Laipian Pau Cin Hau Mimal Tangthu
Agelh ~ Hau Thang
Pianna Suahna mun
Ukpipa Pu Khua Cin in Tedim gam ah thu aneih laitak leh aukh hun laitak Tedim khuapi in khangto in inn zathum aphak hun laitak in Tedim khuapi Bonuai veeng ki cihna munah ateeng Pu Khan Lian leh Pi Cing Zam te nupa sung pan in 1859 December 28 ni in Pau Cin Hau piang khia hi.
Neulai nasep
Pau Cin Hau hong khanliat khit pian ciang in Apianna apa leh anu neihsa Sial leh Keel te Tedim khuapi tawh akinai Mualtuuk leh Saimual munte cingzel in nu leh pa nasep huh hi. Hihbang nasep hun laitak ama pian kum 17 apha hun 1876 kum in Tedim khuapi ah Mailam thu piang ding agen khol thei Pi Nuam Dim tung pan in Pasian in Ka Kamsang ding in Pau Cin Hau kateel hi cih' theihsak na Pasian hopihna, Pasian teel khiatna ngah hi.
Mangmuh kipat hun!
Pi Nuam Dim tungpan in Pasian in Pau Cin Hau Kamsang ding in a teelzawh kumthum acin kum1879 in Vanglian pen Pasian tungpan thupiakna Pau Cin Hau tung ah Mangmuhna tawh thuzaakna ngah kipan hi.
(a) Thangvan azal sian za mang aw' Tongdam khak heem in za'ng e.
(b) Pupa phatloh khuavan nuai ah' Sian tongdam sinthu hi e.
Kum 15 sung kumzawm natna anei hun leh adam kik hun
1888 kum in Kum sawm leh nga sung kumzawm natna kipan in dam lo in om a tua hun sung dawi te abiakna leh a kithoih na zu leh sa ngen loh miin leh taang seu 400 val beihi. Damzo tuan lo in aom hun laitak Pasian in Hopihna pia a, Cidamna hong ngen in kahong pia ding hi' acih ciang in Pau Cin Hau in zong 1903 kum in Ngennung gam sung Suang phuh mual kicih na mun ah amah nguak in Pasian paaina bawl in cidam na anget leh Dam siangtho na ngahtak pi hi. Kum 15 sung anatna pen damlo zawng khal natna ahihi.
(a) Lung a nongtup omlai laang aw, Zinleng biakna Niing leh aisa sim lei thangvan kiim sang e.
(b) Omlai khanlo bang leel tang ee. Lungzuan man in Sian Mang mun kihil ing e.
Dawi te tawh zehtan kidem nading thu ngahna
Pasian in Pau Cin Hau Kamsang ding in ateel khit 1883 kum in Pasian thupiak nabang in ganhing thatloh ding kum 8 sung dawi tetawh zehtan kidem na kipan a 1891 kumdong ama khutlum tawh miksii thovai pan kipan bangmah thatlo in om hi. Zetan kum 8 acin khit akum 9 na ciang in Pasian in Dawi phiat ding in sawl leuleu a, Khamtung Zomi te dawibiakna nam 68 te Khua 155 ah pai in phiat sianghi.
Dawi biak upna akhauh mahmah hun sung gal leh sxa aih thupi hun sung ahih man in Dawisa siampi tulpite leh Khua Hausa lian te in Pau Cin Hau hua in muhdah uh ahih man in kumpi zum ah thu kineih na hang in hibang in la phuak hi.
(a) Zinleng nan leh Phungteng nan aw akop in puanbang thua'ng ee.
(b) Sianmang hawm siam lunglelh palbang nang ing e. Zangzum tual ah thang ing e.
Laipian Pau Cin Hau in PUSA dawi aphiat sak masa pen ipute;
Pasian tungpan dawi biakna phiat nading thu angah ciang in Zomi te in hamsa asak mahmah kumsim abiak leh athoih den Pusa dawibiakna anuai ateng in phiat masa uh hi.
1. Pu Vum Khua Thang (Lailuikhua),
2. Pu Lian Khua Zam (Lailui khua),
3. Pu Zing Khai (Thaangzang khua),
4. Pu Kham Ngulh (Keizaang/ Ciingpikot khua),
5. Pu Cin Za Lian (Tonzang khua),
6. Pu Thang Zam (Tualzaang khua),
7. Neek Cin (Tuilang khua) te ahihi.
Dawi phiatna hang a, laphuahte:
(a) Ahangbel kua hang hiam aw e, Nuai zinleng leh Zaangsa kamkei hang bel e.
(b) Ahang nam cin belbang suanna, Savungh Zinleng kuul luh'ng ee.
(a) Pupa lunglelh zinleng hi e, Ipham na zatam sang e.
(b) Phamna zatam hambang nil ing Kei bang keek mi omlo e.
Laibawl theihna thutom
Pasian in akamsang ding in Pau Cin Hau azat hun sung 1899 kum in vanglianpen Pasian in mangmuhna tawh lai hilh in sin sak a, kumnih sung Pasian tung pan asin khit 1901 ciang in nuamtak in aman zang thei pah hi. Laimal 1051 pha in Dawng guk/ Tanguk ciang in sim theih ding in bawl khia thei hi. Pasian tungpan angah lai mal te mal khat kamkhat hi in amasa pen Pau Cin Hau tung laisin masa mi khua tuamtuam pan kipai laisin mi 57 pha uh hi. Tua lai sin te in Pau Cin Hau pen Min leh Vaang apiakna in amin in sap tang in LAIPIAN PA ci uhhi.
