MAKAI KHAT IN A NEIHTHEIH A LAUHUAI PAWLKHATTE. Agelh ~ Lian Muan Kim

Date:

MAKAI​​ KHAT​​ IN​​ A​​ NEIHTHEIH​​ A LAUHUAI​​ PAWLKHATTE

 

Agelh ~ Lian Muan Kim

 

 

Mual sangkah semsem huih hat semsemin vot semsem hi. Mimai ah pai semsem mittam in hong mu semsem uha, mite phatna ngah semsem hong ki-awlmawh semsem hi. A diakdiakin Pasian nasem makai khat hong gina-in hong thupi pian leh Dawimangpa in awlmawh phadiak hi. Thangsiah nuamin a khetalsak nuama, tawtolhsak nuam hi. Pasian zattheih makai khat hongsuak ahih manin ze-etna tampi tak tawh nungzuih pah lian hi.​​ 

 

 

Minthanna​​ 

 

Cinate’n damna, mi zawngte'n hauhna leh a pillo​​ te'n pilna lunggulh hi. Ahih hangin mi khempeuh phial in minthanna lunggulha, minthan nading ahih leh sepngam loh, sinngam loh a neilo bang tam simsim hi. Pawlkhat in minthanna ngahngey mah uha sihpih theilai uh hi. Makai pawlkhat bang zong minthanna zong bek hilel thei uh hi. Tua ban-ah, pawlkhatte leuleu in lungsim siangthotak tawh veina leh Pasian sapna ngah uh ahih manin makai hong sem uh hi. A kipat tung lai kiniamkhiatin Pasian thupisakin mite dopbawl mah ta leh hong minthan pian ciangin thupi a sak hongtawm mahmah hi. Mite'n paakta​​ in laamsaang uh ahih manin hong kumsuk nuam nawnlo uh hi. Tutna nuam pan kumsuk ding haksa sata uh hi. Mawhna sangin minsiat ding hong kihta zaw uha, Pasian sangin minthanna kemcing nuam zaw uh hi. Makaite kituaci thei ahih leh makai hoih pen Zeisu in minthanna a zong hiam kikumsuk ni.​​ 

 

 

Zeisu Khazih in mi khempeuh in thumaan thutak za-a gupna a ngah ding uh deih hi​​ (Tim masa 2:4). Leitung mun khempeuhah vak kawikawi-a, Ama thu a kigen ding zong deih napi dawi a hawlkhiat ciang​​ (Matt 28:19-20), miphaak a damsak ciang​​ (Matt 8: 4),​​ mittaw nihte khua a muhsak ciang​​ (9:27-31), mi cina tampi a damsak khit ciang​​ (12:15-17),​​ mi​​ pau theilo, bengong khat a damsak khit ciangin kuama tungah a kigen loh nading ngattakin thupia se hi. Bang hang ai tam!​​ 

 

 

Tua ban-ah, mipoi mihem, miginalo​​ te huhhuh napi Amah a kiminthansak ding​​ a deih kei hi. Leitungah na a sep laitakin mite' phatna, sangkhanna leh thupi sakna a zong kei hi. Tuate a thupisim kei hi. Ama-a dingin tuate nawngkai lel​​ a, Pasian minthan na ding bek zonin nei ahih manin Laisiangtho genkholh sate A nuntakna ah tangtung sak zaw hi. Tua ci ahih manin a sih ciangin mipi kosiatna bek ngah takpi hi. John C. Maxwell in makai na hih leh Gensiatnate nang tang in la, minphatnate na nungzuite pia in, ci hi. A minthang hetlo bawngkuang sunga kisial Zeisu Khazih pen a minthang hetlo mizawng lettama innkuan sung pan, a minthang hetlo khuano khatah hong khangkhia-in a minthang hetlo khuano khat pan nasep hong kipan hi. A minthang hetlo miteng tawh hong kipawlkhawmin a kilipkhap mahmah singlamteh tungah hong si sawnsawn hi. A minthang hetlo nang le kei hong gumkhia-in nuntak tawntungna hong pia khinzo hi.​​ 

 

 

Pawlu in zong Kawlentu pawlpite kiangah hih bang buaina tuak ngei hi. Pawlkhatte in Apollos paakta-in pawlkhatte leuleu in Pawlu paakta uh hi. Mite in a minthan sak ciangin Pawlu in minthanna tang lo-a, Pasian bek na pia hi​​ (Kawlentu masa 3:7).​​ Pasian nasepna khat ahi mi tampi makaihna ah mite' pahtaakna le pahtawina zong kingah kha thei mah ding hi. Tua bangin hong kipaakta-in hong kipahtawi-a leh zong minthanna Pasian piak ding thupi hi. Hong phat hong pahtawi mite leh Pasian a kinaizawkna uh ahih ding thupi hi.​​ 

 

 

