NGAIHSUTNA MAAN TAWH MI MAINGAT
Agelh ~ T. Sawm Lian
Kum 1900 kiim a United States a mi hau minthang An- drew Carnegie in tua hun lai-in mihau (millionaire) bekbek 43 tak nasem dingin zang thei hi. Tua banga a zat theihna hang pen bang dang hi loin, a maia om mi pen maingat siamin, lungkimsak thei a, nasep khoppih theih ding zah dongin kinaina neihpih hi. Tua banga mite a zat siamna hang a dot uh ciangin, ‘Mite maingat (dealing with people) pen suangmanpha khuk tawh tawh kibang hi. Khutpi cia suangmanpha tokhia dingin lei tampi i tawh kul a, lei kizong lo a, suangmanpha kizong ahih manin lei tampi i tawhkhiat hangin i lawhcin mateng kisem tantan hi’ ci hi. Tua ahih manin lawhcin nadingin anuaia te bangin mite maingat siam kisam mahmah hi.
Leitunga mi thupipen bangin mi maingat in
I teenna leitung nutakzia pen manlang mahmah ta a, kihopih ziau-in, them cik bek kihilhin, kimuh khit phetin i kimangngilh pah ziau uh hi. I sum hong bate bek a kiphawkden tawh kibang! I maia omte pen mihing banga maingat loin, sum bawlna set bangin ki maingat kha thei hi.
Mihing khatpeuh na maia om pen leitunga mi khempeuh laka a thupipen bangin hopih/kholhpih inla, nangmah banga nuntakna nei ahih lam mangngilh loin zahtak in. TV na lim- et luat leh mi tawh na kikholh ciangin deih hunhuna channel laih ziauziau a, ut hunhun ciang a hon leh khak theih bangin na ngaihsun kha ding hi. Tua bangin Pasian bawlsa mihingte kholhpih ngei kei in. Na lungsim takpi tawh na mihingpih hopih ding, a hoih leh akilawm banah na mai khuhna phelkhiain, na nuntakzia pholhkhia in. Tua hi leh na kholhpihte na phawkden ding a, amau in zong hong mangngilh ngei lo ding hi. Tua in na nuntakna-ah pahtawina laipi thupi mahmah sanga manphazaw leh hoihzaw, gah limci gahkhia ding hi.
Na kisap leh a zahtakhuai mahmah bangin mi maingat in
Mi khempeuh in mite adingin amanpha hih ding ut tek uh a, mite kisap kisep sak nuam in, koi hiam khat beekah mite zahtak ki- ut ciat hi. Tua bang manphatna na muhkhiatsak theih naak leh, nangma ading bek hi loin ama adingin zong nang pen a manpha mahmah na suak ding hi. ‘Amah le amah kipanpihna kihel loin midang panpih theilo hi’ ci-in kum zalom 19 pekin philosopher Ralph Waldo Emerson in gen khin hi.
Midang thupisimna in manphatna tampi nei hi. Mi na thupisim leh tua mi in zong nang hong thupisim pah ding hi. “Mi na maingat bang lianin mi te’n hong maingat ding uh hi” cih thumanpha hong tangtung ding hi.
Na maia om mi pen a hoihna penpen muhsak in
I gensawm pen nuntakna maan leh hoih, nuntak nuam leh manpha neih theih nading ahih lam mangngilh kei ni. Maan (photo) i kizaih ciangin (eimah tektek) i hoih deuh hun om a, i hoihloh deuh hun zong omin, hoihzawk ding lametna tawh i nuihna hanga i hoihzawk tuanloh hun zong om hi. Mi khempeuh in i melpuakzia bekah zong hoih tuamna i neih ciat bangin, hoihlohna zong kinei ciat hi.
Innkuan, lawmta, khuapih-tuipih deihhuai pipi i neihte pen Pasian hong piak ahi hi. Mi khatpeuh, a hoihna san uh en lehang, hoih mahmahna nei ciat uh a, tua pen muhkhiatsak siam leng, i kiangah a om uh ciangin hoihin, manpha mahmah ding uh hi.
Na cidamlohna thu gengen kei in
Genloh theihloh ahih kei leh na cidamlohna thu gengen kei in. Na kianga omte na cidamlohna thu na genpihden leh, sihna limkuamah a tonpihden tawh a kibang na hi hi! Damlohna thu pen zak noplo hi. Hong hehpih kha thei uh hi. Ahi zongin tua bang hun ciangin khantoh nading thu genkhop ding nuam nawn lo a, ngaihsutna nuam lo pah thei hi. Lawm hoih leh innkuan sunga teenkhoppihte kiangah ahih kei buang leh cidamlohna thu gengen kei in. Lungkiatna piangsak thei hi.
Source:
Nuntak Manphazaw Tawh Lawhcinna (Laibu)