Lai bawl theihna ah Pau Cin Hau laphuah,
(a) Pupa patloh banzal zawikaih' Sian zalun sinthu hi e.
(b) Lungdeih a, lak Siantong dam aw nam cih duang ah bang thei e.
Laimal ngawm bawl khiatna
1930 kum in Laimal 1051 sung pan in laimal 37 tengkhia in Laimal ngawm bawl khia uh hi. Hih Laimal ngawm bawlna ah Laipian Pau Cin Hau makai in Pu Sian Khaw Cin, Pu Thang Cin Kham, Pu Cin Khua Gin, Pu Pau Za Dong te kihel uh hi. 1930 kum February kha in Dr Sherrat in Laipian Pau Cin Hau (fort write) Thaangmualpi vum ah sam in laivai thu dotna bawl uhhi. Laipian Pau Cin Hau amah sakol tungtuang in vapai a, Pu Khual Suang, Pu Suan Zam, Pu Hau Khaw Pau, Pu Sian Khaw Cin te tawh kithuah uhhi. Siktawllai khetna bawl ding in Dr Sherrat in vaikhak hi.
1931 kum March leh April kha khawm hun in Maymyo ah Pu Sian Khaw Cin, Pu Thang Cin Kham, Pu Cin Khaw Gin, Pu Pau Za Dong te in laimal ngawm tawh laikhet theihna Typewritter bawl ding in va pai uhhi. 1931 kum November leh December in laimal ngawm tawh laibu bawl khin uh a, sumla lo in Laibawl in apai te Rs 100 pia beh zawsop cihi.1932 kum ciang in Laimal ngawm tawh laibu in kikhen theita hi. Rev. Dr. W Sherrat pen British and Foreign Bible Society in Burma Agent ahihi. Zomi sung mipil masa te in Mikangten tawm vei hong uk suak lai hi leh Chinstate bup ah hih lai kizang khin ding cih lam en uh hi.
Tedim khuapi pan Lailui khua ah ateen na thu
Mikang kumpi te in Khamtung Zogam Tedim khuapi 1889 March 12 niin khuabup meitawh hal uh ahih man in Tedim khuapi omte khuaveeng ah gal tai uhhi. Laipian Pau Cin Hau te zong Tedim pan in Vanglai khua tai in tua pan muntuamtuam ah atai khit uh ciang in Lailui khua ah 1891 kum in tung uhhi. Lailui khua pan in 1902 kum in Ngennung khua ah lal leuleu hi. 1904 ciang in Ngennung khua pan Vanglai khua tung kik leuleu Vanglai khua ah hunsawt omlo in Lailui tungkik leuleu hi. Ahang in Galhun ahih man in bu kawikawi uh a vialtai kawikawi uh hi.
Lailui Khua pan Mualbeem khua atun nathu
Lailui khuapan in kum 18 Vanglianpen Pasian nasem in aom khit ciang in Beh leh Phung U leh Nau te leh Pasian thukimpihna natawh Mualbeem khua teeng Pu Khai Hau in luah ding in lailui khua pan Mualbeem khua ah AD 1922 kum apai hi. Mualbeem khua ah kum 26 sung Pasian deihna bang in na asep khit ama pian kum 89 aphak laitak AD 28 December 1948 ni zingsang ni vaihamsan hun' Sial cingte Sial khah khiat hun in Vantung Pasian gamnuam Dawl 30na Siangsawn mun ah ciah ta hi. Leitung ah Pasian na kum 69 sung asem hi.
Tua man in Laipian Pau Cin Hau aneu tungpan kipan Pasian sawl na bang in nasep asep hun, Damlo zangkhal hun, Laisin hun, Lai hilh hun leh Zogam khua 155 ah Dawi phiat hun, Gal lau in Tedim khua kim vial in tai kawikawi hun Lailui pan Mualbeem khua ah alalhun tawh hun bei in koi mah puaphial thei lo ahihi.
Laibu etkakte:
1. Pasian thubu, Pasian labu,
2. A (58)veina Laisang kikhop leh Lailo khua Pasian thutun kum 100 cin laibu,
3. Khamtung Zomite laineihna kum 114 cin Lailui GLKP Magazine bu,
4. Tualzang Khua Pasian thutun kum 100 cin Magazine bu.
******************************************************************************
Theihding: Hih “Laipian Pau Cin Hau’ Mimal Tangthu” tawh ki sai in laigelhpa Pa Hau Thang kiang ah hong kansak, hong atsak in ci in huhna ka na nget ngiat ahi hi. Aman zong Zomite theih ding deihsakna tawh hanciam in kan aa, Sep. 20, 2015 ni in www.zomielibrary.com ah ahong piak ahi hi.
from: Hau Thang <mlhauthanglp@gmail.com>
to: Cinpu Zomi <cinpuzomi@gmail.com>
date: Sep 20, 2015, 5:12 AM
subject: Laipian Pau Cin Hau tangthu tom!
mailed-by: gmail.com