George Whitefield in Pasian na' a sepcil lai-in mite pahtaakna ngahin nuamsa mahmah hi. Ahih hangin a sawtlo-in bang hongci hiam cih leh: Hong kinawlkhin pen haksa-a, hong kizahpih pen haksa zawlai hi, na ci hi. Kum tam simsim khit ciangin: Na dangdang sangin minthanna cimtaak pen ing, ci hi. Thomas Edison zong mipite'n a phatphat lai tak un: Ke'n tuate cimtaak ing. Ka nasepna ah kuankik ning, ci ziau hi. Makai gualzote in minthanna na zong masa lo uha a ngah phial uh hangin zong na thupisim masa lo uh hi. Minthanna a zong, a thupi sim makai pen ze-etna a lelkhin ahi hi.​​ 

 

 

Lamdawt​​ 

 

Zomi te'n misi leh lamdawt kizuak leh lei ding uh hi, hong kici ngei hi. Lampi taanzau-in nuamtaka paitheihna om taleh lamdawt mah nai zaw ahih manin a tawn teiteite ihi hi. Lamdawt ih lamdawt bang a tawn tangtangte ihi hi. A lungtom, a thuak zolote ihi-a, a ngaklah pahpahte ihi hi.​​ 

 

Lamdawt icih ciangin lampi bek a gen ihi kei hi. Nakhat peuhpeuh ngaklahin a huntung nailo pipi-a deih, a huntung nailo pipi-a a ngahnuamte ihi hi. A huntung nai ta kei leh lampi khat teitei a zongte ihi hi. Hih banga lamdawt totnopna pen a diakdiakin makai khat ading lauhuai hi.​​ 

 

 

Pasian ta taktak nahih leh hih suang pongmoh suak sak ve, acih khit ciangin Satan in Zeisu kiangah: Kei hong bia le teh hih minthanna, ukzawhna khempeuh kong pia ding hi. Hihteng khempeuh kei hong kipia khina, ken zong ka ut peuhpeuh kapia thei hi, ci lai hi. Zeisu in lamdawt a tot theih na dinga Satan' ze-etna na hi gige hi. Satan mai ah Zeisu kuun hileh lamdawt a tawn kha ding hi dihzen hi. Pa Pasian in minthanna, ukzawhna leh pahtawina a piakma-in Zeisu thuak ding tampi na koihsak hi. Tuate thuak seselo-a thakhat​​ thu-in Zeisu in a ngah ziau ding zong Satan’​​ deihna ahi hi.​​ 

 

 

Zeisu in minthanna ukzawhna a ngah na dingin​​ (Phil 2:9-11)​​ lamdawt na tawnlo hi. Mihing lim hongla-in hong kiniamkhiata, gentheih haksatna khempeuh hong thuak hi. Singlamteh tungah sihna hong thuaka, tua teng dipdep khit ciangin Pa Pasian in Amah laamto hi.​​ 

 

 

Makai khat hong gualzawh pian ciangin, ma zan daupaina hong ngaih pian ciangin, nungzui hong hauhpian ciangin amah le amah kimuang thei hi. Vaihaksa leh sep ding khat peuhpeuh a om ciangin zong a beisa-a gualzawh na teng enkikin amah le amah kimuang kha-in ama thatang leh a pilna a siamna bek tawh hong gualzawh sawm thei hi. Amah le amah kimuang ahih manin Laisiangtho leh laibu hoih tuamtuam hongsim nuam nawnlo-in thunget zong hong thadah thei pian hi. Thunget hunte hong kihal thei mahmah hi. Na khempeuh a baih lam theithei-in ngahsawma, a baihlam theithei in sepsawm thei lai hi. Tuabang makaite pen kicimtaak baih dinga kizui nuam nawnlo lai ding hi.​​ 

 

 

Jezabel kumpi nu kihta-a a tai Elizah in haksa sa lua, thuaknuam nawnlo ahih manin lamdawt tot sawmin a sih nading thu nangen ngeungau hi. Pasian in lamdawt na tawnsak hi leh Elizah zahniha, na lamdang a bawl Elisha kizakha ngeilo ding hi. Pasian in a thungetna na dawngpak hetlo-in nataai-a thu nahilh zawsop hi. Topa Zeisu in A​​ Kumpi gam phuh nading lamdawt a totsawm hetloh hangin Pitazuh in natot sawm ahih manin huan sungah galkap khat ih bil na satkhiat sak hi. Topa Zeisu in paakta hetlo ban-ah nataai zawsop hi.​​ 

 

 

