MAKAI LEH KIPAWL KHOPNA. Agelh ~ Lian Muan Kim

Date:

MAKAI LEH KIPAWL KHOPNA

 

Agelh ~ Lian Muan Kim

 

 

Billy Graham in Washington D.C ah Congressional Gold Medal of Honor a ngahin leitung makai minthang tuamtuamte in zong lungdam pih uha, zong muak ciat uh hi. Tua pahtawina a kipiak ciangin Billy in: Hih pahtawina Medal bel kei-a ding hi het kei. Ka naseppih kalawmte-a ding hi zaw. Amau tawh kum 45 sung na semkhawm khin ta ing. Amaute khatciat in hong huhlo uh hi leh, hih ciang tung ngeikei ning, acih khit ciangin tua a lawmte minteng a banbanin simkhia suk deudeu hi. Kipumkhata nasepna in gualzawhna leh minphatna piangsak a, ki-itna khangsak semsem hi.​​ 

 

 

Makai hoih khat i suah theih na dingin i lungsim puak leh i kammal thupi mahmah hi. Kammal khat in mi thanuamsak thei-a, kammal dang khat in mi thadahsak thei hi. Tua ahih manin kam i pau ciangin kei cilo zawa, ei i cih zawk ding thupi hi. Mi khempeuh in minpha deihtek ahih manin minphatna a om sunsun hawm liailiai leng e...

 

Mi-a ding ngaihsutsak hetlo in ama ading bek a ngaihsun makai pen makai gualzo suak ngeilo ding hi. Angsung bek a thei makai in kei-a ding bekbek ci-a, makai hoih ahih leh ei-a ding mah ci tinten hi. Kei nambat khat, ei nambat nihin koihlo-a, ei nambat khat, kei nambat nihna ah i koihzawk ding kisam hi.​​ 

 

 

Kei ci leng…​​ 

 

Khatkia bek kihi pah ahih manin kiamsukna manthanna lamah a kimanawh hipah hi. Guallelhna zong a kipan ahi hi. Tua ding deihlo ahih manin Topa Zeisu in thu-um mi tampitakte a kipumkhat nading uh thu nangen hi​​ (Zawhang 17:20-23).​​ Topa deihna tawh kituakin kei cilo-a ei icih ding thupi hi. Banghang hiam cih leh kua ma panpihna a kisamlo Pasian bek in Kei cih theihna nei hi. Makai khat in kei hongcih vial leh a nungzuite in nang ci pah lian ding uh hi.​​ 

 

 

Sepding khat peuhpeuh a om ciangin bel kei kici khollo zawa, ei kici zaw pian hi. Ahih hangin minphatna, hamphatna leh ngah ding khat peuhpeuh a om ciangin lah ei cih ding haksa kisa thei hi.​​ 

 

 

Naupang khat in Organ tumsiam pa kiangah: Tu nitak i pawilah nuam taktak ei mate, a va cih leh Organ tumsiam pa in: I pawilah na ci viala, nang tawh kisai kei si. Ciah lel o, ci hi. A zing nitak ciangin Organ tumsiam pa'n Organ tum pawi hong bawl leuleu hi. Mipite in Organ kitum zaknopsa mahmah uha, a tum pa pakta uh hi. Tua leh thakhat thu-in Organ hong ging nawnlo ziau ahih manin Organ tumpa hong maizum mahmah hi. Tua laitakin naupang pa in Organ kiukhatah a lu hong su ngeungeu-a, Organ tumpawi a nuam hia, ci hi. Naupang pa in Organ pen huih napia nawnlo ziau ahih manin Organ a ging thei nawnlo ahi hi. Organ tumpa in minphatna naupang pa zong napia kha hi leh maizumna thuak lo ding hi.

 

 

Makai hoihlo in hamphatna, minphatna leh pahtaakna khempeuh uun-a midangte pia nuam peuhmah lo hi. Tua ban-ah, mi' pahtaak pian, a kiva, a pil a siam pian khatpeuh hong khang le zong tawsawn ding cih thadah in lehkaih thei hi. A kahto litlit khat om leh betkhiat ding le sawnkhiat ding peuh ngaihsutin nei thei hi. Ama zalaih ding om leh awn nuam peuhmah lo-in gensia ngiingei thei hi. Ei cih kammal in mun tang khalo thei hi.​​ 

 

 

Mi khat niamsak nuamin a liangko pan nengsuk le cin tawm niamsuk kha thei mah ding hi. Ahi zongin amah a niamsuk zahkhatin nang zong na niamsuk kul hi. Amah nengsuk tektek le teh nang zong na niamsuk tektek dinga ama kiamsukna tawh kizui-in nang zong na kiamsuk ding hi. Makaihna zong tuabang mah ahi hi. Mi khat nengsuk le cin nang zong na niamsuk kula, ahi zongin domto le cin nang zong hong kidomto ding hi. Aisa khatbek beel sungah koih le hang a beel sitkul hi. Ahih hangin aisa tampitak beel sungah om leh beelsin sitkul lo hi. Banghang hiam cih leh aisa khatguak taikhia thei-a nihval a om nak le bel a tai khiatsawm aisa khat pen a omlai tengin lehkaih hamtang uh hi. Khat le khat a kihaza uh hi gige hi.​​ 

