungmisuah mahmah ding nakpi-in lunggulh hi. A taktakin zong, i nuntakna a neng a tawng dong-a kipan van awngthawlpi nangawn bawl ding a geelna, mihing tangthu a piansakna, cihte pen eite ama lawmte i suah ding a ut man hi. “Amah in mihing nam citeng bawl a, leitung zong nuntak nading hun leh mun zaipi tak tawh zindo a siam dingin bawl hi. Tua pen Pasian i zon theih nading, leh khuamial sungah mialzawt pong hilo-in amah i muh takpi nading, cihna hi.”11
Pasian thei-in i it pen eite’ hamphatna lianpen hi a, amah kithei-a a ki-it pen Pasian’ lungkimna lianpen hi. Pasian in, “Mi khatpeuh a kisialhnop leh, kei hong theihna leh hong telna thu ah kisial tahen...Hih thute pen kei hong lungkimsak thute hi”12 ci hi.
Na khempeuh a hihthei, muhtheihloh, a cingtaak ahi Pasian khat leh ciangtan a nei, mawhna tawh kidim mihing khat kikal ah sungmisuah takin kilawmtatna bang hangin om thei cih thu, ngaihsut haksa mahmah hi. To le silate kikal, ahihkeileh Piangsakpa le piansak nate kikal, ahihkeileh zong Pa le tate kikal kizopna cihte theihtel ding baihzaw hi. Tua ahihleh Pasian in a lawm dingin kei hong deih, cih pen a khiatna bang ahi hiam? Lai Siangtho sunga Pasian’ lawmte-a kiciamteh mite’ nuntakna i et ciangin Pasian tawh kilawmtatna a thusim nam guk i mukhia hi. Hih khenpi sungah thusim nihte i kikum ding a, a dang li teng mai-a khenpi ah i kikum ding hi.
PASIAN’ LAWM HOIHPEN KHAT SUAHNA
Tatsatlo holimna tungtawnin. Nipi kal khat ah khatvei biakinn paina tawh, ahihkeileh nisim gamdaih hun khat laakna cih ciang nangawn tawh, Pasian tawh nai takin na kizom thei ngeikei ding hi. Pasian tawh kilawmtatna cih pen nuntakna sunga na tuahkhak thu khempeuh ama kianga genkikna tawh kilamto hi.
Nisim Pasian kiangah kha thalak hun khat neihdet ding pen a thupi khat hi mah hi.13 Ahi zongin amah pen na hun geelna sungah khatvei kihel ding cih ciang bek ut lo hi. Na nasepna khempeuh, mi tawh na kihona khempeuh, na buaina khempeuh, leh na ngaihsutna khempeuh nangawn ah amah kihel nuam hi. Ni khat tawntung tatsat lo-in amah tawh na kiho thei a, a tua hun liana na sep thu, ahihkeileh na ngaihsut thu, ama kiangah na ko thei hi. “Tatsat lo-in thungen”14 cih ciangin van lei laitak, mawtaw tuan laitak, nasep laitak, ahihkeileh nisim nasep a dang khatpeuh sep laitak, cih hunte mahin Pasian tawh kihona hi.
A kitheikhial mahmah thu khat ah “Pasian tawh hun zatkhopna” pen ei khatkia amah tawh i om hun bek kisakha hi. Maan hi. Jesuh’ hong lahsa lim mah bangin nangkia Pasian tawh na om ding hun zong a kisam mah hi a, ahi zongin tua pen na khanlawh hun bup ii khenneu khat bek hi pan hi. Na sep na bawlna peuhpeuh ah amah zong a kihel dingin na sap-a ama ompihna zong na phawkkhak leh, tuate khempeuh “Pasian tawh hun zatkhopna” hong hi pah ding hi.
