NASEP
Agelh ~ GSPau
1. Nahoih sem ni
Eite in nahoih sep cimtak kei ni. (Gal.6:9)
(1) Eleanor Roosevelt (1884-1962)
Amah pen pianpih lungsim hoih a nei khat hi. Kiphasak nuam hi leh New York khuapi sung-a mihaute' tanu khat hi. Tua banah US President Franklin Roosevelt' zi hi lai a, US gam-a numei thupi pen "First lady" hi. Ahi zongin amah kiniamkhiat mahmah hi. Ama' lungtup in, "Midangte' phattuam nadingin nahoih tampi seemkhia ding" cih ahi hi. Ama' kammal minthang khat in "Nang na hoihsawm nak leh kuamah in hong siasak zolo ding a, nang na siat sawm leh zong kuamah in hong hoihsak zolo ding hi," cih ahi hi.
Kum 15 a phakin England gamah sang va kah a, Marie Souvestre (1830-1905) a kici sianu khat ii khut nuai ah pilna va sin hi. A sianu pen laihilh kiva a, a sang naupangte' lungsim zong zo mahmah hi. Hih a sianu' tung pan midangte' phattuam nadingin nahoih sepnopna lungsim hong ngah a, a nuntak sung buppi zong hih a sianu mah etteh (model) in nei den hi.
Kum 20 a phak pan nahoih sep ding hong kipan pah hi. Mihaute' tanu hi napi, bus vive tuangin New York khua nawl-a mizawng veeng ah pai-in, amau' kitangsapna bangin huhna hawmkhia ziahziah hi. A tanute in hih nasep pen vaangkiam huai sa-in, a khaam niloh uh hangin ama'n na mang tuanlo a, hanciam semsem zaw hi.
1920 kum ciangciang pen US gamah numeite in mee (vote) pia theilo uh a, tua pen ama'n hoihsa lo hi. Kum 2 sung vilvel hanciamin a phutna hang tawh 1920 kum pan numeite in zong mee (vote) pia theita uh hi.
A lawmte numei 2 tawh kipawlin pilna sinna sang khat phuan uh hi. Tua sangah tagah naupangte leh laipil napi sum neilo naupangte a khawnkhongin pilna sinsak uh hi. Tua kawmkal mahin laibu hoih pawlkhat zong gelh hi.
Zato ah pai-in galkap liamte va veh a, a ban takin a khut uh len hi. Amau' kitangsapna zong dong a, vaihawmsak takpi hi. Tuikulh (17) ah va zin a, mipi 400,000 te tawh khut kilenin kihopih hi.
Mivom leh mikaang kideidanna zadah mahmah hi. "Pasian in a kibangin hong pian'sak ciatciat kideidan kul peuh mah kei," ci-in gen hi. Kumpi inn (Whitehouse) ah mivom lasiam minthang (Poera singer) Marian Anderson sam a, la sasak hi. Lincoln Memorial Hall ah zong la sasak a, mi tampi mah in ngai uh hi.
Nahoih a seemte mite in muangin zahtak uh hi (Pau. 14:22) cih a om bangin hih danin nahoih vive a sepna hangin leitung bup in mi thupi khatin kiciamteh a, a pasal US President sang nangawnin minthang zaw hi.
(2) Mother Teresa (1910-1997)
Amah pen Albanian minam ahi hi. Midangte hehpihna lungsim nei hi. 1929 kum-a kipan India gam ah RC nungak siangtho va seem hi.1950 kumin "Association of Charitable Missionaries" phuan a, tagah kepna 127, sum beilo zato 213, phak zato 54, leh sum beilo laisinna sang 60 phuan hi. Mite' pampaih mizawng daipamte lakah Pasian' na seem hi. Veina leh itna taktak tawh Calcutta khuapi ah miphak 10,000 keem hi. "Pasian' ading nahoih khat" (Something Beautiful for God) cih laibu khat gelh hi.
1972 kumin Nobel Prize leh England kumpinu Queen Elizabeth' II (1926-) piak "Order of Merit" pahtawinate ngah hi. Pope John Paul II (1920-2005) in zong "Blessed Teresa of Culcutta" cih minphatna pia hi. September 6,1997 ni-in si a, kumpite zah phialin thupi takin kivui hi. Gam tuamtuam pan gam makaite leh biakna makai tampite in gal uh hi.
