MAKAI LEH THUNGETNA. Agelh ~ Lian Muan Kim

Date:

MAKAI LEH THUNGETNA

 

Agelh ~ Lian Muan Kim

 

Thungente a dingin na lianpi tampi piang a, Pasian a muangte a dingin na lamdang lua omlo hi. Ahi zongin thungetna pen a haksa khat hi-a, lungsim takpi lo tawh limtak in kingen theilo hi.

​​ 

 

Mi tampi takin thungetna pen nasep in tuat lo uh hi. Ahih kei leh thadahna pian khat in ngaihsun dihzen thei uh hi. Ahi zongin hoihtaka thungetna in nasep hanciamna hi-a, nasep haksa pen khat a kisem hi zaw hi. Thunget icih pen baihlo in hunlaak kul hi. I lungsim khempeuh piak kul a, i hun leh i thatang piak kul hi. Midangte' ading thunget sak zong baih lo-a, ahi zongin thungetna in a thupi pen ahi hi. Banghang hiam cih leh thungetna omlo pi-a, Pasian nasem makai hihna in huih letkhiat ansi tawh kibang hi. Gah lo in taksuak zolo hi.​​ 

 

 

Zeisu in an laakding tampi om a, an la ding lah mitawm lua, pai mengmeng un la, na vasem un ci-in hongsawl masa lo hi. An nei Topa kiangah thungen un, ci zaw hi. Mikhat in William Carey kiangah: Kum 6 val sung​​ na semkhin napi cin piangthak mi khatbeek lah na ngah naikei-a na thungetna hangin na hun tambei lua ahih manin na limsep manlo hi ni teh, a va cih leh Carey in: Ka nasep taktak thunget hizaw hilo maw, ci-in dawngkik hi.​​ 

 

 

Laisiangtho Thak sungah thungetna tawh kisai kammal 2 om hi. Amasa in Greek lai-in proseuche – thungetna ahih kei leh proseuchomai - thungen cih kammal na kizang a, hih kammal pen Laisiangtho thak sungah 85 vei kimu hi. A nihna pen Greek lai-in deomai hi-a, a khiatna in thungen ahih kei leh thuum, kun cihna hi-in 30 vei kimu hi. Pasian tawh kiholimna leh Ama kiangah deih teng ngetna thuumna ahih manin kammal hoih nono leh kammal thuk nono zat kul selo-in khat peuhpeuh kizang thei hi. Kammal hoih nono zat hangin i thunget hong kidawng tuam pah ding hi zenzen lo-a, kamkhum nono tawh Pasian zong zolbawl theih ding hilo hi. I hihtheih banga lungsim takpi tawh ngetziau ding hi zaw hi. Tua ban-ah, thungetna pen Laisiangtho thak sungah a thupi pen khat hi-a Topa Zeisu pana kipan siahdong pa ciang dong ih zat ahi hi.​​ 

Zeisu Thungetna​​ 

 

A zenzen in thungetna a kisam lo mikhat om ding hi leh Topa Zeisu lo kua dang hi ding hiam! Thungetna a thupi mello, a kisam mello hi leh bang hangin Zeisu in thungetna tawh a hun tampi mawkbei khasak peuhmah ding hiam! Zeisu nangawn in thungetna hanciam mahmah ahih leh ei mimawh, mi ginalo, mi thahatlo-te e leh!​​ 

 

 

Kumpite Kumpi, tote Topa, makai hoihpente Makai Pa Zeisu in zanthapai thungen hi​​ (Luka 6:12). Phalvak ma in gamdaihna mun ah thungen a (Maku 1:35), mipite kiang pan paikhia in thungen hi​​ (Luka 5:16).​​ Hih mun a kizang laimal paikhia acih in a hi den thu leh a zongsat thu khat a gen ahi hi. Hih laigual ih gennop bulpi-in Zeisu pen mipite kiangpan paikhia pahpah in thungen hi, cih ahi hi. Tua ban-ah, a nungzuite' kiangah zong gamdaih thungetna a neih ding uh hanthawn hi​​ (Maku 6:46).​​ 

 

 

Pawlu Thungetna​​ 

 

 

