MAKAI LEH CIHTAKNA. Agelh ~ Lian Muan Kim

Date:

MAKAI LEH CIHTAKNA

 

Agelh ~ Lian Muan Kim

 

Laisiangtho in cihtakna thupi sak mahmah hi. Pasian​​ in​​ khutsiam mihingte Ama tungah i cihtak ding leh khat le khat tungah i cihtak ding genbel in nei hi. Banghang hiam cih leh Pasian ngiat pen citak hi. Tua ahih manin Pasian in Ama vangliatna a lahkhiat nading in leitung mun khempeuh en kawikawi in mi citak zong hi​​ (Khangtangthu nihna 16:9).​​ 

 

Cihtakna thupi mahmah ahih manin Davuih in thu a ngetna ah: Na thukhamte leh Na kammalte a kepcing zawh na dingin ka tapa Solomon cihtakna lungtang hong piak sak in, ci hi​​ (Khangtangthu nihna 29:19). Solomon in zong Israelte' kiangah: Ama thukhamte le Ama thupiakte na kepcing zawh nading un Topa i Pasian tungah na lungtang uh citak ta hen, ci hi​​ (Kumpite masa 8:61).​​ Solomon in hibang acih hangin amah ngiat mahmah zong citak zolo in a pa khekhap zong zui zolo hi​​ (Kumpite masa 11:4; 15:3).

 

Solomon' makaih zia hoih hi. A kipat lam bang gina mahmah a, a sep ding a bawl ding a tam mahmah hangin Pasian zong masa in meihal biakpiakna hong nei masa hi. Pasian in thupha pia in mipil pen leh mihau pen khat hongsuak hi. Ahih hangin Pasian tungah a pa bangin citak zolo ahih manin thukhenna thuak hi. A gam kiphelkhap in ama tapa in seh 11 sung pan seh khat bek ngah hi. A kipatna hoih napi citak zolo ahih manin a tawpna hoih lo hi.​​ 

 

Zudah Siakazoh zong a kipatna hoih hi. Mi tul tampi lak pan Zeisu' teltuam 12-te lak ah kihel zo hi. 12-te lak ah zong mi mawkmawk hilo a, sumkem pa ahi hi. Zeisu tawh kum nih val sung an nekhawm tuidawn khawm uh hi. Vaipai khawm vaitung khawm uh a, giahphual sat khawm, zingvai hawm khawm uh hi. A thugente leh na lamdang a bawlte za in mu ciatciat hi. Pil tuak siam tuak in manlang​​ tuak mahmah hi. A kithuahpih nungzui 11 te'n zong tua banga gina lo ding sa peuhmah lo uh hi. Ahih hangin a Topa' tungah citak zolo vetse hi. A kipatna a hoih hangin a tawpna hoih lo hi. Kigui-awk in a gilpi kitam a, a ngawilawt hi. Vangtung gamah a min kikhum lo a, mihinga piang ngei khempeuh lak ah a kilipkhap pen khat hongsuak hi. A hang bang – cihtak lohna! Cihtak lohna in Zeisu zuak a, tua cihtak lohna mah in Zudah hell sung lutpih vingveng hi.​​ 

 

Zudah mah banga Zeisu a zuakzuak makai pawlkhat ki-om thei hi. Cihtak ding​​ sangin sum ngah ding thupi sak zaw makai pen a sawtlo in kihemkhia kha ding hi. Tua hi-a makai citak i suah theih na dingin Pasian tung i cihtak ban-ah, i na seppih​​ te ahi zongin i makaite' tungah ahi zongin i cihtak ding kisam hi. Deihloh pen in i makaite' a ginat lohna, a thanemna uh a om phial lezong gensiat ding leh a simtham peuh a koko ding zong hilo hi. Amau tungah i cihtak tawntung veve ding thupi hi. Sawlu ginalo lua kisa in Davuih thah dinga a zonzon laitak nangawn in Davuih pen Sawlu tungah na citak veve hi. A hun a cin ciangin Pasian in a citakte lamto hi. Davuih kumpi hong suah khit ciangin ni danga a kamciam pel hetlo in Jonathan' suan le khak khat beek a om lai hiam, ci-in kan pah hi. Bang maha zong a kimang thei nawnlo ding khat ahi Jonathan' tapa Mephiboseth itbawl in ankuang um khoppih hi. A pu’​​ neihsa khempeuh a piakkik ban-ah, a nasem ding innkuan picing khat pia lai hi. A citak makaite' cihtakna in khang tampi ban hi.​​ 

