KHUADAK, ZONG, SEM
By : Col. Khen Za Moong (Retired)
KHUADAK – Look before you leap.
Zomi : Zolam-mualdawnlam-khamtunggam aa teeng-Khamtung mi.Tedim, Laizo, Lai, Cho, Ashon, Khumi-min tuamtuamin kilo. Ten’na mun leuleu- Tedim,Falam, Hakha, Matupi, Mindat, Kampetlet, Paletwa, ci-in kikhen. Kawlgam leh leitung gamdangte-ah Chin ci-in hong thei- Chin Hills, Chin State minin hong thei lo.
Zogam : Chin Hills, Chin State. Mualsang, gamthuk, guntui hat, leitam omlo, suangmanpha omlo, singmanpha omlo.
Lokho : Muallo, zanglo omlo, guahtui ngak, singphuk lohal, gamkolh gamtul, khawhsa khamlo.
Ngeina : Khanglui ngeina ah- dawi um, dawi thoih, himna tawlna natna haksatna, lungkhamna-dawi bawl ci, dawi kihta, dawi lungdam sak nuam, dawi thoih, dawi muang, dawi suang.
Tapidaw Biakna : 1895- Mangkang ukna leh 1889 ABM Biakna pan-zakna muhna, theihna khangto. Pasian upna Pasian biakna Tapidaw biakna piang. Lai nei, Sang leh Zato nei. Pilna cidamna theihna siamna khangto, ngeina kikhel.
Gamtatdan : Khanglui lai-in-paisuk paitoh pusuahna tamlo, gal tam sa tam-galmat smat kidem, Hihneih zunun kidem, dawi theih tui leh zu bek om, Zu bulphuh, vai khatpeuh ah zu lo-aa phamawh.
ZONG- Where there is a will there is a way.
(Pusuak)
Nuntakna : 1990 kum, khen hunte a kipan, khanglui ngeina leh gamtat dan kikhel. Nuntakna khangto. Galkap tum, kumpina sem, khasum sang, sum thalawh, sumbawl, annek tuidawn puansilh nikteen omna-inn, hoihzaw ding deihna neihna om to. Sikkang dolcial, thau neih ding kidem, nuntakna khangto. Pusuah khul zon kul.
SEM
Leitung Galpi Nigna hun sung Khamtunggam kinawksuk kinawkto namdangmi tuamtuam tawh kimu kithei kikhawl-zakna muhna theihna siamna tampi khangto, tampi kibehlap, annek tuidawn, puansilh nikteen omna inn, khantoh lailai nang deihna tupna khangto, pilna zonna leh sum zon’na ah kidemna piang. Ahun amun athu ami ahangte’n Khamtunggam ah kicing sak zo lo. Khuadak kul, zon kul, sep kul, Sem bek lo aa hahkat kul, tha san kul, nuntakna khan’sak kul.
KHUADAK KUL ZON KUL SEP KUL
Khamtung ah : Leicial bawl, tui la, singno suan, gankhawi, huan bawl.
Pawl khat : Pusuak, Zanggam ah lal, Kawlgamah nasep zong sum zong.
Pawl khat : Leitung gamdang dong pusuak, nasep zong sum zong.
Mun khempeuhah Zomi khempeuh in : Theihna Pilna Siamna Khantoh na’ng zong hahkat. Nuntakna khantoh na’ng tha san.
V. TA MANPHA- Nu leh Pa phawk-muang-pahtawi-lungdam ko.
(a) Tun vaang siallumin pau ing e, zua vaang kawlciang tawi ing e.
(b) Tun aw ning bel na gual ve aw, zua aw hanzai na sa aw.
(Thawng Za Kai - Muizawl)
Nu leh Pa lunggulh-Vantung nuntak khop na’ng lamen
(a) Na pai ve vua tun leh ka zua, lengvan ah mun muang ve aw.
(b) Kei zong simlei tung tul lo dia, tuangtun muang zaw ve ning e.
(Thawng Za Khup - Saizang)
VI. LAMPI HOIH KHAT
(1) Mit tawh mu-mitpil,
(2) Bil tawh za-navak,
(3) Lai sim,
(4) Thei in ngaihsun,
(5) A hun a mun a thu a mi a hang zaitak ngaihsun,
(6) Gawmtuah saikak khensat,
(7) Khuadak pusuak,
(8) Mainawt nunghei lo,
(9) Sem thasan hahkat,
(10) Khatveina aa zawh kei leh hahkat hahkat kik-tawp lo,
(11) Khual gamla mahamh khat zong kalsuan khat tawh kipan,
(12) Dam tak pai zong khawl kei peuh leh phamawh lo,
(13) Ngimna tupna om nak leh lampi om,
(14) Thupha leh zawhna in sephoihna ngak hi.
Source :
Col. Khen Za Moong (Retired) in
3.12. 05 – 1st Zomi Seminary
12 .8. 06 – 2nd Zomi Seminary
ah a gente a kikaikhawm ahi hi.
www.zomielibrary.com