Makai nahihna ah lamdawt zuihsawm ken. Nagim natawl lel dinga na nungzuite bah lel ding uh hi. Pasian hong khunsak Laisiangtho tungtawna thungetna tawh na sina natheih lam taanzau mah tawn in la damtak in pai zaw in. Pasian in lamdawt hong tawnsak nuam hileh a khangcing sa-in hong suaksak ding hi. Makai siamsa-in hong suaksak dinga Makaih Pilna khawng sim kullo ding hi. Sum tampi bei-a sang kahkah a kullo dingin a pilsa a siamsa-in hong suaksak ding hi. Ahih hangin Pasian in a hunhuna khantoh ding hong deih ban-ah tua ding maha hong bawl ahi hi.​​ 

 

 

Mi Mai-etna​​ 

 

 

Zeisu in a neutung limin Pasian mai leh mite mai-ah maipha ngah hi. Joseph, Daniel le Nehemiah te’n zong Pasian maipha ngahin kumpite' maipha zong ngah uh hi. A kisap leh zong mai-et phiala, midangte, a diakdiakin nu le pa leh mipil, mihau, ahi zongin nungzuite leh makaite maipha muh ding pen a thupi mahmah khat ahi hi. Banghang hiam cih leh maipha muhna in hong sumsak ngeilo hi.​​ 

 

 

Ahih hangin, mipite mai-et thapaih ding pen hoihlo hi. Mipite' maipha muh na dingin a vom khat pen a kang hi, cih ding hilo hi. Mittaw bang phiala a mawhnate uh kimuhlohsak ding zong hilo hi. Laisiangtho tawh kituaka tai a kul le taai, hilh a kul le hilha makaih ding a thupi pen ahi hi. Hong telsiam kei uh leh thuak lel in. Thungetsak in la, lammaan hilh veve in. Hong nuak uha hong taisan uh le zong thuak tentan in. Nungzui hauh na ding peuhin Pasian deihloh sem ken. Pasian tawh na maan naka leh nang hong zui ding leh hong pawlpih ding om lel ding hi. A om keiphial le zong Pasian nang lam hong pang ahih leh a tamzaw na hi pahlel uh hi. Tua vala khamuanna ding bang a om nawn diam!​​ 

 

 

Kamsangte' nuntakna ah mipite mai-et cih bang kimu ngiat lo hi. Jeremiah​​ nuntakna en ni. Kum 40 sung kipaakta ta kei leh Pasian thu gen veve hi. Kipaakta cih thadah a mipih te'n a thugen a khawl kei-a leh thatding ci-in toto uh hi​​ (Jer 11:19-23). A innkuanpihte le a lawmte nangawn in thah ding ngaihsun uh hi​​ (12:6).​​ A thawmhau theihtheih nading kingaihsutsak ahih manin a zi neih ding zong kiphal lo hi​​ (16:2). A simthama thah ding kigeel hi​​ (18:20-23). Kisatgawp in nin bulom lakah kipai hi​​ (20:1, 2).​​ A mipihte lehhek hi ci-in kimawhpaih in​​ (37:13, 14)​​ kisat gawpa thong inn mialpi sungah kikoihin ni tampi an​​ kingawl lai hi​​ (vv. 15-21). Ethiopia mi khat in va thuumsak hikei leh tua munah si ding hi. A tawpna ah ama mipihte tektek in Egypt gamah denglum uh hi, ci-in tangthu sungah kigelh hi. A nuntak sung tawntung a thugenna hanga piangthak khat beek a om lam Laisiangtho in gen peuhmah lo hi. Mite pahtaakna na zong tuanlo-a, Pasian pahtaak ding bek ut ahih manin Pasian sawl bangbang bek sem hi.

 

Nungzuipite' nuntakna zong en lehang mi mai-et hetlo uh hi. A khialte kawkin lam maan hilh uha, zong taai uh hi. Pitazuh nangawn a khialh ciangin Pawlu in na dawm tuanlo hi​​ (Gal 2:14). Thungetsak uha, makaih uh hi. Pasian deihna tawh kituaklopi-a mi mai-etlo uh ahih manin lawm le gual zong hau khollo pah uh hi. Ahih hangin Pasian in pawlpih ahih manin makai hoihpente hong suak uh hi.​​ 

 

 

Pawlpi mite leh na nungzuite zaknop thu bekbek gensawm ken. A kisap uh leh a theihloh uh a phamawhte genzaw in. Bilthak thoih nading hisak ken la, lungtang sungah khantawn kimang ding thute gen zaw in. Midangte pen nang thu leh thu dangdangte in Pasian deihna tawh kituakin khello dinga, ahi zongin Pasian thu le Pasain kammal in amaute khel ding hi. A zaknop thu bek uh genin zolbawlin mai-et kei zaw in la, khembawl kei zaw in. Mi khempeuh na lungkimsak nop leh kua mah na lungkimsak zo kei dinga Pasian tawh zong na kigamla semsem ding hi. Mi khat in To nih nei theilo hi.​​ 

 

 