 

Galpi Khatna lai in thautang mai ah a tai zo nawnlo, a liam a baai galkap khat in a lawmte zui zo nawnlo hi. Kidona nasia ahih manin kilehkik a tua a liampa lakkik ding pen lauhuai mahmah hi. Tua kawmkal ah galkap khat pa in galkap bu pa kiangah kilehkik a,​​ tua galkap liam pa a lakkik theih nading in phalna ngen hi. A si ding veve lakkik kul kei. Nang nuntakna zong lau huai, ci in galkap bu pa'n kho hi. Galkap pa ta tuan peuhmah lo in a lawmpa va la veve hi. A lawm dangte kiang uah a tun uh ciangin tua galkap liam pa sikhin a, a va la pa zong liam gawp hi. Galkap bu pa in: Ka ci ve leh, pai ken kong cih. Bang phat tuamna ngah na hiam. Nang zong na liam gawp ve, acih leh: Phat tuamna ngah mah ing. Ka lawmpa ka valak lai in hinglai hi. Jim aw, nong lakkik ding thei ing hong ci hi, ci-in galkap pa'n dawngkik hi. Galkap si pa'n Jim pen lawm citak ahih lam thei ahih manin lakik hamtang ding hi cih zong thei hi. A citak mite a tawntung in kimuang a, amau lawm ihih khak ding ki-ut mahmah hi. A citak makaite' nung zuih kaan-a a lung muanhuai zaw tam lo ding hi.​​ 

 

Ruth thupina khat bek a gen ding hileng,​​ a cihtakna mah genhuai pen ding hi. Naomi inn lam zuan in a ciahkik ciangin a pasal leh a tapa tegel sikhin uh hi. Hawmciah phial ta a, ahi zongin a mo tegel in zui tentan uh hi. Ciahkik un ci-in a sawlsawl teh a khat nu sawl zo sam hi. A omlai Ruth zong a ciahkik dingin sawl teitei hi. Ciah in, ci-a a sawlsawl hangin ciah peuhmah lo hi. Naomi mah beel ten- tan a, haksatna leh zumhuaina tampi thuak tase leh citak veve ahih manin Pasian in laamto a, Zeisu khanggui kisimna ah numei 5 lak ah khat in kihel hi.​​ 

 

 

I tungsiah makaite bek hilo in i seppih i lawm i gualte' tung hi taleh, i nungzuite' tung hi taleh, i inn kuanpihte tungah hi taleh i cihtak ding kisam hi. King Henry VIII in a mit vom khiukheu Anne Boleyn a teenpih nopna hangin a zi Catheine ma mikmek a, ni danga, a paakta mahmah a gam mite'n paakta nawnlo uh hi. Amite' pahtak ding cih thadah amah le amah nangawn zong kipaakta lo in kisungsia hi. Bill Clinton a zi tungah citak zolo ahih manin minsiatna bek lawhtaak a, a gam mite'n muang zo nawn peuhmah lo uh hi. Zite tate tunga a citak lo makai pen midangte tungah bangci bangin citak thei peuhmah ding ahi hiam. Tua hi-a, i cihtak theih na dingin itna i neih masak ding kisam hi. Piangthak makai pen Topa' tuucing ahih mah bangin tua tuute itna tawh hoihtak kem a, a khoi ding kisam hi. Itna lo tawh cihtak kenkan ding baihlo dinga, cihtakna lo tawh makai hoih suah nang hatsa ding hi.​​ 

 

 

