MAKAI LEH MITE’ ZAH TAKNA. Agelh ~ Lian Muan Kim

Date:

MAKAI LEH MITE’ ZAH TAKNA

 

Agelh ~ Lian Muan Kim

 

Mi khempeuh in zahtakna deih tek hi. Ahi zongin makai khat in deih mawkmawk cih bang hilo in mite' zahtakna a ngah kul hi. Banghang hiam cih leh mite'n a zahtakte bek mah uh zuinuam uh hi.​​ 

 

Ahih hangin makai pawlkhat​​ te pen mipi​​ te'n zahtak thei hetlo in zuihtak sa phalo uh hi. Gamtatzia, kampauzia leh omzia khawlzia hanga kizahtak lo hi thei hi. Pilvang lohna hang zong hi thei a, i pian zia leh i melpuak limlim zong hi thei hi. A dahhuai khat ah bel a diakdiak in makai zawngpiante peuh kizahtak lo thei gige hi.​​ 

 

Bangbang hi taleh makai khat hih khit nungsang mite' zahtakna ngah loh phamawh hi. A ngah kei phial lezong a ngah theih nading lampi zonga a hanciam ding kisam hi. Bangci bangin gamta in kampau leng hong kizahtak thei ding, bangci om in bangci khawl leng hong kizahtak thei ding cih pen ngaihsut huai hi. Banghang​​ hiam cih leh a kizahtak lo makai in nungzui gina neilo a, gualzawhna kician zong ngah zolo hi. A tawpna ah makai suaklo in sawltak suak dihzen thei hi.​​ 

 

Zolai sang i kah lai khawng hita leh manglai sang i kah lai khawngin min tuamtuam hong kipia thei hi. Deih in deih ta kei lehang tua min peuh tawh hong kisam veve ahih manin dawn loh phamawh thei hi. Tua banga min hong kipiakna pen hong kisim mawhna leh hong kigual​​ lelh sak nopna hang hi thei a, zong hi tuan khollo thei hi. Bangbang hita leh Pasian hehpihna tawh tua minte a tam zaw pai suaklo bilbel hi.​​ 

 

Tua dankhat mah in AD 1224-1274 kum sungin Tom kici mikhat na om hi. A neulai in Bawngtal Hai kici a, tua min pen a neu laibek hilo in College a kah dong beilo hi. Banghang in Bawngtal Hai kici sese hiam cih leh amah pen thau neunau in a mit langkhat gol zaw hi. Thu a gen ciangin a gen masak leh a gen nunung kisai mello thei hi.​​ 

 

Ahih hangin a nung ciangin a min kilaih hi. Bawngtal Hai kici nawnlo in Angelic Doctor kici hi. Vantung mite thu tawh kisai dotna 115 val bang nei ahih manin Angelic Doctor a kici hi kha ding hi, kici hi. Banghangin a min kilaih ziaumawk hiam cih leh mite in amah zahtak uh hi. Kum 800 sung bang a mah sanga pil zaw kimu lo ahih manin kizahtak mahmah hi. Bangci bangin mipil, mite' zahtak mahmah khat suak thei hiam!​​ 

 

Hih Tom kici Thomas Aquinas pen Italy gam Aquinas khua ah 1224 kum in suaka, kum 14 a phak in Naples University ah sang kah hi. Tua pan in RC phungzi suak dingin khensatna nei hi. A innkuan​​ pihte in sumbawl dingin deih uh ahih manin phungzi suaksak nuamlo uh hi. A gen pihpih uh hangin ngah zolo uh ahih manin a tawpna ah Thomas pen kha 14 sung khihcip uh a, a tupna a khel theih na dingin genpih uh hi. Ahih hangin ngah zo tuanlo uh hi. Bawngtal Hai a kicih zahkhat in a ut lohte kisawl zo hetlo hi.

 

A zol kikkik uh hangin ngah zolo uh ahih manin a tawpna ah numei kizuak khat tawh khumkhawm uh hi. Ahih hangin Thomas puk tuanlo a, a lungsim zong khel tuanlo hi. Gualzo tuanlo uh ahih manin a tawpna ah Archbishop dinmun a ngah theih nading in sum tawh leisak sawm uh hi. Sum tawh lei uh hi leh sum golhguk pia suak ding ahih manin amah ut tuanlo hi. Tua teng kawmkal ah 1245 pan 1248 ciang Paris University ah sangkah zom leuleu ahih manin pil semsema mi tam in thei semsem hi.​​ 

 

A tawpna ah RC thu​​ ngaihsun siam pen khat leh leitung tangthu ah Pasian thu thei pen khat hong suak hi. Hanciam mahmah ahih manin Bawngtal Hai kici nawnlo in Angelic Doctor kici hi. A pilna leh a hanciamna hangin mite'n zahtak mahmah hi. A kizahtak makaite pen min ginalo tawh kisam ngamlo hi.​​ 

 

Sir Winston Churchill (1874-1965) in British Prime Minister 1940-45 sung khat vei sem a, 1951-55 sung khat vei semkik leuleu hi. Laigelh zong siam mahmah ahih manin Laigelh siamna tawh kisai in Nobel Prize 1953 kum in ngah hi. October 29, 1941 kuma a kampau minthang mahmah khat in: Nalian ahi zongin, naneu ahi zongin nasepna peuhpeuh ah …nunghei ngeingei ke'n, cih ahi hi.​​ 

 