Pawlu in Colosse pawlpite' a ding hanciam takin thu ngetsak hi​​ (Kalawte 2:1).​​ Greek lai-in hanciam cih a khiatna in thagui thatang san a, gimna tawlna tampi mah tawh thungetsak cihna ahi hi​​ (Kalawte 1:29).​​ Kimawl mi khat in hanciam taka kidemna kung dong a taina​​ (Kawlentu masa 9:25)​​ leh galkap khat in a thagui thatang khempeuh san a, gal a dona tawh kigenteh thei hi​​ (Tim masa 6:12). Vakkawn Siate laka a lian pen, Pasian thuthuk theite laka a lian pen, pawlpi phutte laka a lian pen, Laisiangtho Thak sungah bu tam a gelh pen, Pawlu nangawn in Khasiangtho huhna lo tawh bangci banga thungen ding cih zong i thei kei hi, ci hi. Amah nangawn in tuabang ci lai ahih leh eite-in Khasiangtho palai sepna muangin thunget i hanciam kul zaw lai ding hi.​​ 

 

 

Makai Hoih Pawlkhatte' Thungetna​​ 

 

 

Nasep a hau lua mahmah Martin Luther in: Zingtunga kipan zankhang dong nasep bekbek, nasep bekbek. Zingciang ka nasep ding tamlua mahmah ahih manin nai 3 sung thu ka nget masak kul hi…zingsang sim a tawmpen nai 2 sung thu ka nget kei leh​​ tua ni Dawimang pa in hong zawhthawh peuhmah veh aw, ci hi. Charles Simeon in zingsang nai 4 pan nai 8 dong thungen den hi. John Wesley in zingsang sim nai 4 pan nai 6 thungen den hi. Bishop Ken le Samuel Lutherford in zingsang nai 3 a sat ma in thunget kipankhin den uh hi. David Brainerd in: Ka lobuk sungah keikia om nuamsa mahmah ing. Banghang hiam cih leh thungetna ding hun tampi kala thei hi, ci hi. Judson in zong: Nikhat in nai 2, nai 3 sung peuhmah thunget theih nading in sepding bawlding khempeuh sehkholh sa in koih in, ci ngei hi.​​ 

 

 

Mi 2 a pianthak theih na dingin George Müller in kum 50 sung thu a nget khit ciangin: Hih mi 2 piangthak taktak in um na hiam, ci-in kidong hi. Müller in: Pasian in amaute piangthak saklo ding hileh hitan vei thu hongngen saksak ding a hiam, ci-in dawngkik hi. Hih mi 2 tegel piangthak takpi uh hi. Amasa pa pen Müller sih zawh a sawt hetlo in piangthak pah hi.​​ 

 

 

French le Indian gal​​ (1754 - 1763)​​ kidona ah George Washington in French-te a do Virginia galkapte makaih hi. Nasia takin gal kido ahih manin Washington galkapte zong tampi si hi. Ahih hangin a om lai sun teng hoihtak kem a, kaikhawm kik in galdo teitei uh ahih manin gualzawhna ngah uh hi. Pasian in Washington kem ahih manin a tuanna sakol nihvei kikap, thautang in a puan li vei pailet ta se mah leh bangmah aci kei hi. America limsuai siam khat in hih galdona tawh kisai lim a suaihna ah a lukhu suah a, a khukdin, a galkapte omna pan a gamla simsim mun ah thungen, a mitsi, a khut a hum tinten George Washington suai hi.​​ 

 

 

Hih gal kido laitak in khitui luang keuhkeuh sa leh khukdin kawmsa-a, thungen Washington amu lokho mikhat hong ciah ciangin a zi kiangah: George Washington gual zo ding hi. Gual zo ding hi, ci samsam hi. A zi in: Bang hangin tuabang kampau thei na hiam, ci-in a dot leh lokho pa in: Galkap mang Washington pen singlak ah khukdin-a thungen ka mu hi. Pasian in gualzawhna pia taktak ding hi, ci-in dawng hi.​​ 

 

 

Makai hoih maw hoihlo cih pen vai haksa khat peuhpeuh a phut khak ciangin kitel thei pan hi. A baih thute, a baih nate zawhna ciang lel tawh makai hoih kici theilo hi. Ahih hangin makai hoih in mihing mitmuhna pan a piang theilo phial ding tawh a kibat​​ laitak nangawn in thungetna tawh ma pang veve hi. Thungen makaite in gualzawhna bucing ngah uh hi. America kumpi hoih pen George Washington, Abraham Lincoln leh Eisenhower-te nuntakna a kigen simin a thungetna uh kihel den hi.​​ 

 

 

Washington lai-at pa ahi Robert Lewis in: Washington tawh ka kithuah sung tawntung zingsang nitak simin thungen den hi. Zingsang nai 4 a satteh tho in Laisiangtho simna leh thungetna nei den hi, ci hi.​​ 

 

 