(3) Malala Yousafzai (1997b)
Tu laitak leitung ah a kipaakta mahmah Malala Yousafzai pen Pakistan gam mi ahi hi. Amah in Pakistan gam Taliban migilote' khut nuai-a om numeite pilna sinna leh sangkah nading a hanciamna hangin 2012 October kha sungin Taliban-te in thau tawh kap uh ahih manin nasia liam mahmah hi. Pakistan gam galkap zato ah lum masa phot a, tua khit teh London khua Elizabeth zatopi ah va lum hi.
2013 January kha-in zato tuak hi. Time magazine-te in ama' tangthu gelh nadingin US dollar $ 3 million pia uh hi. The Kids Righth Foundation-te in 2011 kumin “International Children's Peace Prize” pia uh hi. Pakistan kumpi in zong 2012 kumin "National Peace Award" pia uh hi. Tua pahtawina min zong "Malala Peace Prize" ci-in kheel uh hi. Hih pen naupang kum 18 nuaisiahte kipia pahtawina ahi hi. 2014 kumin “Nobel Peace Prize” kipia a, Nobel Prize a ngah ngei khempeuh lakah amah a khangmoi pen ahi hi.
2. I sep peuhpeuh a hoihpenin seem ni
Mi' naseem bang hi lo-in, Topa' naseem bangin na hihna peuhpeuh uhah itna lungsim tawh hih un. (Kol.3:23).
I sep peuhpeuh Pasian' naseemin kingaihsunin a hoihpenin seem ni.
(1) Mordekai
Mordekai pen Pasian a zahtak kumpipa kongcingpa hi. Mi khempeuh ulianpa Haman’ mai ah kun ciat uh hi. Ahi zongin Mordekai pen Jews mi khat ahih manin Moses thukham sungah a om bangin Haman’ mai ah kun nuam lo hi. Hih pen Haman a thusim lohna hang hilo a, Pasian a zahtak man ahi hi. Tua hangin Haman in Mordekai mudah hi. Mordekai bek mudah lo-in Jews minam khempeuh zong mudah a, thahsiang khit dingin hong vaihawm hi. Ahi zongin Pasian in a hun lapin amaute honkhia hi.
A nihna ah Mordekai in kumpipa a sih nading pan honkhia napi, kumpipa in pahtawina bangmah na pia lo hi. Mordekai in kumpipa in a pahtawi nadingin na phuphu se lo hi. Esther sawlin gensak selo hi. Tua hangin kithadah selo a, a kongcin’ nasep ngei mah hanciam takin seem hi. Tua pen Pasian in na mu gige hi. Nikhat Pasian in kumpipa a ihmu mawh dingin bawl hi. Nisim thupiangte ciaptehna laibupi a etsak leh Mordekai tungah pahtawina bangmah kipia nailo ahihna hong mu uh hi. Tua ciangin kumpipa in Mordekai tungah pahtawina lakah a sangpen pahtawina pia hi. A zaa zong liansak lai hi. A zenzenin Mordekai na kipahtawi pah hi leh tu-a zahin kipahtawi khollo kha thei ding hi.
(2) General Colin Powell (1937b)
US galkapmang General Colin Powell in, "Na na sep peuhpeuh a hoihpenin seem den in. Nang na phawk khakloh hangin na gei pan khat in hong encik gige den hi," ci-in a mite hanthawn den hi. Midangte a hanthawn ciang bek hi lo-in, amah ngiat in zong nuntak pih hi. Amah pen mivomte sila nam innkuan sung pan a khangkhia khat hi. Kum 10 a phakin Pepsi singgahtui bawlna ah seem a, mikaangte' sep noploh a kihhuai nasep teng lungdam tak leh lawp takin seem lel hi.
West Point galkap sinna sangah a kah lai-in Mikaangte sangin pilzaw a, gualtung tuang zaw den hi. Galkap a sep ciangin mivom khat ahihna hang tawh mite' hazatna leh nawlkhinna tam veipi mah thuakkha hi. Ahi zongin amah in thadahna-in nei tuan lo a, a sep peuhpeuh a hoihpen mahin seem veve hi. Amah in, "Makai hoih i cih in kigin' kholhna a nei den mi, a sep peuhpeuh zong kician takin a seem mi, khialhnate pan pilna a laksiam mi hi," ci-in gen den hi.
Kum (30) sung vilvel a sep peuhpeuh a hoih penin a sep manin mite' hazatna leh khaktanna tampite kawmkal ah US galkapmang lianpen hong suakto veve a, pahtawina medal zong tampi mah ngah hi.