A mah pen mi nuamsa mahmah innkuan sung pana piang ahi hi. Sangkah ding khawng lunglut hetlo in sangah zong siate' cih bangbang semlo se hi. Ama ut khat peuh sem lel ahih manin laikiakia a, sang kikahsak nawnlo hi. Tua ciangin galkap sangah kah in khangto mahmah hi. India leh Africa gamte ah galkuan zel in 1900, kum 26 a phak ciangin England tungkik a Parliament ah nasep kipan hi. Galpi Khatna lai in makai khat hong suaka, 1920 kum ciangin thugenna​​ (speeches)​​ 8000 val bang neikhin hi. Hih Galpi Khatna sungin a nasep​​ pihte' thukim phat loh thu khensatna pawlkhat nei thei gige hi, kici hi.​​ 

 

1933 kum ciangin a nasep khawl in lailam nasep sem hi. Ahih hangin September 1, 1939 ni-in Prime Minister Neville Chamberlain khawl ahih manin a zanzan in Churchill a nasep lui sem dingin kisam kik hi. Tua zawh a sawtlo, Nazi te'n Norway gam a lak khit uh ciangin Prime Minister hong suak hi. Thugenna a neih ciangin Pasian min hel den phial hi. Pasian piak thagui thatangte a mite' a dingin a piak lam zong gen tangtang hi. A tawpna ah Stalin le Roosevelt tawh kipawl in gal hong zo uh hi.​​ 

 

Churchill in a nuntakna ah mite' kona, zahpihna, gensiatna leh nawlkhinna tam veipi thuak hi. Khat vei bang Lady Astor heh lua ahih manin: Sir Winston, na zi hi leng na coffee hai sungah gu khah ning, acih leh Churchill in: Lady Astor, na pasal hi leng tua coffee dawn ning, ci-in dawng kik ziau hi. Hih zahta-a a mudah bang om phial tase leh,​​ Pasian muanna tawh kalsuan in a gama ding a siamtawp sitlo hi. Mipite bang in Churchill' up Pasian kammal in vangliatna nei hi, ci-in awng ziahziah uh hi. Thumaan in nasem in hang mah mah hi. Hanciam mahmah a, nikhat in nai 16 pan 18 sung bang na​​ sem den hi. A gam a dingin kipiakhia lai ahih manin kum zalom 20 sunga makai teng lak-ah a kizahtak pen khat hong suak hi. Winston Churchill kici mi' pa pen Sir Winston Churchill hong suak hi.

 

A kizahtak makai nihte' nuntakna i-et khit ciangin a kizahtak nawnlo makai khat ahi kumpi Sawlu nuntakna en lai ding hi hang.​​ 

 

Laisiangtho​​ gen mah bangin Sawlu pen a thasang, a vompian leh a melhoih khat ahi hi. A vak ciangin mite' lu tungah a liangko dawk nganga hi. Mipite' teelna tawh Israelte' kumpi masa pen hong suak hi. Kumpi a suah tungin kiniamkhiat in mi hehpih thei a, cingh mahmah hi. Lokho mi khat ahih nate kiphawk in kumpi dinga a kicih ciangin bu phial zawzen hi. Ahih hangin a siamna leh a kivakh​​ nate mipite'n thupi sa uh ahih manin lungkim tak in kumpi semsak uh hi. A kipatna zong hoih mahmah lel hi​​ (Samuel masa 9-11).​​ 

 

Ahih hangin kum 40 kim a phak ciangin hong kiphasak a, a nungta Pasian thupi sa nawnlo in aisan theite peuh thupi hongsa hi. A nasem pa ahi Davuih thahsawm thapai lai hi. A tawpna ah zahtak banglo, zumhuai tak in liamna baina tawh galmai samai ah tai in amah le amah kithat lailai hi. A galte in a luanghawm a kulhpi tung uah khai uh a, a lu pen Dagon biakinnpi ah​​ (Khangtangthu masa 10:10)​​ koih uh hi. A galhiam pen Ashtoreth biakinnpi​​ (Samuel masa 31:10)​​ ah koih uh hi. Banghang in hun khatlai a, a kizahtak mahmah kumpi, thupi a kisa kumpi pen zumhuai takin si hiam cih leh mite' zahtakna​​ kemcing theilo ahih hang hi. Pasian a muan ngei bangin muangin Pasian thu na mang hileh a tawntung in mite'n zahtak ding hi.​​ 

 

Makai siam sa in kisuak lo a, mite' zahtakna ngahsa in zong kisuak tuanlo hi. A gualzo sa in kisuak lo a, mi thupi, milian sa in zong kisuak lo hi. Ahih hangin hihte kithalawh thei a, zong thalawh huai takpi hi. Makai khat a dingin thalawh loh phamawh a, thalawh khit ciangin zong kepcing ding kisam hi. Mite' zahtakna a kemcing lo makai in zahpihna leh zumhuaina thuak lel ding hi.​​ 

 

Endnote​​ 

 

Josef Stalin​​ ih suahpih min in Iosif Vissarionovich Dzhugashvili hi a, Stalin​​ (a khiatna–sik)​​ cih min pen 1913 kum a, a kipiak tawm ahi hi. December 18, 1878 in Georgia, Russia Empire ah suak a, 1922 kuma kipan a sih dong​​ (March 5, 1953)​​ Soviet Union ih makai pi sem hi. A suah lim in a veilam kheme nihna leh thumna kimat hi. A neulai in mi tawh kilai nuam sa mahmah a, a zawhloh ding pipite zong kihta lo ahih manin a kivuabang sa in inn tungkik thalthal thei hi. Kum 10 a phak ciangin sangkah kipanpan a, kum 9 kiim a phak a kipan Russian pau sin pan ahih manin siam zo taktak lo hi. Lasak​​ kiva mahmah a, laphuah zong siam hi. Pasian om lo hi, cih upna nei ahih manin a nuntak sung tawntung gamh​​ tatna leh haksatna namcin tawh kidim hi.

 

 

Source:

Makaih Pilna (Laibu)

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related