MIPI MAIA THUGENNA
Agelh ~ T. Sawm Lian
Midang tawh kizopna hoih neih nading a kisam mahmah leh nasep thupi mahmah pen mipi maia thugen ahi hi.
Na hun paisa-ah misi inn leh pulpit tung pana thugen, ihmut suak lopi a lusuksan na sawm, ahih hang na lusuksan theih tuanloh thugen cimtakhuai pipi na theih tampi om ding hi. Gensiat khit theih hi lo hi. Gending thei lo leh gendan ding thei lo mi hizahta kawmkalah tua bang thu hong gen uh zong a pahtak huaina uh om veve sam hi! I gen sawm pen thugensiam diakte ading hi loin, mi ngeina, mi khempeuhte theih dinga kilawm ahi hi.
Na thugen a lawhcing hiam?
Thugen tampite in kipawlna, pawlpi, la siamna, lai siamnate masuana i neihna hang leltakin mi te’n i thugen ngai uh hi. Mi tampi te’n hih thu pen kitheisiam lo hi. Thu i gen ciangin mi te’n ngai tek uh ahihlam i theih ciangin lawhcing kisa-in, i thugen pen ngaihsut kik kul nawnlo ding zah donga lawhcingin i kingaihsun thei hi. Ahih hangin, hang tampi leh aana na tawh a ngaikhia na hi zawsop uh hi. Na min Thangboih hi leh, na vengte kiko in, ‘Khua laiah Thangboih in thugen ding hi, a ngai nuam peuhmah hong pusuak un’ ci bang hi leh, bangzah hong pusuak tam? Tua santak ah bangci banga lian na hi hiam cih theih nading ahi hi.
Kiging khol in
Thugente pawlkhat pen sangnaupang thadah pawlkhat bang hi a, sim ut lo napi’n exam hall-ah panla mahmahin, a etteh liangte tawh kibang hi. Kigin kholhna lam hoih neilo napi a, thugen dinga panlak mahmah na pen thu kimot gen gawp thei hi.
Ngaihsun cian lopi a mipi maia thugen pen hihkhial vanglak le’ng ei le ei kimindaisakna hoih mahmah hi a, tua bek zong hi loin, Pasian mindaisak theihna zong ahi hi! Tua manin hoih taka kiginkholh kisam hi. Kha Siangtho nasep i lametna hang pawlkhat pen thadahna hanga i kiginkholhloh paulap hi leltak hi. Na kiginkholh hun ciangin hih thu mangngilh kei in; Tuhuna na maia mite pen na damsungin tuhun bang lianin kuamah om nawn lo ding hi. Na hih khialh vanglak leh kumtawnin na minsia ding a, na gen hoih leh tua tawh kilehngat lian ding hi. Na thugen ding hunsung a tom mahmah leh na kiginkholhna hun sau hen la, a sentence kizopdan a gelh sangin a point kizop dana gelh pen gen baihzaw hi.
Tom maw sau
Kiginkholh nading hun om lo a mipi maiah thugen a kisap hun om thei hi. Hih bang hun ciangin sauvei genluat pen manpha ngei lo hi. Na thugen theician inla, na gennop gen ziau in. Sauveipi na gen hangin kuama’n thei taktak lo ding uh hi!
Na gensiam mana gen na hi kei a, na lungsima omte a pulakkhia ding ahih kei leh mi khat in gen dinga kilawm hong sakna hanga gen na hi lel hi. ‘Ka lawmpa pen ngai mahmah ing a, ka damsungin mangngilh nawn kei ning’ hoih lel! A innkuan pihte Pasian in a ompih ding ka deih a... cih tohtoh leh A kha pen tawngtung gamah.... cih bang khawng gen kul lo hi. Kisam a sak leh pastor in gen hen. Tuni a ka lawmpa lawhcinna ka lungdampih a, a mailam kalsuan nadingah deihsakna lianpi ka pia hi cih ziau zong hoih lel. Kipawlna leh innkuan tanga gen ding na hih leh a sauzaw deuh, ama tangthu zong na suut hangin phamawh lo ding hi. Tua lo a, thugen dinga hong kisawlna hanga ‘theih khempeuh’ gen sawm mawk pen cimtak huai mahmah hi.
