Mite gilo ka cihcih leh…
Agelh~Khansuan T. Guite
“Kei bel hon heh sak kei peuh le uh cin, cingh mahmah kai hi aw” ci’n ciamnuih leh cihtak a kigen kammal i za kha zel hi. A taktak in mihing, ganhing khempeuh a dingin thu man taktak khat na hi a, ciamnuih a san ding sangin thutak dan in sang leng aman zaw tawh kibang hi. Thutak gen leng mihing in san hamsa kisa thei ahih manin mite san siam dinga thu kigen hiam ka ci nuam zaw hi. Mihing bang a ngaihsutna a neilo ganhingte na ngawnin a mau a bawlsia leh a phinphinte, a totote pen mudah leh dawhzo tuanlo thei uhhi. Ganhingte lak ah a neupen pawl a hi Khuai te na ngawn, a mau bu va bawlsia leng hong deh, thukkik uh a, hang mahmah thei uhhi. A bu uh va sia sak kei peuh leng bang mah hong cih masa lo zaw uhhi.
Mihingte pen ganhing sanga nuntakna a sangzaw leh ngaihsut theihna a nei nam ahih manin mi khat in mi khat a va hehsak leh bel kidawh zolo theih a, thuk kik utna lungsim pen mi khempeuh in anei ahi hi. (Hih mun santak ah, mi a phin nuam ngiat, mi a to masa nuam ngiat bel mihing nuntak zia khat zong hi in, mipawl khat in tua lungsim pua thei uh hi. Ahih hangin atamzaw pen mi va phin, va to masa lo zaw hi). Mi’n hong phin masa leh hong to masa ahih manin i va dawn kik pen pawlkhat in “ei leh ei kidalna (self-defence)” ci uh a, ki thu man tang sak zaw uhhi. Leitung pai zia ah zong khut khial masa zaw pen a mawh zaw in kikoih a, mite’n a to cianga, a thuk kik zaw pen dik kitang sak zaw hamtang hi. Gentehna in mi khatin mi dang khat kiangah sim mawh thu tawh “na hoih lohloh peupuau tawh” ci in phin bawl den leh a tawp ciangin a lang pa’n zong thuak zo nawnlo ding a, “nang zong hoih kisa tuan maw” cih tawh a dawn kik pen, a taktak in a phin pa akhial masa zaw ahi hi. Tua tawh kibangin mi dangte lampi va khak masa kei peuh leng, mite va sim mawh masa kei peuh leng hong thuk kikna ding uh om lo lel hi.
Khat veivei mihingte pen guptuam paihtuam kinei thei in, “ei tate leh mi tate” a kitot tak ciangin a thu bul pan in kan nawnlo in ei lungsim hoihsak dan tawh ki en ziau thei a, “ei tate” pen a khial ngeilo, a man den dan in kikoih thei hi. Ei tate’n mite va phin masa, va to masa ahih leh bel ei gup tuamna hang a, thu man a kimu lo hi ding a, midangte tate a manna uh kimu zo ngeilo ding hi. Vengte tate mahmah, “tua te” mahmah gilo uh ki cici den kha ding hi. A taktak in ei tate’n a va phin, a va to masak hang a mi tate’n a na sukha zong hi kha thei a, ei tate gitlohna ki mu kha lo in, mite gilo a cici hi kha ding hi.
Khat leuleu ah mi pawlkhat in mi gilo a cihte pen a mau muhdah man peuh a, a gen uh zong hi thei hi. A taktak in tua mi gilo a cih pa/nu taktak un, a mau tungah siatna ding khat zong bawl ngei khollo ding ban ah, khat vei zong ankuang um khawm ngeilo thei lai ding uhhi. Tua bang pi mah mi dangte gilo a ci teitei mite pen ki en taktak leng ei pat thu hang hi thei zaw ding hi. Ei mahmah in “nang mi gilo pa/nu” va ci masa kei leng, amau bang mah hong cihna ding uh om hetlo ding hi.
Pawlkhat leuleu in lah a mau deih bangin mi a zawhloh ciangin langbawl in to in phin thei uhhi. Tua bangin a langbawl uh tak ciangin a lang lam te’n zong mite simmawhna thuak kisa thei ahih manin na leh pan thei uh a, tua hun tak teh mawh khuksak in om thei lai uhhi. A taktak in mi a langbawl masate pen gal bawl masa suak ahih manin a maute a gilo zaw ahih lam kiphawk lo thei hi.
Ganhingte nangawn in amau aphin leh a toto te thukkik thei hi mawk a, hih mihing lungsim nei, thu tampi tak ngaihsutna a nei zaw ten bel thuak zolo kha zaw ding hi. Ganhing om muang khat va phinphin in ganhing in a totkik takteh a ganhing pen i mawhsak a, gilo tak ei i cihna pen a taktak in a khial masa pen mihing te hi zaw hi. A ganhing om muang lai tak khat pen va hehsak kei leng hong tawngkik hetlo ding hi ven.
Tua bangin mihingte zong i kiheh sak ciangin kuamah kidawm zolo kha tek hi. Mi dangte hehna ding va sem, va bawl, va gen, va phinphin cih pen a langlamte aheh hang a, gal bawl masa pen a lang lamte hi masa lo ahih manin a mau a gilo hi lo zaw in, mite hehna ding abawl masa te pen a gilo masa hi zaw cih ki mangngilh thei hi. “Hon hehsak kei peuh le uh ci’n, cingh mahmah kahi aw” cih hi den a, midang hehna ding va bawl masa kei peuh leng ei tungah mi hong gilo lo ding a, mi cingh vive tawh kithuah kha ding i hihi. Midangte gilo i cih leh ei mahmah in mi gilo i cihte hehna ding leh a mau lampi khak tan masa a om i hih manin hong do kik na hi thei ahih manin ei leh ei ki en masa lo pi in midangte gilo va cih cih masak huai lo hi.