Topa Zeisu in lawm le gual a ngah na ding leh nungzui a hauh nading peuhin thu na genlo hi. Khat veivei bang mite mai-et cih thadah a kampaute kiza theilo ahih manin suangtawh kidenlup sawm zel hi. A kibiakna misak mahmah pawlkhat bang pen zuaukhemte, peuh na ci hi. No mit sunga singluang kisiat zeza mulo-a mi mit sunga ninneng khat na muh uh, ci-in taai a kulte na taai hi. Midangte in Amah bangci muha bangci ngaihsut cihte thupisak masa lo hi. Ama gennop thute nangawn genlo phialin Pa Pasian deihna bangin gamta-in thugen zaw hi. A Pa Pasian piak nasep a zawh nading bek​​ tupin nei hi. A Pa lungkim nading bekin nungta gamta kampau tawntung hi.​​ 

 

 

Pawlu in Galati pawlpite kiangah: Mite pahtaakna a zong ka hiam, Pasian pahtaakna a zong ka hiam. Mi mai-et ka hiam. Mi mai-et kahih leh Zeisu Khazih’​​ sila ka hikei hi, ci hi. Kawlentu pawlpite kiang leuleu ah: Amah lungkimsak na ding pen ka tupna uh hi, na ci lai hi. Tua ahih manin makai khat in Pasian deihna tawh kituaklo pi-a mite a mai-et loh ding thupi hi. Mimai-et ding a kipat leh Pasian deih nasep a sem nawnkei hi. Nagawl kibotsatin annaak tuinaakte kang ding hi phial mah ta leh mi mai-et kenla Pasian mai zong zaw in.​​ 

 

 

Kiphatsakna​​ 

 

Kiphatsakna tawh kisai Ei maw Kei cih thu i genna, kipawlkhopna thulu nuai-ah tampi kihel khin ahih manin tam gen nawnlo ding hi hang.​​ 

 

 

Ezekiel 28 le Isaiah 14 sim lehang vantung la makaipa' thu kisin thei hi. Amah vanglianin a mel hoiha vantung mi dangte sangin thupi zaw hi. Ahih hangin a lungsim sungah kiphatsakna hong lut ahih manin vantung pan huihlak ah kikhiasuk hi. Nikhat ni ciangin meilipi sungah kikhiasuk lai ding hi. Daniel 2 na-ah zong a kiphasak mahmah makai khat kimu thei hi. Midang hilo-a, Babylon-te' kumpipa Nebuchadnezzar a kiphatsak ciangin Pasian in ganhing lungsim pia-a, gamlak ah kum 7 sung ganhingte tawh kikhawlin lopa ne hi. Herod Agripa I zong​​ (Nasemte 12)​​ a kiphatsakna hangin vantung mikhat in satlumin thante in a tuukna munah ne pah zaizai uh hi. Kisiatna maiah kiphatsakna pai-a, pahtawina mai ah kiniamkhiatna pai hi,​​ (Paunak 18:12). Kiphatsakna pen Pasian in deihlo ahih manin makai gualzo khat a om nakleh hih tungtawnin ze-etna pai pah lian hi. A paipah mah bangin kipukbaih mahmah paha, Pasian​​ muhdah pukna lianpen khat hong suak hi. Pasian in kiphatsakna pen banghang in mudah phadiak hiam cih leh kiphatsakna in Ama tokhom suanna ahi hi.​​ 

 

 

A diakdiak in kiphatsakna dang tuamtuamte sangin Khasiangtho piak letsongte hanga kiphatsakna pen sia huai zaw hi. Makaih siamna zong Khasiangtho letsong khat ahi hi. Hih letsong tawh kisai na kiphatsak khak leh Pasian kiang pan na ngah khempeuh​​ Ama hongpiak hikei aci na hih ban-ah, kei hanciam zawh thu hi aci na hi hi. Lucifer pen Dawi a suaksak, vantung mite' makaipa meilipi sung a tun pen nadang hilo-a, kiphatsakna hi lel hi.​​ 

 

 

Makai khat i kiphatsak theihna tampi lakah kiphatsakna-a, i ngaihsut kholloh thu pawlkhat en ni:​​ 

 

  • Panmun ngah dinga i kilamet laitak midang khat in hong ngah teh bang lungsim i pua hiam. I panmun, i tokhom hong kisuan teh, midang khat pen ei sangin a thupi zawk pianteh bang lungsim i pua hiam.​​ 

 

  • I ginat loh lam, i thanem lam thei-in hisa mahmah napi hangin midangte'n tuate hong kawk ciangin bang lungsim i pua hiam.