Pasian tawh tatsatlo kihona bangci neih thei ding cih tawh kisai a kigelhna tanglai laibu minthang khat pen Pasian’ Ompihna Zat-kisinna (Practicing the Presence of God) hi. Tua laibu pen kumzalom sawm-le-sagih sung, France gam pasal siangtho biakna sang (monastery) khat-a anhuan lel khat ahi, Brother Lawrence a kicipa’ gelh hi. Brother Lawrence in a lamdang hetlo mun mawkmawk khat leh nasep ngeinate -- gentehna-in an thuk, kuang sawp, cihte -- pen Pasian phatna leh amah tawh hun zatkhopna-in laih thei ziau hi. Amah’n, Pasian tawh kilawmtat nading tawhtang pen na nasep laihna hilo-in tua nasep tawh kisai-a na neih na lungsim puakzia laihna hi, ci hi. Nang aadinga na sep ngeingei nasep khat, gentehna-in an ne, kisil, huan kho, niinbung bua, ahihkeileh tawlnga na hi phial zongin, tua pen Pasian aadingin a seem ci-in kingaihsun in, ci hi.
Tu hunin Pasian i biak theih nadingin i nisim hun geelna sungpan “paikhiat” ding kisam ci-in i ngaihsunkha pahpah hi. Tua pen a hun simsimin ama ompihna zat-kisin ding i theihkhak nailoh man hi lel hi. Brother Lawrence in a nisim nasep mabante tungtawnin Pasian biak ding baihsak mahmah a, kha thalak nading ci-in a tuam vilvelin paikhiat ding kisamsak lo hi.
Hih pen Pasian’ deihpen lim hi. Eden Huan sunga biakpiakna nam pen biakpiak kikhopna khat ah va kihel ding cihdan nam hilo a, a kizom paisuak lungsim puakzia hizaw hi; Adam leh Eve pen Pasian tawh tatsat loin kithuahkhawm uhhi. Pasian in a tawntungin hong ompih ahih manin tu liana na omna mun sanga Pasian tawh na kinaizawk nading mun dang om nawnlo hi. Lai Siangtho in, “Amah in na khempeuh uk a, mun khempeuh ah omin na khempeuh sungah zong om hi”15 ci hi.
Brother Lawrence’ ngaihsutna a laaktaak mahmahte lakah khat leuleu pen thungetna a theih-hak, a hi-bialbualte sauvei pipi neihsawm se sangin a tom leklek, kiholimna dan namte ni thapaai tatsat lo-in neih ding hoihzaw, ci hi. Lungsim patauhna kidal nading leh lungsim ngaihsutna kaihkhop theih nading tawh kisai-in Brother Lawrence in, “Thugenna a sau ciangin lungsim vakvai thei ahih manin thungetna ah zong kammal tampi zatluat ding kong hanthawn nuam kei hi”16 ci hi. Hih, kum 450 a sawtzo, nate olsep ding cih ngaihsut piakna, pen thukinna a kiam hun, tu-a khang hun aading kituak phadiak deuh hileh kilawm hi.
Lai Siangtho in “a hun simsimin thungen”17 dingin hong sawl hi. Bangcih lehang tua bangin hithei ding i hi hiam? Hihzia nam khat ah, Khristian tampite in kumzalom simin a na zatsa uh ahi, “husan khat thungetnate” ni khat tawntung zatna hi. Jesuh kiangah husan khat sunga na koh man ding kamvuicing tomno khat, ahihkeileh zong kamtumtawng (phrase) olno khat, gentehna-in: “Kei ong ompih teh”; “Na hehpihna saang ing”; “Nang tungah kinga ing”; “Nang ong thei nuam ing”; “Nang’ aa hi’ng”; “Nang kong muan theih nading ong huh in”, cih bangte na teel thei hi. Lai Siangtho kammal a tomnonote ahi, gentehna-in: “Kei aadingin nuntakna pen Khrih hi”; “Kei ong nusia ngeikei niteh”; “Nang pen ka Pasian hiteh”, cih bangte zong na zang thei hi. Tu-a bangin ahithei zahzahin ngen lecin na lungtang sungah thuk takin zung hong kha ding hi. Pasian leh-uksawm kei inla amah a pahtawi ding na hihlam kiphawk den in.
