Mailam Myanmar Ah
Asawtlo Gamvaithukimna Zui
State Thak Tampi Hong Piangkhia Ding
Agelh ~ Bob Tuangpi
Tulaitak Union of Myanmar hong piankhiat nadingin 1947 kum Panglong Khawmpi pan hong piangkhia Panglong Thukimna tawh British ukna nuai ah atuamtek a om Proper Burma/Ministerial Burma (Kawlzang teng), asuakta Karenni gam/Buffer State - ကြားခံနယ်မြေ/လွတ်လပ်သောကရင်နီပြည် (hih Karenni gam pen tulaitak Kayah State zah tampi golzaw-in British ukna nuai ah lah omlo Kawl nuai ah lah omlo hi) Federated Shan States, Kachin hills teng leh Chin Hills Regulation Act nuai ah om gamkhenpi (3) teng ii taangmi makai teng thukimna tungtawnin kilamh/phutkhia ahi hi.
Gamkhat akilamh ciangin, tua gam kimakaihna ding leh kilamhzia ding gambup thukhunpi (Constitution) kinei hamtang hi. Tua mah bangin 1947 mualmi makai palaipite leh zanggam kawlmi makaite' thukimna tungtawn pan 1948 kum teh British Empire pan suahtakna kingahkhawm hi. 1947 kumin British kumpi in kumkhat khit teh suahtak hong pia tatak ding cih akiciat tak teh tua kum 1947 mah in mailam asuakta gam ihih teh gambup thukhun ding makaite in (adiakin Kawl makaite) in na geelpah uh aa, 1948 suahtakna akingah takpi teh 1947 gambup thukhunpi tawh gam ki ukna kineithei pah hi.
Myanmar gam suahtakna ngah zawh 1948 - 1974 hun dong tulaitakin Union of Myanmar gam kilamhna ah gamkee (State and Regions -14) omnai zenzenlo hi. Hih hun sungin Shan State, Karen State leh Kachin State bek om-in tulaitak zanggam (7-Divisions/Regions) cihte omlo ban ah zanggam teng Mainland - ပြည်မ kici ziau hi. Tulaitak Chin State zong makaite /ukpite in Panglong Agreement ah kihelte ahih sam uh hang 1948 -1974 sungteng gamkee/State dinmun kingah zolo mawk in Chin Special Division - ချင်းဝိသေသတိုင်း cih ciang bek kingahzo hi.
Ahi zongin, 1947 gambup thukhunpi kiphiatin 1974 gambup thukhunpi tawh gam akimakaih teh tulaitak gamkee (States & Regions -14) hong piangkhia ahi hi. 1974 thukhunpi/ Constitution hong kikipsak teh tulaitak Chin State, Rakhine State, Mon State leh Kayah/Karenni State ban ah Kawlzang Regions (7) cihte kibehlap toto ahi hi (tua hangin mualtung State te' leitang tampi supna om aa, Kawlzang Regions -7 ah kiguang tampi om). Tua ban ah tulaitak kizangh 2008 gambup thukhunpi akizat 2011-2018? tuhun tak ciangin zong gambup kilamhzia zongh abeisa gambup thukhunpi 1974 gambup thukhunpi tawh kilamdangin gamkee (States -7 & Regions -7) hinawnlo ban ah Self -Administered Zone -4, Self-Administered Region -1 leh Nay Pyi Taw Council/ Union Territory cih teng kibehlap to leuleu lel hi.
Hih laigelhpa in agennop bulpi ahih leh gamkhat ki ukna gambup thukhunpi icih pen leitung beidong kimang ding leh sehsa cih bang hilo-in ahunzui leh gamsung minam tuamtuamte' gamvai leh minamvai satanh hawmna (Self-determination and political rights) hun tawh kituakin minamte' lungkimna leh khanlawhna zui-in a kibehlap toto ahi hi, cih theihsaknopna pan hi.
Leitungbup ah Democracy ki-ukna alawhcing penpen USA gam leh India cihte zong British ukna pan asuahtaak tung uh gam kilamhzia leh tuni tuhun agam uh kilamhzia kibang nawn hetlo hi. USA gam bang zongh suahtakna angah uh 1776 pan 1780 kum kiim dong gamkee/State (13) bek pha uh aa, khuahunzui-in abehlap tohtoh tak uh teh tu-in USA gam pen gamkee/State (50) bang phata uh hi. Mailam ah zongh ahunzui hih sangin tamzaw theilai ding hi.
USA mah bangin India zong suahtakna ngahcilun tulaitak gamkee/State (29) te omnai zenzenlo-in ahunzui leh tualsuak mite' deihna leh gamvai khanlawhna tawh kituak a kibehlap toto ahi hi. Adiakin India bang New States Re-organization Act 1956 (Gamkee thak behlap nang 1956) dungzui-in a kibehlap toto hilel hi. Tulaitak India ah unau gamkee-7 (the seven sisters States) kici Northeast India gamkee thak tam simsim (Gtna: Mizoram leh Meghalaya cih bangte. . .) Assam State pan kum (10) halta cih bangin India kumpi in minamte picinna leh khanlawhna tungtawnin gamkee pia toto uhhi. Tulaitak Mizoram State bang nidang 1987 masiah Assam State nuai ah om Lushai Hills district dinmun bek hilel hi.
Tua ahih manin, tulaitak Myanmar gam sung om gamkee/States & Regions te zong hih a omsa teng bek tawh om den ding cih bang hizenzen lo hi. Tulai gamsung gamvai kikupna pan hong piangkhia ding gamvai thukimna (21st Century Panglong tungtawn hong piangkhia ding Union Accords) pan mailam gamthak/Democratic Federal Union Constitution hun teh tuhunin a omsa gamkilamhna (The structure of the Union) hong kilamdang leuleuta ding hi. Adiak in tulai Shan State bang mailam ah gamkee/State-6 bangin hong kikhen theilai ding aa, tulai gamvai khuahun zui-in kimuthei ta hi. Tua hi aa Zomi Ute Naute aw, tua hun teh abeisa gambup thukhunpi 1947, 1974, 2008 hunte bangin hunhoih tampitak in Zomi te' kongbiang hong nawknawk napi'n eite in itheihloh ziakin hong kitaisan zelloh nang tukhangin anungta Zomi khempeuh' liangkotung ah hong kisuan imawhpuak ahi hi. See you at the top! See you in Zomi State!
Tungsolkhapi amial mahmah laitak atangpha mahmah ding lam manawh hi.
Source:
THULUI (ARTICLE) TUAMTUAM
GAWMKHOPNA 2012 - 2018
Laibu
BOB TUANGPI