Pasian tung leh midangte tung i cihtak ban-ah i nasepna ah zong cihtak ding thupi mahmah hi. Hih bang i gen ciangin i gam nuntak zia tawh etkaak lehang piang thei kei phial le kilawm hi. Ahih hangin koimun koimun ah om in,​​ bang bang sem taleng cihtakna mah thupi pen hi. Na khat peuhpeuh i sep ciangin zulhtat peuhmah lo-a,​​ i zawhdong i sep tinten ding thupi hi. Kipat ding baih a, tangtut ding haksa hi. Cihtakna pen tangtut na dinga kisam thaza​​ (vitamin)​​ ahi hi. Nasep dinkhawl cih pian, kipan pong in tangtut ding peuhmah gel ngiatlo cih pian, lungkia in tawpsan cih piante' pen cihtak lohna ahih manin makai khat a dingin kidophuai mahmah hi. A citak lo makai in zum huaina thuak bek thamlo in mi tampi tak zong cihtak loh na ding a hilhhilh ahi hi.​​ 

 

 

Lord Nelson leh Napoleon' tui galkapte Cape Trafalgar ah gal kido uh hi. Tua ni October 21, 1805 nitak lam in Nelson nakliam lua mahmah ahih manin si hi. Nelson a sih hangin England-te in gal zo dipdep uh hi. England gam la ding ci-a Napoleon geelna khempeuh kisia hi. Nelson in tua banga gal a zawh theihna dingin a gal kuan ma un: England in England mi khatpeuh in a nasep zo ding hi cih lamen hi, ci hi. Galdona ah cihtakna, tungsiah nuaisiahte tawh kizopna ah cihtakna in gualzawhna vuicing pia takpi hi.​​ 

 

Khat vei, Martha Berry in a College-a a zat ding piano khat kisam lua ahih manin Henry Ford kiangah sum ngen hi. Henry Ford in a ipsung pan piasawm tang khat lakhia a: Hi bebek nei ing, ci-in tua piasawm pia hi. Berry in tua piasawm tawh mipe​​ (leibe)​​ cii​​ lei-in ciing pah hi. Kum khat khit kum khat tua mipe ciing toto ahih manin a sawtlo in​​ piano hong lei zo ta hi. Piano a lei khit ciangin Henry Ford kiangah laikhak a: nong piasawm piak lungdam mahmah ing. Tua tawh mipe ka ciinga, ka metbawl leh tun piano ka leizo ta hi, ci hi. Henry Ford in Berry ih cihtakna mu ahih manin lungkim mahmah a, Berry College lam na dingin tulsawm tampi piakbeh hi. Berry College pen tuni in USA ah College minthang khat suak hi.​​ 

 

 

Tuni ciang dong Dictionary hoih pen dinga kiciamteh Webster's Dictionary a kikhenkhia masa pen, Noah Webster in citak tak​​ a kum 36 sung vilvel a bawl ahi hi. Topa' Nitak Ankuang Umna lim a kisuai pen minthang mahmah hi. Leonado da Vinci in citak taka kum thum le a lang val sung a suaih ahi hi. The Dake Annotated Reference Bible pen Pasian nasem tampite' khutlet minthang khat ahi hi. Hih pen Finis Jennings Dake in kum 43, nai 100,000 sung thapaih piha a bawl ahi hi. Tua ban-ah, tuni ciangciang Study Bible hoih pen khata a kiciamteh leh bu 500,000 val bang a kizuak khin ahi The MacArthur Study Bible pen John MacArthur in kaal khat nai 30, kum 30 sung Laisiangtho telkhehna a neih khit cianga a bawl ahi hi. Tu laitak a Theology bu kikhawng pen leh a kilimzat pen khat in Millard J. Erickson gelh Christian Theology ahi hi. Erickson in hih theology bu a gelhna leh a et kikkikna in a tawm pen nai 4,000 bei hi. Cihtakna om kei leh hibang nasep hoih, nasep ginate a kizozo ding hiam.​​ 

 

 

Mite in makai khat a muan uh ciang bek-un zui uh hi. Tua mite muanna pen cihtakna pan kingah a, a citakte ki- muang in kizahtak hi. A kizahtak makai khat pen mite​​ in zuihtaak sa ahih manin zuipah uh hi.​​ 

 

 

Endnotes

​​ 

 