Pasian’ ompihna zat-kisinna pen na neihtheih ding siamna leh kisekna khat hi. Music siamte in music ngaih mahmah khat ol takin a tum theih nadingun nisimin a kisin mah bangun nang zong ni khat sunga na hun tuamtuamte ah Pasian’ thu na ngaihsut nadingin nang le nang na kithatang sawl ding kul hi. Pasian na phawk theih nadingin na lungsim na kiseksak ding kisam hi.
Na kipatcilna ah, Pasian in hong ompih ahihna thu a hunhunin na phawk theih nadingin na lungsim maanmaanin hong phawng ding phawnna (reminder) laidalnote na bawltawm hong kisam ding hi. Tua mitmuh phawnna laidalte na kiim tengah suang kawikawi in. “Pasian in kei hong ompih a, tu mahmahin kei aadingin amah om hi” cihdan laigual tomnote na suang thei hi. Benedictine pasal siangthote in “thunget hun” a phawng dingin nai khat a cin simin khatveita a ging naipi khat zang uh a, naipi a gin simin nasep dang teng khawl photin thungetna nei uhhi. Nang’n zong phawnna awging kithuah khutnai ahihkeileh cell phone khat na neihleh tua danin na hihthei hi. Khatveivei Pasian’ ompihna na phawkkha (sense) ding a, khatvevei phawkkha lo-in na om thei ding hi.
Tu-a danin na hihna ah ama ompihna sinkhak (experience) nading a hanciam na hihleh na muitupna na khial khin hi. Pasian i phatna pen a nopci i zawtkhak nading hilo a, a hoih i sepzawh nading hi. Na lungtup pen lungsim sukkhakna (feeling) hilo a, Pasian a tawntungin om cih thumaan thu, tatsat lo-a phawk gigena hi. Tua pen biakpiakna tawh kidim nuntakzia hi.
Tatsatlo lungngaihna tungtawnin. Pasian tawh kilawmtatna lamtoh nading lampi a nihna pen ni khat tawntung ama Kammal ngaihsutna hi. Tua pen lungngaihna kici a, Lai Siangtho in zong Pasian i cih kua hi-a bang teng seemin bang teng gen,18 cih thute lungngai dingin hong sawl phapha hi.
Pasian’ gen thute thei lopi-in ama lawm hi ding cih pen piang theilo hi. Pasian’ Kammal thei lopi-in amah na thei theikei ding a, Pasian thei lopiin amah na it theikei ding hi. Lai Siangtho in Pasian pen “Samuel kiangah a kammal tungtawnin amah le amah kipholak hi”19 ci hi. Tua bang sepzia pen mah Pasian in tuni dong zang lai hi.
Ni khat tawntung Lai Siangtho na sin zawhloh ding hangin na simsa ahihkeileh na kamngahsa khawkneute na lungsim sungah cih kikkikna leh lawh kikkikna tawh ni khat tawntung tua thu na ngaihsun thei ding hi.
Lungngaihna cih pen Pasian’ thu lunggulhna hanga a tolteen mi siangthote (phungzite)’ zat, a haksa mahmah, thuthuk tawh a kidim biakpiakzia nam khat kisakha thei den hi. Ahih hangin lungngaihna cih pen thu limtak ngaihsutna hi a, a kuamapeuh’ sintheih leh a koimapeuh-a zattheih siamna khat hi.
Buaina thu khat na lungsim sungah na ngaihsut thapaih leh tua pen lunghihmawhna kici hi. Pasian’ Kammal na lungsim sungah na ngaihsut phatphat ciangin tua pen lungngaihna kici hi. Lunghimawh thei na hihleh a lungngai thei zong na hi pah hi. Na lungsim tukna mun pen na buaina thute pan Lai Siangtho khawkneute ah na hei ding bek kisam hi. Pasian’ Kammal na tam lungngaih seemseem leh na lunghihmawhna hong kiam seemseem ding hi.
