Agelh ~ Lian Muan Kham Suante
THUPATNA
Mihing Tapa cih pen Jesu kam tektek pan a kiza hi-in, Amah sapna dinga a kilim zat mahmah minlawhna (title) ahi hi. Tua mah bangin, Lungdamna Thu bute sungah zong kitam muh mahmah hi. “Bang hangin Jesu pen Mihing Tapa kici sese a, bang deihna nei hi ding hiam?” cih pen kitel kim lo thei ahih manin, tomno-in en ding hi hang.
1. THUCIAM LUI SUNG-AH
Mihing Tapa cih kammal pen Thuciam Thak hun ciangin a om tawm pan bek hi loin, Thuciam Lui hun lai-in zong kizang ngei khinta hi. Gentehna-in, Ezekiel 2:1-3 sungah Mihing Tapa cih kammal pen kamsang Ezekiel tektek genna dingin kizangin, Pasian thu a manglo Israel mite in dikna a ngahna ding in, na sem ding ahihna thu kimu hi. Daniel 7:13-4 sung i etkik tak ciangin, meii sungah vangliatna tawh a hong pai ding Mihing Tapa kici hi. Amah pen Israelte tanga ding ding leh a hong tung ding Pasian Ukna (Kingdom of God) a pulak dingpa hi, ci-in kigelh hi.
Tua mah bangin, Aprocrypha[1] laibu pawlkhatte (Enoch, 2Esdras) sung-ah Mihing Tapa cih kammal pen kimu thei hi. Ahi zongin Jesu zatdan tawh a kituak leh kituak loh pen Lai Siangtho siamte in zong tel lian loin, Ezekiel leh Daniel sunga a kizat dan leh Jesu zat dan pen kinaizaw dingin tuatna bel nei uh hi.
2. SYNOPTIC GOSPELS SUNG-AH
Jesu in Amah a kisapna kammal ahihna pen Synoptic Gospels sungah kilim muh mahmah hi. Gentehna-in, Jesu in “Kei” cih tangin, “Mihing Tapa” cih zang sese hi. Midangte in hih min tawh Jesu pen tam sap loin, khatveivei bek a kisapna kimu hi (e.g. Mk. 2:28). Pawlkhatin, Jesu in “Mihing Tapa” ci-a a kisapna hang pen, mite lungsim a zawh theihna dingin ngaihsun uh hi. Tua banah, Messiah ahihna lahna ding a zang hi dingin a tuat pawl zong om uh hi. Leon Morris-in “Mihing Tapa cih kammal in Pasian hihna vang (divine) nei-in, a kitam zat lo kammal ahih manin mite adingin zong huathuai lo hi. Tua banah, mihingte tawh zong kizopna ciang nei hi,” ci-in gen hi. Mihing Tapa a kicihna hang thum (3) a nuaia bangin kigen hi.
Jesu Thuakna Genna: T. W. Manson-in, Jesu pen Mihing Tapa a kicih ciangin leitung mi khempeuh tanga a thuak ding lah nopna hi dingin tuat hi. Amah (Jesu) in eite thuak tangin thuak in, eite adingin hong ding hi (cf. Isa. 63:9), ci-in gen hi. Tua mah bangin, Marka sunga Mihing Tapa cih kammal a kizatna mun 14 lak panin mun 12 sungah, Jesu thuakna ding tawh kisai genna in kizang hi. Amah in, Mihing Tapa ahihna banga a thuak ding thu pen lim gen mahmahin, a nungzuite tungah zong lim hilh mahmah hi (Mk. 9:31; Mt. 17:22; Lk. 9:44).
Jesu pen Mihing Tapa ci-a a kigen ciangin, Thuciam Lui sung a Isaiah genna tawh zong kituak toto hi. Isaiah 45-46, 52- 53 sung khawng i ettak ciangin, Mihing Tapa thuakna ding thu nakpi takin kigenkhol hi. Tua ahih manin, Jesu pen Mihing Tapa a kicih ciangin, kamsang Isaiah genkholhna a tangtunna hi-in; Lai Siangtho pen zuaulo ahihna kithei thei hi.
Ahi zongin, Jesu pen a thuak ding bekin a hong pai hi loin, a thuakna tungtawnin gualzawhna, vangliatna leh pahtawina (glorification) ngah ding ahihna thu zong i phawk ding ahi hi. Lu ngakna ding nei loin cimawhin bawlsiatnate thuak tamah leh (e.g. Mt. 8:20; Lk. 9:58), a tawpna-ah gualzawhna in ngak veve hi.
(b) Jesu Thuneihna Lahna: Marka 2:10 sungah, Mihing Tapa ahihna banga Jesu in thuneihna tawh mite mawhna a maisakna thu kimu hi. Mihing Tapa pen Sabbath tung a thuneipa ahihna zong Marka 2:28 sungah kimu hi.
(c) Jesu Minthanna Ding Lahna: Jesu pen Mihing Tapa a kicih ciangin, Ama minthanna ding genkholhna lim zong ahi hi. Tua mah bangin Marka 13:26 sungah, Mihing Tapa pen minthanna tawh a hong paikikna ding thu kimu hi (cf. 8:38).
THUKHUPNA
Jesu pen Mihing Tapa a kicih ciangin, a thuakna, a sihna, gualzo-a a thawhkikna leh a vankahna khempeuh huam khin hi. Amah in Mihing Tapa ahih mah bangin, vangliatna leh thuneihna tawh thu khenin, mimawhte tatkhiatna dingin thuak hi. Tua ahih leh Amah pen leitung mite a honkhia dingin vantung panin hong paipak bek hi loin, Ama thuakna tektek tawh tua mawhnate a sut dingin hong paipa ahi hi. Tua ahih manin, Pasian in vangliatna tawh tho sakin, vantung tokhom-ah tusak hi. Tua vangliatna mah tawh Amah pen hong paikik ding hi.
[1] Apocrypha laibute pen Thuciam Thak leh Thuciam Lui kikal hun sung a kigelh laibute ahi hi. Catholic-te in pawlkhatte pen sang thei-in, ahi zongin Protestant-te in hih laibute pen Lai Siangtho sung a hel dingin kisang zolo hi.