Makai khat in Pasian tawh kiho-a, thu a nget tawntung ding leh makai dangte ading zong thu a ngetsak ding kisam mahmah hi. Tua ahih manin Pawlu in: Thungetna, deihngetna leh midangte ading ngetsakna ahi zongin lungdam kohnate neih ding leh kumpi thuneite' ading thu ngetsak ding kong hanthawn hi, ci hi​​ (Tim masa 2:1-4).​​ 

 

 

Tua hi-a, makai hoih i suah theih nading a kisam pen in thungetna ahi hi. Hih bek sep ding hilo napi sep ding khempeuh lak ah a thupi pen ahi hi. Mihing tha muang kha hetlo-a, a nungta Pasian vangliatna bek i muan zawk ding thupi hi. A ngawngkhauh mihingte i hei zawh na dingin Pasian a hei zo thungetna kisam hi. Pasian in tuate heihak salo-a, suang banga a sak lungtang zong satkhap hak salo hi. A tawpna ah ei a makai kisa lo-in Pasian ahih zawklam phawk gige-a, Ama makaihna i zuih tawntung ding kisam hi. Tua hi leh Pasian makaihna a zuite pen midangte in zuihtak sa ding uh a, makai hoihte suak ding uh hi.​​ 

 

 

Laisiangtho sunga makai thupite pen thungetna ah mi thupite ahi uh hi. A pil a siam man uh, a gim theihloh a tawl theihloh man uh, a thahat man uh, beh le phung a kicin man uh hilo-a, thungetna tawh Pasian vangliatna amau tungah a kilat man hizaw hi.​​ 

 

 

Endnotes​​ 

 

1)​​ David Brainerd​​ (1718-1747)​​ pen Haddam, Connecticut ah suak hi. Unau 9 pha uh a, a pa in David kum 8 a phak in sihsan hi. Kum 14 a phak ciangin a nu in nusia leuleu hi. September, 1739 kum in Yale University ah sangkah a, American Indiante'​​ kianga Pasian nasem hi napi kum 5 tangbek sem man hi. America-a kha khanlawhna a tun na dinga Pasian mizat minthang Jonathan Edwards ih tanu tawh a kiten ma deuh, October 9, 1747 kum in si hi. Jonathan Edwards in a genna ah: Brainerd in sun tawh zan tawh thungen in a nuntakna a tamzaw thungetna tawh beisak hi, ci hi. Gupkhiatna thu a genna ah zukham kamphen zangngei-a, mi tampi piangthak veve hi.

​​ 

 

2)​​ George Müller​​ (1805-1898)​​ pen September 27, 1805 ni-in Prussia gam Kroppenstadt ah suaka 1825 in piangthak hi. 1829 in London ah Pasian thu sinna nei hi. 1832 in Bristol ah tengin 1834 ciangin The Scriptural Knowledge Institution hong phuan hi. 1835 in Tagah Sang hong kipan a, tagah hongtam hathat hi. Tagah Sang a kipat cil in numei 30 pha-a, a sawtlo in pasal tawh a kigawm 100 hong cing pah hi. 1870 kum ciangin tagah 2,000 kem hi. Naupangte gilkial dangtaak leh puansilh nikten neilo in koihlo-a, a nin nemnam leh a buah thengthang in zong koihlo hi. Ahih hangin kua ma tungah huhna ngen ngeilo​​ a, a ip sungah pia khat zong a neihloh hun tam simsim hi. Ahih hangin a nuntak sungin pasan sialnek banga a thungetna kidawng pen tulnga val bang om hi. 1875-1892 sung leitung mun tuamtuam ah Pasian thugen in vak kawikawi ahih manin a paina khempeuh tai 250,000 bang pha hi. 1898 kumin Pa Pasian kiang ciah a, Pasian na a sep sungin England sum​​ (pound)​​ 1,453,153 ngah napi a sih ciangin pound 160 bek nei lai hi. A sih ma-in tua Tagah Sang ah mi 8,000 val phakhin hi. Upna bek tawh kalsuan ahih mah bangin Pasian in a kisam khempeuh sik a, a val pia khollo hi.​​ 

 

 

3)​​ George Washington​​ pen February 22, 1732 kum in Westmoreland ah suak hi. Episcopal pawlpi sung pan khangkhia-a, Martha Dandidge Custis tawh kiteng in ta neilo uh hi. 1789 kumin USA president suaka, term 2 sem in America​​ te President masa pen leh President hoihpen khat ahi hi. Gal tamveipi sim mah ta se leh a gal zawh sangin a lelhhun tamzaw hi. December 14, 1799 kumin si hi. America-a mi piang ngei khempeuh lak ah mi thupi pen 5 a telna uah zong kihel hi.

 

 

Source:

 

Makaih Pilna – Laibu

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related