Job leh David-te Pasian in a lawm itpente-in a ciaptehna pen amau, na khempeuhte sangin Pasian’ Kammal thupisakzaw uh ahih man hi. Amau, Pasian’ Kammal tatsat lo-in ni khat tawntung ngaihsunsun uhhi. Job in, “Ka nisim an ding sangin ama muk pana kammalte ka lim kholzaw hi”20 ci hi. David in zong, “Aw, na thukham ka ngaihdan! Tua thu, ni khat tawntung ka lungngaingai hi”21 a cih banah, “Tua thute ka lungsim sungah om ngitnget hi. Tua thute ngaihsun lo-in ka om theikei hi”22 ci lai hi.
Lawmta cih pen thusim thulang kigen uhhi. Nang zong ni khat tawntung Pasian’ Kammal ngaihsut ding kisekin na zat det nakleh Pasian in a thusimte nang tungah hong gen ding hi. Pasian in a thusimte Abraham tungah gen a, tua mah bangin Daniel, Paul, nungzuipite leh a lawm dangte tungah zong gen hi.23
Lai Siangtho na sim ciang ahi zongin, thuhilhna khat na zak ciang ahi zongin, cassette pan Pasian’ thu na ngaih ciang ahi zongin mangngilh pah, paikhiatsan pah, cih bangin om kei in. Na lungsim sungah tua thumaan thutak ngaihsun kik phapha inla etkikkik ding kisin in. Pasian’ hong gensa thu etkik nadingin hun na tam zat seemseem ciangin mi tampite’ theihkhakloh hih i nuntakna ii “thusimte” na tam tel seemseem ding hi. Lai Siangtho in, “Pasian tawh kilawmtatna pen amah a zahtak mite aadingin a kituamkoih ahihi. Tua mite kiang bekah amah in a kamciam thusimte gen hi”24 ci hi.
Mai-a khenpi ah Pasian tawh kilawmtatna phungvuh ding vai thusim a dang lite i kikum ding a, ahi zongin zingciang dong ngak sese kei in. Pasian tawh tatsatlo kihona leh ama Kammal tatsatlo lungngaihna tuni mahin zatkisin ding kipan pah in. Thungetna tawh Pasian na hopih thei a, lungngaihna tawh Pasian na kihopihsak thei hi. Pasian’ lawm khat suah nading ah hih thu a nihin kisam hi.
SAWM-LE-KHATNI
KA NGIMNA TAWH KIPAWL LUNGNGAIHNA
Lungngaih Ding Thu: Pasian ka lawmhoihpen hi nuam hi.
Phawk ding Khawkneu: “Pasian tawh kilawmtatna pen amah a zahtak mite aadingin a kituamkoih ahihi. Tua mite kiang bekah amah in a kamciam thusimte gen hi” Late 25:14a (LB)
Ngaihsut Ding Thudotna: Ni khat Ngaihsut Ding Thudotna: tawntung Pasian’ thu ka ngaihsut munzawk nading leh amah ka hopih munzawk nading, kei le kei ka kiphawn nadingin bang hih thei ka hi hiam?
Source:
Laibu Min : Ngimna' Tawsawn Nuntakna (The Purpose-Driven Life)
Laigelh : Rick Warren
Lailet : PLMangno (Power Translation Service) raymang@gmail.com
Laibu bawl kum : 2006
Laisim Mimalkim tungah Zotna :
Hih laibu pen ni 40 sung sim ding ahih manin nikhat in khatta(nikhat aita) Laibu Saal website (www.zomielibrary.com) pan hong suah toto ding hi ung…
Hih laibu, abu ngiatin a deihte’n Lailet, laibu bawl Sia PLMangno' email : raymang@gmail.com ah kidawp thei hi.
Laibu Saal / Zomi eLibrary