US President (41) na George Herbert Bush in paakta ahih manin 2001-2005 sung State Secretary tavuan pia hi.
3. Nasep zo ni
Na mai ah sep ding a om khempeuh na thaneihzah tawh seem in (Thsia. 9:10).
Ama’ nasepna ah a siam mahmah mi na thei kha hiam? Amah mi mawkmawkte’ na seemlo ding a, kumpite’ na seem ding hi (Pau. 22:29). Lai Siangtho siamte in hih pen nasep a siam cihna hilo a, nasep a zo cihna hizaw hi, ci uh hi.
Leitung tangthu ah nasep zo-in a kiciamteh pawlkhat en dih ni.
(1) General Benjamin Davis Jr. (1912-2002)
US galkapmang General Benjamin Davis Jr. (1912-2002) in nasep zawh sitset ding thupisak den hi. Amah in, "Kampi bek tawh i gen niloh sangin sepkhiatna in muibun zaw hi," ci-in gen hi.
Amah in nasepna ah zulhtatna, tungsiahte' muhna teng bek ah kineihna tawh sepna, paulap tuamtuam zon' nilohna cihte hua mahmah hi. A galkapte kiangah, "Nasep khat peuhpeuh pen ei' min ngah nading bekin seem ngei kei in. Nang min ngah lo-in midang khatpeuh in min a ngah phial zongin i nasep a kizo ahih limlim nak leh lungkim suk pah lel in," ci-in vaikhak den hi.
Amah in pilna zong nei a, a thatang mahmah zong hoih napi, mivom khat ahihna hang tawh Army Air Corp pan kitawpsak pong hiau hi. Franklin Roosevelt (1882-1945) in US President hong sep ciangin "Mivomte in zong vanleeng galkap seem thei ding" cih thu hong omsak ciangin amah zong vanleeng hawl sinna sangah hong kah thei a, a tawpna ah General ciang hong tung hi.
Galpi nihna sungin makai siampen leh galhangpen pahtawina (Distinguished Flying Cross) leh galsim siampen pahtawina (Silver Star) ngahkhawm hi. Hih pahtawina a san' ni -in, " Hih pahtawinate pen ka khutnuai galkapte' nasep zawhna hang tawh keimah a bupa un a sang hi ing," ci-in a naseppihte pahtawina kam gen hi.
(2) Kongcing Zo galkappa
Yangon khua gei Htaukkyan ah No.1 Chin Rifles Battalionte a om lai-in khatvei Kawlgam galkapmangpa General Aung San in sit ding cih thu kiza ahih manin 2IC Major Kap Cong patau mahmah a, Tai Chun kiangah, "General Aung San in eite hong sit ding hi. Amah hong pai ciangin General slute pia dingin a kiging sa-in na om in. Galkap huang sung teng zong na hahsiang sitset in. Kongkhakpi (gate) cing in la, kuamah lutsak kei in." ci-in thu pia hi. Tai Chun in zong huang sung teng phiatin, hahsiang pah sitset hi.
A sawt lo-in Kawlpuan a silh, puanteen a teeng, lukhu mawkmawk a khu, ciangkhut a khun mikhat hong pai a, gate cingpa Tai Chun kiangah, "Major Kap Cong tawh kimu nuam ing. Hong lutsak in." ci-in ngen hi. Tai Chun in tua pa lut mawk leh a mun phiatsa teng niinkik kha ding, cih ngaihsun ahih manin lutsak nuamlo hi. Tua pa kiangah, "A sungah hong lut kei in. Gate pualam ah na ngak in. Keima'n bupa hong sapsak ning." ci-in sapsak hi. Major Kap Cong hong pai ciangin tua mipa pen General Aung San na hi mawk ahih manin hong patau buaibuai peuhmah a, General Aung San slute pia dingin a galkapte awngin thu pia pah hi. General Aung San in galkap kigual diudeu teng baan sit a, Tai Chun kiang a tun' teh, "Galkappa aw, nang pen mi kician khat na hihna kong thei hi." ci-in na phat hi. Major Kap Cong pen Dr. Ni Khuai' pa hi. Tai Chun (1920-1988) pen a nung ciangin Captain suak a, Aung San Thuriya Medal (Victoria Cross) ngahpa ahi hi.