 

  • Hong kigensiat ciangin kidiksak tantana, hong gensiate peuh i leh gensiat zaw kha hiam. Hi bang ihih khak leh mi kiphasak pente ihi hi.​​ 

 

 

Hazatna​​ 

 

Hazatna pen kiphatsakna i gah khat hi-a, a damthei lo guhnatna tawh kibang hi. Lungnopna hong pia cih thadah hong lungkham saka, hong ihmu saklo-in hong lungtai saklo hi.​​ 

 

 

Mawsi nasep pih ahi Eldad le Medad-te in Pasian kiang pan thu pawlkhat ngahin gensawn uha, kam a saan uh ciangin Joshua in haza pian ahih manin Mawsi kiangah: Mawsi, ka topa aw, amaute khawlsak in,​​ (Gamlak 11:27-28)​​ aci hi. Mawsi​​ in bang thu piang​​ taktak hiam cih a va et ciangin Pasian Kha in ama naseppihte' lakah nasem a hih lam theikhia hi. Tua ciangin Mawsi in Joshua kiangah: Amaute haza na hiam. Pasian mi khempeuh kamsang suak leh ka lunggulh hi, cihsan hi​​ (11:29).​​ Mawsi lungsim sungah hazatna cih bang kimu ngiatlo-in lungdam​​ pihna kimu zaw hi.​​ 

 

 

Nungzuipite Zeisu kiangah hong pai uha, Zeisu min tawh midangte'n dawite a​​ hawl khiatna uh hongko uh hi. Amau theih ngeiloh te’n Zeisu min tawh dawi a hawlkhiat uh pen a haza uh ahi hi. Ahih hangin Zeisu in: Hong langpan lo khempeuh i pawl hi, na ci ziau hi. Hazatna lungsim tawh Zeisu kiangah a tun uh thute pen Zeisu in na thukimpih lo hi.​​ 

 

 

America president ding kituhin mekuang a lui uh teh khat le khat kidem uh hi. A mawhnate uh ahi zongin a thanemnate uh ahi zongin kizongin kikawk uh hi. Nakpi takin kidem uha, a tawpna ah khat zawzaw in hong ngah hi. Tua khit ciangin president ngahlo pen in a ngahpa pen lungdampihin hoihtak hopih hi. Khat le khat kihaza kholkei le-uh kilawm zaw hi.​​ 

 

 

Pasian in mipil misiam hong khansak ciangin haza lo-a, i lungdam pih zawk ding kisam hi. I hazat leh i gim lel ding hi. Piangthak makai khat in haza cih thadah tua bang mi hong khankhiat theih na dingin thungena, pattah ding a kulte zong hoihtaka a pattah ding kisam hi.​​ 

 

 

Kipilsakna​​ 

 

 

Ama thulo thu a salote a kipilsak pente hi-a, angsung thei pente zong ahi uh hi. Hih bang lungsim pen makai pawlkhatte'n vomthei gige uh hi. Ngaihsutna hoih pen a nei kisakha den uha, a pilpen kisa uh hi. Midangte peuhmah thu-a sim ngiatlo uh hi. Hihbang makai a neikha gam pawlkhat ahi zongin mimal mahmah ahi zongin hamsia mahmah hi. Mikhat ih pilna tanbek a kinoptuam pih hi-a a haina tantak a kihaipih hi dihzen hi.

 

 

A kipilsak makai pen a kiliansak mahmah hi-a, mi khempeuh zong a uk nuam ahi hi. To peuh sem nuam mawkmawkin midangte sal bangin bawlnuam mawkmawk thei hi. Laisiangtho hong gen ahi to' sem ken la, na nuntakna tawh lak in​​ (Pitazuh masa 5:6c)​​ acih pen zuihpah dinga ngaihsun thei khollo hi. Midangte a ding na khat peuhpeuh sepsakna pen zaa neuna sakhathei-a, a zumhuai in ngaihsun thei hi.​​ 

 

 

Makai khat hihna tawh vaihawma, thu khensat na ding munah khensat ding hi mah hi. Ahih hangin, kei khial ngei keng, khial thei keng cih lungsim peuhmah neih khak loh ding thupi hi. Pasian tawh a kikhawl den makai, Laisiangtho sima thu a ngen den makai khat pen khialhak zawdeuh hamtang hi. Ahi zongin khialthei veve ahih manin kipilsak kisiamsak luat ding hilo hi. A kipilsak makaite pen kimuang zolo ban-ah a mau tawh thu kitamkup theilo ahih manin kizui nuam khollo zaw hi.​​ 

 

 

Huaihamna​​ 

 

Greek kama huaihamna ih khiatna in deihbeh luatna​​ (Luka 12:15)​​ hi-a phazota cih bang omlohna hi. Lungkimna om ngeilo ahih manin tawm khat lai, tawm khat lai, cih bekbek tawh hunbei toto hi. A dangtaak mahmah khat pen citui pia lehang a dangtaak semsem ding hi. Dangtaak semsem ahih manin hong dawnkik pahpah dinga a sawtna ciangin hong cidam hetlo ding hi. Dawn teitei lai leh sih tawh hong kizom ding hi. Huaihamna icih zong tua tawh kibang hi. Kisap hetlohpi khat deih teitei na hi-a, a tawpna ah tua in lungkham sinkhamna le haksatna tuamtuam hong tun ding hi.