 

 

Sawlu kumpipa in minphatna Davuih hawm nuamlo ahih manin mite in: Sawlu in a tultulin that hi. Davuih in a tulsawmsawmin that hi, acih uh ciangin Sawlu heh​​ mahmaha, Davuih thah dingin zong pah lian hi. Pasian in makai dinga a telsa Davuih pen na pawlbawl pah lelin a galkap mang dingin na koihsuak hi leh Sawlu gallelin silo kha thei ding hi. Pasian mite langpan leng kigenthei lela, pawlbawl ziau leng kimet zaw hi. Sawlu in ei cilo-a kei ci tentan ahih manin a seploh ding pi teng semin a buailoh ding pi teng tawh buai hi.

 

 

Ei ci leng…​​ 

 

Pasian i sun semsem hi. Pa, Ta, Khasiangtho ahi Thumgawm Pasian kipumkhatin na a sepkhop mah uh bangin kei cih phiata ei ci-in i sep i bawlnate ah kithuhual takin i sepkhop ding thupi hi. Tua hi leh Thumgawm Pasian' kipumkhatna i sutna hi-a Ama lim le mel i langsak semsem thei ding hi.​​ 

 

 

Daniel in Nebuchadnezzar kumpi pa mai-ah a mang genin, a khiatna a khiatsak ciangin​​ kei​​ cih kammal zang lo-a,​​ ko​​ cih kammal na zang se hi​​ (Dan 2:36). A taktakin ci leng kumpi pa mai-ah dinga a mang a khiatsak pen Daniel bek ahi hi. Ahi zongin tua kumpi pa mang a khiat theih na dinga a thunget pih a lawmte ahi Hananiah, Mishael le Azariah-te zong na pawlbawl zaw hi. Tua tengah​​ “kei”​​ na ci ziau hi leh kumpi pa kiangpan letsong tampitak amah kia in ngah ding hi. Ahi zongin Daniel in​​ “ko​​ cih kammal zangin hamphatnate a lawmte tawh hawm zaw hi.​​ 

 

 

Mi khempeuh pen i hihna taktak sangin i lian nuam zawtek hi. I tunna sangin a gamla zaw i tungnuam ciat hi. I omna sanga sang zaw i tungnuam teka, i sepna sang a lian zawin minphatna i ngah nuam hi. Tua ahih manin i tunna sangin a sang zawah i tunnop leh ei cih kammal thupisak ding kisam hi. Banghang hiam cih leh ei icih ciangin gualzawhna i mukhol thei-a, kei ci leng guallelhna i mukhol thei hi. Ei ci leng mite ei lam hong pang uha kei ci leng i langah pang uh hi.​​ 

 

 

Leitunga mualsang pen ahi Tibet gama om Everest mual pen pi 29,035 sang hi. Mualtung kahsiam leh a hat mahmah pawlkhat in hih mualtung a kah uh hangin a dawn tung zolo uh hi. Hanciam mahmah ta le uh zong a tung zo tuan kei uh hi. A sangkah zo sunsun in zong mi siluang khalcip peuh mu thei pahpah lai uh hi. 1920 kum pan 1952​​ kum ciang, kum 32 vilvel sung mualtung kah siama minthang 7 kah uha, ahi zongin a dawn tungzo tuanlo uh hi. Tua ban-ah, mualtunga si mi 120 bang om ding hi, ci-in kigen hi.​​ 

 

Tenzing Norgay le mualtung kah siam pawlkhatte kipawlin Everest mualtung kah dingin 1935 kumin kipan khia uh hi. Guk vei bang a kah uh hangin mualdawn tung zolo uh hi. A sagih veina 1953 kumin a mikang lawmte tawh Colonel John Hunt makai-in hong kipan uha, 29th May 1953 in a dawn tungto uh hi.​​ 

 

 

Hih mualsang tunga kah Tenzing le a lawmte in Maurice Wilson siluang mu uh hi. Banghangin Maurice hih mualtungah si hiam, cih a kikan teh kua ma theihloh kal phiala mualtung a kahsim hang hi, cih kimu khia hi. Amah pen mikang mualtung kahhat khat hi-a han le siam a thuah khat ahi hi. Tibet kumpi' phalna ngenlo pi-in mi thum cial ziau-a, Everest mualtung kahin a si hi.​​ 

 

 

Tua mi thumteng tawh a kah hisam na ven mual sang semsem vot tektek ahih manin tua a lawm thumte kahnuam nawnlo uh hi. Ahih hangin Maurice kia kah teitei hi. Gualzawhna midangte tawh a ngah ding sangin amah kia in ngahnuam ahih manin a nuntakna taan lawh hi.​​ 

 