Cimtak huai kei in
A kisam pen-in, ‘cimtakhuai kei in’ cih ahi hi. Mipi lam nga-in dakkhia inla (na ngam leh!), na tungah lametna a neih uh leh muhloh theihloh hi. A neih nawn kei uh leh zong na mu thei veve ding hi. Naupangte maia thugen pen kisinna hoih mahmah khat ahi hi. ‘Dai un’ cih leltak a na thugen hun kimkhat khawng na zat leh naupangte hang hi loin, nangma ginatloh man hi kha thei hi. Ciah inla, na khan (room) sungah lutin kisin kik in.
Kim le pam
Bangci bangin na kigingkhol zongin kician taka gen theiloh hun om thei hi. Kum kikhai lua omkhopna, lungsim ngaihsutna kibang lo lua leh lungsim a linglawngsak thei a omna munte ah phattuamna lam en lua kei in. Mi ngeina tunglam, thugensiam tungtuang na hih kei leh tua bang munah thugen lawhcin haksa hi.
Kammal zat
Ahih theih liai leh na maia om dingte nuntakna, deihna, leh ngaihsutzia theihcian sawm in. Na gensawm theician inla, na kammal zat pen hong paikhawmte kum zah, nuntakzia, lai siamna, leh nek le tak zonna dinmun tangpi tawh kituakin kammal zang in. Tangval gual zu nam philphialte lakah, “Pu Chairman..” cici kei in. Meigong zuzuak tanu nungak melhoih tangthu panin na thugen pan lecin hoih pah lel ding hi!
Kipiakhia khin in
Hoih leh etlawm na deih a, siamtak hih na ut a, mite thupi ngaihsut mahmah ding leh mi advance hih na ut leh thu gen kei mai in! Na thugen ding leh na thungaite a kisap zah mahin nang zong na poimawh hi. Tua na ngaihsut kei leh na thugen kuama’n meetpih ngei lo ding hi. A meetpih pen in zong, “Siam vanglak” a cih kei uh leh, “A necktie etlawm..” cih khawng bek hi kha ding hi. Na nuntakna buppi pia inla, nangmaha om ‘khempeuh’ kaikhawmin, sungkhiain thu gen in.
Etsakna hoih zang in
Etsakna pen thugente vanzat manpha mahmah khat hi a, thugen siamlopi khat thugensiam a suaksak thei ahi hi. Tua mah bangin, zat khialh khak leh thugen bangmah lo suaksakna ahi hi. Laibu sunga na sim, etsaknate mawk zat kei in. Na thugen ding pen inn lamah gensin inla, a gingin tua etsakna tawh a kituak thei ding hiam cih na genna tungtawnin na thei ding hi.
Gelh cianga nuihzak huai om a, gen cianga nuihzak huai om hi. Gentehna in, Picing Nipi sangah thu na sinsak a, na thugen a kiciansak dingin na sinsakte kum leh kim le pam tawh kituakin etsakna na zatsiam ding thupi hi. Upa lamte kiangah Hau Cin Khup, Pau Cin Hau, Japan Gal, lo khawh, gal aih..cihte leh nupite kiangah singtuah ding, gas stove, vok khawi, second hand puan, tate siatna.. cih bang zat hoih hi. Khangnote lakah lawm kingaihna, nekzonna, siamsinna, mi lawhcingte tangthu, media, music, leh kimawlna thu cihbang, naupangte lakah cartoon, Tom & Jerry, mitphial, exam, science fiction cihte zat hoih hi. Hihte zong khua khat le khua khatah kilamdang thei lai hi. TV omlohna leh gas kizatlohna mun khawngah!
Thulu tel
Kum 2000 khit ciangin Lamka khuapi a naupangte nuntakzia dinga kumpi malakna a hoih lote leh mailam kalsuanzia ding... sau lua a, a thulu bekbek in zong ihmut suaksak hi! Hih bangte pen a kantel, misiamte’ seminar/ workshop ah subject matter specialist te in a ut uh leh zang hen. Mi ngeinate lakah tom kim tak hi hen. Ahih hangin, ‘Hoihna’ cih leltak khawng tom lua leuleu hi. Haksa na sa hiam? Tom kim si, a tangpi theihtheihna, a ngaikhiate adinga theihnop huai mahmah zatsiam kisam hi.
Nuntak Manphazaw Tawh Lawhcinna (Laibu)