 

 

Huaihamna icih pen tuampianin hazatna leh deihgawhna tawh kibang lo hi. Hazatna icih in mi na khat peuh enga, tua tawh a kibang khat ngahnopna hi. Deihgawhna icih in mi na khatpeuh enga, tua lian mah ngah nopna ahi hi.​​ 

 

 

Piangthak makai khat in hih huaihamna pen nei thei gige hi. Bangtengah huaiham thei phadiak hiam cih leh:​​ 

 

 

1)​​ Sum ngah semsem nopna:​​ Ernie J. Zelinski in: America mite kum khatin $75,000 val a ngahte sangin tuazah a ngahlote lungkim zaw uh hi, ci-in gen ngei hi. A huaiham makai in bangzah bangzah ngah taleh lungkim lo​​ a, deihthauh teitei ahih manin a nungzuite kiang pan lampi khat teitei zongin ngah sawm hamtang thei hi. Khuadak giaugiau in metdok thei hi. Ka ngah laitak cih lungsim tawh neksak mang thei hi. A neilo pipite nangawn zongsak tantanin laksak thei hi. A piak dinga kilawm a nungzuite ngah ding khat peuhpeuh zong laksak thei hi. Khasum ahi zongin nitha ahi zongin piak ding pen haksa sa-in dekbawl pian thei-a, khemkhem thei lai hi. Piakkhiat ding sangin​​ ngahding bekbek ngaihsutin nei zaw thei hi. Sum ngah nading hi peuh leh mindai ding zong phamawh salo ahih manin mindai takpi-a cik mah hun ciangin minphatna leizokik nawn lo, leithei nawnlo hi. Tua ahih manin makai hoih makai muanhuai suak theilo-a, mindaina bek a sih ciangin nusia thei hi.​​ 

 

 

Hih bang i gen ciangin a phawkhuai thukhat in hauhna pen huaihamna hilo hi. A hau pawlkhat sangin a zawng pawlkhat huaiham zaw lua mahmah thei lel hi. Sum deihluatna in siatna khempeuh i zungpi khat ahih lam Laisiangtho in honghilha (Tim masa 6:10),​​ piangthak makai khat in sum deih lualo ding cih zong hong hilh hi​​ (Pitazuh masa 5:2b).

 

2)​​ Leitung nate deih semsemna:​​ Makai pawlkhatte in khalam nuntakna a picin semsem ding sangin leitung nate thupisak zaw thei uh hi. Nungzuite a lungkiat ciang, a dah a kah uh ciang, a lungkham uh ciangin don manlo liangin na sepsan thei uha, a kha nuntakna uh zong don manlo liangin nadang khatpeuh sepsan thei uh hi. Inn le lo ading leh a sunga vanzat ding khat peuhpeuh hangin buailua-in kua mah don manlo thei hi. Sum neih sunsun humpah tintenin a kisam mello van pawlkhat peuh leina in bei thei hi. Nate sang mite manpha zawin deihhuai zaw ahih manin ngaihsut siam ding kisam hi.​​ 

 

 

3)​​ Minthan semsem nopna:​​ Mithanna pen a sia hilo hi. Makai khat ahihna tawh a minthang piante zong kizui nuam zaw se hi. Minthanna ngiat pen sialo-a, tua tawh pukna pen sia hi. Mithan semsem nopna zong lauhuai zaw kan lai hi.​​ 

 

 

Kum zalom 18 lai-in Portugal kumpipa Joao V in kammal nih hang bekbekin $ 250,000,000 tang bang piakhia hi. Tua kammal nihte in Latin pauin Rei Fidelissimo hi-a, a citak pen kumpi pa, cihna ahi hi. Hi kammal nih hang bekbekin Brazil gama kipan Europe donga hauhna teng bei phial ahih manin tua kumpi pa a sih ciangin kumpi sum tawh vui zolo uha, mipite tungah kumpipa vui nading sum dong tawm uh hi. Hih kumpi pa pen kumpi dangte mah banga a minthang khinsa khat ahi hi. Minthang behbeh nuam ahih manin hi zahin hai gamtata, a gam mite'n zawnlawh mahmah pah uh hi.​​ 

 

 

Makai khat in kisamlo pi-a a minthan semsem nop leh buaina tampitak in​​ nungzuih ding hi. Banghang hiam cih leh hih in huaihamna ahi hi.