1) Zudah Siakazoh (Judas Iscariot)​​ pen Laisiangtho sungah nungzuite a kigen sim in a tawpna ah kigen den se hi. Judas ih khiatna in Phat cih na ahi hi. Iscariot pen Hebia lai hi in Ish leh Kerioth kigawm hi-a a khiatna in: Kerioth khua mi, cih na ahi hi. Laisingtho sungah Zeisu in Zudah Siakazoh a sapna kimu lo hi. Ahih hangin mipite in Zeisu a nusiat mang laitak un hi pa'n nusia lo nonga, a deih zah a ngah khit teh nusia pan hi​​ (Zawhang 6:66-71; 18:1-11).​​ 

 

 

2) King Henry VIII​​ pen June 28, 1491 in suaka, kum 18 a phak ciangin England kumpi sem in tua khit teh Ireland kumpi zong sem hi. Zi 6 nei ahih manin mopawi 6 vei bang bawl a, tua tawh minthang masa hi. Zikik nei nuam ahih manin Pope khutnuai pan hong kisut khia a, England thu-um miteng tawh England Pawlpi ci-in kituamkhop uh hi. 1534 kum ciangin Henry pen pawlpi 148 lutangpi dingin kipsak uh hi. 1539 kuma Henry' bawlkik upna pulaakna pen RC te' upna tawh kinai ahih manin Lutheran upna, Zwinglian upna a nei mi pawlkhat te'n thukim pih lo uh a, mi tampi tak in sihna thuak lawh uh hi. January 28, 1547 in si hi.​​ 

 

 

3) Lord Nelson (Horatio Viscount Nelson)​​ pen 1758 kum in Burnham Thorpe, Norfolk, England ah suaka 1770 kum in British tui galkap tum hi. 1793 kum in Agamemnon suaka Corsica gam a lakna pan un a taklam mittaw hi. 1797 kum February kha in Spain leh France kipawl uha tuate tawh gal kido uh hi. Tua kidona ah a khut taklam limliam lua ahih manin a taklam khut tawng leuleu hi. Gal sim zelzel veve-a May 18, 1803 kum ciangin Commanderin-Chief a ngahna dialkhai hi.​​ 

 

 

4) Martha McChesney Berry​​ pen Oct 7, 1865 in suaka, Feb 27, 1942 in si hi. A omna Rome, Georgia khua kim ah naupang lai theilo tam ahih manin tuate a veina tawh 1902 kum in Sunday School hong kipan hi. Pasal no 5 tawh kipan in Pasian thu hilh hi. A sawtlo in numei zong tampi kibehlap ahih manin Sunday School bek hi nawnlo in laisinna Sang khat hong kipan vet hi. A sawtlo in tua sang pen College thupi khat hong suaka tuni dongin Berry College kici hi.​​ 

 

 

5) John MacArthur​​ pen June 14, 1939 in Los Angeles ah suaka, 1969 kumin Grace Community Church, Sun Valley, California ah Pastor-teacher sem hi. Ama khang tawh sim leng, Pastor a sep uh pen a khang 5 na hita hi. The Master's College & Seminary ah President sem kawm in Grace to You Radio thugenna ah zong President mah sem hi. Laisiangtho telkheh leh thugen siam mahmah ahih manin Laisiangtho hilhcian thei pen khat in kiciamteh hi. Laibu kizuak zo pen pawlkhat zong ama gelh hi-a, tuni ciangciang laibu 75 val gelhkhia khin hi. A zi Patrica tawh ta 4 nei in tu 12 nei hi.​​ 

 

 

6) Millard J. Erickson​​ pen June 24, 1932 in Stanchfield, Minnesota ah suaka, unau 4 lak ah a neupen ahi hi. Sweden mi hi na pi a suah zawh kha 6 a phak ciangin America ah lal uh ahih manin America ah khangkhia zaw hi. Lokho singpua innsung pan a khangkhia ahih manin sangkahna ah haksatna tampi thuak a, ahi zongin laipil leh hahkat thuah ahih manin Evangelical sung leh Baptist sungah Pasian thuthuk thei pen khat hong suak hi. Christian Theology bu bek hilo in laibu dang 27 val gelhkhia khin hi.

 

 

 

Source:

Makaih Pilna (Laibu)

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related