4. Nasep a zolote
(1) Mang man kongcingpa
Khatvei Alexander the Great kumpipa khual zin dingin kithawi hi. Tua laitakin a kongcingpa in, "Kumpipa aw, tu zan hong mangsiat lua mahmah ka hih manin na khual zin ding khawl mai dih in." ci-in va kho hi. Kumpipa zong a khual zin ding khawl a, ama' taangin a khut nuai uliante khat a paisak leh lampi ah na kithat takpi hi.
Kumpipa in ulian khempeuh kaikhawm a, mang man kongcingpa letsong tampi a piak khit ciangin thong sungah khum hi. A uliante in lamdang sa uh hi. Tua ciangin kumpipa in, "Ama' hangin ka nuntakna suakta ahih manin lungdam kohna-in letsong ka pia hi. Kongcingte’ tavuan in zan tawntung khuaphawk ding hi a, a lusu ding leh a ihmu ding hilo uh hi. A nasep zolo ahih manin thong sungah ka khum hi." ci-in gen hi.
(2) Golhguk (Corruption) deih manin nasep zolo
Mi pawlkhat in golhguk deih manin nasep zolo uh hi. Pasian in golhguk zat ding deihlo hi (2Khg.19:7). Ezra' hun lai-in a galte in amau' ngimna a tangtun' loh theihtheih nadingin zum naseemte golhguk na pia sim uh hi (Ezra 4:4). Golhguk in u liante' mit tawsak a, thuman mite' thu heikhiatsak hi (Pai. 23:8). Sumgolh lakna in a lapa' gamtat hoihna siasak hi (Thsia.7:7). Sumgolh in mipilte' mit taw sak a, thumaan heikhia hi (Thkna. 16:9).
Singapore gam a khangtosak Lee Kwan Yew (1923-2015) in golhguk (Corruption) zang lo hi. A zangte liausak a, sihdan nangawn pia hi.
Khapi tung pan photo zaih le'ng Sen gam-a Great Wall kulhpi kidawk hi. Hih zah takin a gol leh a muan'huai kulhpi sungah a galte (4) vei lut thei veve mawk uh hi. Tua pen kongcingte in kham golhguk a na lak man uh ahi hi.
Kawlgam sung zum pawlkhat ah i va pai ciangin "Golhguk piak kul lo" cih lai kisuang a, a gei sabuai ah golhguk kipia veve hi. Sum hong kingen lo napi, niangtui man (tea money) i piak kei leh bangmah hong kisepsak lo mawk ahih manin piak kul hiau hi.
(3) Makai hoihlote' hangin thadah
Makai hoihte in nahoih seemte leh nasep a zote paakta uh hi. Ahi zongin makai hoihlote in tua dan mite paakta lo uh a, amau' maipha a zongte, letsong peuh a puak niloh teng bek mah paakta uh hi. Tua in mite thadah tuamsak hi.
A beisa Kawlgam kumpi lui U Ne Win (1911-2002) in amah a maibiak teng panmun lianpipi pia a, nasep hanciamte leh a kizang thei mipil teng hemkhia hi. A khutnuai mite in gam khan'toh nadingin bangmah seem se lo uh a, amau' nasep pen U Ne Win maibiakin lungkimsak niloh hi pong lel hi. Tua hangin khan'tohna om lo a, a sawt lo-in Kawlgam pen leitung a gamzawng pente dinmun ah hong tungsuk ahi hi.
Biakna makai pawlkhat in nahoih a seemte leh nasep hanciam a zote paakta lo uh a, amau' maipha a zong teng paakta-in, maipha pia uh hi. Tua in mite thadah tuamsak hi. Tua hangin kuamah in nahoih sep ding leh na sep zawh ding kisawm nawnlo a, makaite' maipha ngah ding bek mah kihanciam ta hi. A tawpna ah naseem nuam kuamah ki-om nawnlo hi. Tua bang pawlpi in hun khatpeuh ciangin haksatna kiphukha ding hi.
Thukhupna
Pasian in laibu khat nei a, tua laibu sungah kua teng in nahoih seem a, kua teng nasep zo, cih ciamteh a, tua tungtawnin thaman pia hi (Mal. 3:18). Nahoih seemte, a sep peuhpeuh a hoih penin a seemte, nasep a zo mite in makaite' maipha ngah khollo thei uh hi. Ahi zongin Pasian' maipha ngah uh a, Pasian in thaman a cingin pia hi.
Laibu Saal / Zomi eLibrary