 

Ahih hangin ei ci-a minphatna a hawm liailiai nuam ahi Tenzing Norgay le Edmund Hillary-te in 29th May 1953 in Everest mualdawn hong tungto petpet uh hi. Midangte sangin a hatzaw uh hi tuanlo hi. Angsung bek ngaihsun lo-a, ei cih a thupisakna uh hangin leitung bupah Everest mualtung tung masa pente hong suak uh hi.​​ 

 

 

America gam pana Everest mualtung kah masa pen pa ahi Jim Whittaker kiangah, khat vei: Mualtung kah mikhat na hihna tawh kizui-in hampha na kisak penna bang a hiam, ci-in kidong hi. Jim Whittaker in: Mualtung kah midang khat peuh sangin Everest mualdawn ah mi tamtun zaw ing, ci hi. Khat kia-in na i sep sangin midang khatpeuh tawh sem khawm leng kizo baih zawa, khat kia gualzawhna sangin midangte tawh gualzawh khopna ah lungdamna om zaw hi. Tua ban-ah, makaihna ih ngimna taktak pen midangte a dawn tut ding, cih ahi hi.​​ 

 

Vatawt hon a len ciangin​​ V​​ lim tawh kibangin leng liailiai uh hi. A masa pen ih ziat le vei ah a dangteng a nunung zaw deuhin kigual detdat uh hi. Tua vatawtte thu tawh kisai a teltheihte in vatawtte​​ V​​ lim tawh kibanga a len uh ciangin kitang gualh detdata, a len uh sangin a zah nih phialin hatzaw uha, zong baihsa zaw uh hi. A masa pen in huih limphut kha pen ahih manin gim baih mahmaha, ahi zongin a dangte in khatkhatin laih pahpah hi. A masa-a leng kilaih pahpah uh ahih manin nikhat thu-in tai tam pipi leng zo uh hi. Vatawt teek zawdeuhte leh a thahat nailo zawdeuhte pen a nung lamah omsak uh ahih manin tuate zong a thahatte lenna tantan mah leng zo uh hi. Tua bangin a len uh ciangin a hat zawdeuhte in a hatlo zawdeuhte hanthawn kawm​​ (a ham uh cianga khat le khat a kihanthawn)​​ uh hi, ci uh hi. Kipawl​​ bawla kipawl​​ khopna in gualzawhna piangsaka, a haksa ding khatpeuh zong baihsak thei hi.​​ 

 

 

Nautaang pawlkhatte in na khat peuhpeuh a sep uh ciangin innteek lungsim pua thei hetlo uha, a siamtawp un nasem nuamlo uh hi. Hahkat nopna lungsim neilo uh ahih manin nasep kitelh lo hi. Nasepnate zong lungkim huai cih bang omlo-a, paubang denkeei thei hi. A hang bulpi kan le hang makai pa in ei cih lungsim guan zolo hilel hi. Banghang guan zolo … nautangte kipawlbawl ngeilo, min phatna, hamphatna kipia ngei khollo…​​ 

 

 

Hih anuai a, laigual thum phawk huai kasa hi.

A thupi pen kammal nih: Lungdam A thupi pen kammal khat: Ei

A thupilo pen kammal khat: Kei

 

 

Endnotes​​ 

 

1)​​ Tenzing Norgay​​ (May 1914 - May 9, 1986)​​ pen Kharta Valley, Tibet ah suakin Nepal gamah khangkhia-a, India ah si hi. Edmund Hillary tawh Everest mualdawn tung masa pen ahi hi. Man a zaih theihlohna hangin Hillary bekbek in tua mualdawn​​ ah man zaih ahih manin Hillary in Everest mualdawna kizaihna man pongkhat beek neilo hi. Laigelh theilo-in zong sim theilo hi mah taleh pau namgiat bangin pau thei hi. England kumpi pahtawina zong ngaha, mualtung kahna tawh kisai sintheih na dingin Tenzing Norgay​​ Adventures​​ kici sangkhat hong hi. Zi thum nei-in a tapa khat zong 1996 kumin Everest mualdawn tung hi.​​ 

 

2)​​ Edmund Hillary​​ (July 20, 1919 – Jan11, 2008)​​ pen New Zealand mi hi-a, England mi John Hunt makaihna tawh Everest mualdawn tung zo hi. Queen Elizabeth II kumpi lukhu a kikhuksak ni May 29, 1953 ni liana mualdawn tung uh ahih manin Elizabeth II in Hillary leh John Hunt pen​​ Knight​​ (galhang, mithupi)​​ cih pahtawina pia-a, tua a kipan in​​ Sir Hillary/ Sir Hunt​​ kici hi. Everest mualdawn a tun bek hilo-in leitunga mualsang pen pawlkhat zong kah lai hi. New Zealand in zong pahtawina tuamtuam a piak ban uah a peknga lai ($ 5) tung uah zong Hillary lutang suang uh hi.

 

 

Source:

 

Makaih Pilna – Laibu

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related