 

 

4)​​ Ukzawhna neih semsem nopna:​​ Makai pawlkhat in ukna neinuam lua mahmah uh ahih manin,​​ amau sep dinga kilawm lo phialte semin amau om na dinga,​​ kilawm lo phial munah om thei uh hi. A naseppihte vaipuak ding teng peuh va saisai uha, mun khempeuh ukcip uh hi. Tutna sangpen mahah tu nuam pah uh hi. Makai dangte' makai utin ahih na taktak uh sangin kiliansak nuam zaw uha, Remote Control tawinuam den uh hi. Hih banga remote control tawinop denkeeina in huaihamna hi-a ukzawhna khempeuh tannopna hi.​​ 

 

 

Siangtholohna​​ 

 

Siangthona tawh kisai genhuai genhuailo tampi om kawmkal pan a diakdiakin numei le pasal kizopna aa,​​ siangthona a gen nuam ihi hi. Genhuailo phial tawh a kibat hangin makai tampi pukkhin ahih manin gen loh phamawh khat hong suak hi.​​ 

 

 

Makai khat ahih na tawh kizui in mite pahtaakna, minphatna leh itna hong ngah hi. Mi' muan mi' suan hong suakin belhtaak kisa hi. Tua ahih manin kisam lo pipi-a, a bel nuam mi hongtam thei hi. A it a ngai zong hong tam ahih manin makai pa'n zong et giaugiau le pahtaak deuh mah hong nei thei hi. Hih Satan vanzat khat ahi numei pasal vai pen makai khat in a​​ lelh theih gige ze-etna ahih manin a lauhuai taktak ahih lam i tel semsem ding kisam hi. Zu le sa nekna, thaikapna, zatui hoihlo tuamtuam zatna leh i lipkhap mahmah siatna pawlkhat sangin lauhuai zaw lai hi. Banghang hiam cih leh Pasian in mudah phadiak hi.​​ 

 

 

Leitunga Sunday School lianpen a nei pawlpi a makaih ngei Jack Hyles pen Pasian in zang mahmah hi. Thu le la zong​​ kiva mahmaha pawlpi Sia tentan tuamtuam zong bawl zelzelin kiphattuam pih mahmah hi. Ahih hangin tawlkhat khit ciangin a secretary nu tawh minsia ahih manin Pasian in zang nawnlo-a mite'n zong thupi sa nawn lo uh hi.​​ 

 

 

Hih ze-etna pen kuamah in zong khaktan zolo-a, pelh ding zong haksa kisa hi. Tuipi tung khualzinna ah teembaw ukpi pa in huih ih mut gawp ding a khaam theih loh mah tawh kibangin makai pa'n zong tua ze-etna huih khaam theilo hi. Ahih hangin teembaw ukpi pa in huih mutmut na ah teembaw a pai loh na ding a khamtheih mah bangin makai pa'n zong ze-etna ih mutmutna ah a pai loh na ding kikem thei hi. Martin Luther in: Na tungah vasa a len ding khaam thei kei teh. Ahih hangin, na lutung ah buu a tom ding khaam thei hi teh, acih mah bangin zeetna i khaam theih loh hangin i tungah buu hong tom ding pen i khaam thei hi.​​ 

 

 

Khat vei bishop khat ih makaihna tawh khangno pawlkhatte a gualnop na dingun gam hong kuan uh hi. Tua leh luigol mawhlo khat a kaan ding uh ciangin nungak melhoih simtham khat in kaan ngam paklo hi. Tangval thahat khat in domto ziau-in luigal ah puaphei vingveng hi. Bishop pa'n en giaugiau-a tua teng tawh ni tum hi. A nitak ciangin bishop pa in tua tangval pa sama: Tu suna na nungak puak, tun na mawhna sut in, aci hi. Tua leh tangval pa'n zong bishop pa aw: Ke'n tu sunin tua nungak nu pua mah ing. Ahih hangin nang tudong pua lai teh, ci-in dawngkik hi.​​ 

 

 

Pumpi kikep ding haksa-a lungsim kep ding haksa zawlai hi. Ahih hangin lungsim sunga om bangin pumpi in semkei peuh leh siatna omlo-in maimai lel hi. Bangbang hita leh hih teng khempeuh pen mihing tha tawh kizolo ahih manin Khasiangtho' tha bek mah muan ding kisam hi. Amah ki-uksaka Ama kiangpan tha i laak tawntung ding kisam hi. Tua ban-ah, hih bang ze-etnate taisan ding pen Pasian hong sawlna ahi hi​​ (Kawlentu masa 6:18).​​ Hih sawlna ahi taisan in acih pen a Greek kammal​​ ah​​ adeihna taktak​​ in​​ a tawntunga taisan ding, ahih kei leh tua ze-etna in hongkhen mateng taisan ding, cihna ahi hi. Tua bang mawhna in hong zol ciangin nialnial ding leh genpih ding hi zawlo hi. Nan' kenkan ding hilo-a, a manlang theithei-a taisan ding hi zaw hi. Taisan vingveng leng hong nungdelh teitei sam lo-in hong maingap nawnlo ding hi.​​ 

 

 

A tawpna ah hih bang ze-etna pan gualzawh theih na dingin a thupi pen in Khasiangtho tawh kidim tawntung ding kisam hi​​ (Eph 5:18).​​ Khasiangtho tawh kidim - pleroo ding cih pen zong sawlna mah ahih ban-ah, a tawntunga kidim na dinga thupiakna ahi hi. Khasiangtho la tawma, ei le ei kidim ding cihna hilo-in Khasiangtho tawh kisai thu le la-te ngaihsuna, tuate tawh i lungsim i ngaihsutna dim ding, cihna ahi hi. Khasiangtho​​ tawh kisai nate tawh kidim le hang ze-etnate i zawh ban-ah, na dang tampi i sem zo semsem ding hi. Khasiangtho tawh a kidimte in Khasiangtho gah namkua gahkhia uh hi. Greek Laisiangtho sungah Khasiangtho tawh kidim pimple​​ mi cih khat zong omlai hi. Ahih hangin hih pimplemi ih khiatna in a kisap hunhuna Khasiangtho tawh kidim, khat veivei kidim cihna hi-a, a tawntunga Khasiangtho tawh kidimna kammal ahi pleroo tawh kibang lo hi.​​ 

 

 

Tua ban-ah, Khasiangtho' deih bangbanga gamta kam pau ding leh lungsim pumpi ki-uksak ding zong thupi hi. Amah tawh a tawntunga kalsuan khop ding kisam hi​​ (Gal 5:16). Khasiangtho tawh kalsuan khawm - peripateo cih pen zong sawlna mah hi-a a khiatna taktak in thahat khat leh thahat lo khat kikawikawm sa-in lampai-a tonkhawm napi thahat lo zaw pa pen a thahat zaw pa' tungah kingama paikhawm cihna ahi hi. Khasiangtho tawh kalsuan khopna ah Ama tungah kingama i om tawntung ding ahi hi. Tua ban-ah, hih kammal in a kizom paisuak, a tawntunga piang thu a gen ahi hi. Nisim in Khasiangtho tungah i kingap den ding leh i kingak den ding Pasian hong sawlna ahi hi. Hih sawlna bangin gamta pah hi leng pumpi ci le sa deihna kizuizui lo ding hi.​​ 

 

 

Endnotes​​ 

 

1)​​ John C. Maxwell​​ pen February 20, 1947 in Garden City, Michigan ah suaka, pastor innkuan sungpan khangkhia hi. Makai tampitak a khansuah theih na dingin INJOY cih kipawlna khat phuankhia-a, Makai 250,000 val tungah mimal thugenna nei khin hi. Kum simin mi 1,000,000 val tungah thugenna nei den hi. Laibu bu 50 val bang gelhkhia khina tua lakah bu 25 tangbang minthang hi. A kizuakzo pen laibu zong pawlkhat gelhkhin hi. Presbyterian makai khat hi-a America ah makai minthang mahmah khat suak ahih manin Leadership Guru kici liang hi.​​ 

 

 

2)​​ Nebuchadnezzar​​ pen B.C 625 kuma kipan thahat galhang galkap mang ahi Nabopolasssar' tapa ahi hi. Egypt kumpi Pharaoh Necho tawh Carchemish ah kido uha, B.C 609 kumin Nebuchadnezzar in galzo hi. Necho in Carchemish ah galdo ding apai laitakin Judah kumpi Josiah in na khaktanin na do dihdih hi. Thahatlo zaw ahih manin Necho in Josiah thata, Judah gam Necho khutsung hongtung hi. Ahih hangin Carchemish tualzanga gal kidona ah Nebuchadnezzar lel ahih manin Judah gam pen Nebuchadnezzar​​ khutsung hongtung hi. A thuman lohna uh hangin Judah gam B.C 605 kumin a khat veina, 597 kumin a nih veina leh 586 kumin a thum veina Nebuchadnezzar in hong simin susia dipdep hi. Daniel, Ezikiel cihte salin kai hi. B.C 604 kumin a pa si ahih manin Babylon kumpi sep hong kipana, kum 37 sung mang hi.​​ 

 

 

3)​​ Herod Agrippa I (B.C 10 – 44 A.D)​​ pen Topa Zeisu suaha Herod, Herod the Great ih tupa khat ahi hi. Thuciam Thak sungah amin Herod​​ (Nasemte 21: 1, 6, 7, 11, 19-21)​​ kici ziauziau hi. A sanggam dangte mah bangin Zawma khua-ah pilna sinin thugen siamin mi zong a hehpih thei mahmah khat ahi hi. Ukpi a sep sung A.D 37- 44 kumin nungzuipi Zakoh thata, Pitazuh zong thongkia sak lai hi.

 

 

 

Source:

 

Makaih Pilna – Laibu

 

Laibu Saal / Zomi eLibrary

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related