Jesuh Khephung ah - 4
Agelh ~ Kap Za Khai
…….Azom…….
Mun muanhuaina ngah ta: Hih leitung sungah mun muanhuai cih in bang ahiam? Vasate adingin singkung pen mun muanhuai hi dinga, gulte adingin mun muanhuai cih pen lei kua sung hi ding hi. Mihing’ tate adingin nulepa’ ang sung pen mun muanhuai pen ahi hi. Ahi zongin tuate in tawntung lungmuanna hong pia zo ding ahi hiam? Jesuh in bel hih leitungah mun muzo lo ahihna: Ngiate in lupna ding kua nei uh a, vasate in zong giahna ding bu nei uh hi. Ahi zongin Mihing Tapa in a lup theihna ding mun koimahah neilo hi (Matt. 8:20), a ci hi. Tua in eite adingin a tawntung a kip leh a kho mun muanhuai kisam ahihna hong theisak hi.
Hih leitung pen ei adingin mun muanhuai ahiam? Genkholh theih loh in huihpi hong nungzel hi. Tuipite hong khangin inn le loteng hong susia uh hi. Khat veivei zin hong linggawp in omna inn teng kiciimsak hi. A kimu thei le a kimu thei lo lungnote hangin mihingte natna, satna, damlohna cih bang natna tuamtuam kinei in, kisih lawh liang thei hi. Tua bang ahih leh leitung pen ei adingin lunggimna mun maw, ahih keh mun muanhuai hizaw maw?
Leitung sangin a muanhuai zaw mun eite in Jesuh Khrih sungah i muta hi. Jesuh Khrih bekmah mun muanhuai pen leh omna nuam pen ahi hi. Amah in i paipaina ah hong ompih bek tham loin a vantung mite i gei-ah giahphual na satsak lai hi (Late 34:7; 91:11). Ama khut pen muanhuai mahmah hi: Tawntung Pasian pen nangma omna hi a, nangmah huh dingin tawntung khutte a om hi (Thuhilhkik. 33:27). Tua bek tham loin Pasian pen khang tawntungin i omna mun ahi hi: Topa aw, khang tawntungin kote’ omna na hi hi (Late 90:1). Pasian i up takciangin eite pen Ama sungah a om kihi pah a, ama neihsa kisuak ahihna tawh kizui-in amah pen eite’ tawntung omna mun muanhuai hong suak ahi hi.
Mi pawlkhatte in leengte kisialh pih in, mi pawlkhatte in sakolte kihihsakpih tamah le uh, eite in TOPA Pasian min bekmah i kihihsak pih ding hi (Late 20:7). Mi pawlkhatte in sumlepaai, inn le lote peuh belhna kip, muanhuai pen mun bangin ngaihsunin nei uh a, ahi zongin tuate neihna in zong kha nuntakna adingin bangmah ahih lohna phawkhuai mahmah hi (Lk. 12:16-21). Jesuh Khrih longal hih leitung le vantungah a muanhuai pen kua om ding ahi hiam? Jesuh Khrih in eite’ sungah ‘Pasian’ ukna gam’ hong guankhin a (Lk. 17:21), tua in eite pen tawntung muanhuaina mun a ngahsa mite ihihna ahi hi. Tu-in Jesuh’ khephung a zuan mi khempeuh Jesuh Khrih a kici mun muanhuai sungah tawntung muanhuai takin a om den dingte ihi ta hi. Late gelhpa in, ‘Amah a bel khempeuh mi nuamsate ahi hi (2:12),’ a cih dan lian ahi hi.
Kiniam khiatta: I pianthak ma-in na khempeuh ah i kiphasak thei a, ahi zongin i pianthak takciangin eite hong it Jesuh Khrih hangin i kiniamkhiat thei ta hi. Kiphatsakna pen Pasian in mudah mahmah a, a kiphasak khempeuh Pasian in susia nuam hi (Thu. 8:14; 2Kum. 14:10; 2Khang. 25:19; 26:16; 32:25; Job 28:8; 38:11; 40:11f; Late 31:23; 40:4; 94:2; 123:4; 131:1; 140:5; Pau. 15:25; 16:5, 19; 21:4, 24; Isa 2:11f; 3:16; 5:15; 13:11; 28:1, 3; Jer 48:29; Dan 5:20; Hos. 13:6; Heb. 2:4; Zeph 3:11). Jesuh Khrih mahmah zong Pasian hi napi-in amah le amah kiniamkhiat tawmin a Pa’ sawlna bangin leitungah hong paina thu i thei hi (Fil. 2). Khristian nuntakna pen a kiniamkhiat den ding nuntakna ahi hi. Cilesa zia in kiphatsakna hong piangsak thei a, ahi zongin Jesuh Khrih’ zia in kiniamkhiatna hong piangsak hi. Tu-in Jesuh Khrih hangin na khempeuh le mun khempeuh a kiniamkhiat thei-te ihi denta hi.
Kampau kidawm ta: To kician neih nailoh lai-in kipheng paupau, kipheng hamham thei mah hi. Tua bangin kampau kidop theih lohna in a paute mah siatna le buaina hong tunkik zaw behlap hi. Mi gensia leng tuateng mah ei’ tungah hong tukik hi. Ahi zong Jesuh Khrih To in i neih a kipanin ama hehpihna tawh kampau mukpau i kidawm thei mahmahta hi. Bang hang hiam cih leh Jesuh in amah i phat ding, ama kammalte i sim ding, amah tawh kiho ding leh ama thu bek i gen ding hong deih man ahi hi. Jesuh Khrih’ thu gengen leng a kisam lo pheng paupauna cihte kingaihsun manlo ahih manin i kampau zong kidawm thei pah hi. A diakdiak in Pasian in kampau pen a manpha in pau ding le zat ding hong deihna in i kampau kidop theihna bulpi ahi hi. Pasian nei lote in kam mawk paupau uh a, Pasian a neite in kampau kidawm mahmah uh hi.
Cihtakna neita: Upna cih thu pen kammal dang khatin gen leng ‘cihtakna’ zong kici thei hi (1Thessa. 1:3, 4). Bang hang hiam cih leh hih tegel pen kikop den hi. Pasian tungah upna i neih denna pen cihtakna tawh i lakkhiat kul hi. Gentehna in Thessalonika khua thu-ummite pen Khrih’ hangin gawtna, bawlsiatna, simmawhna a thuak uh hangin Pasian tungah cihtak takin dingcip uh hi. Haksat hun ciangin Pasian a taisan-te pen a piangthak taktak lote ahi keileh upna neute bek hi ding hi. A picing Khristian khat in bang bang a thuak zongin Pasian tungah cihtak den ding hi.[175]
Thuciam Thak bup sungah Jesuh ahi zongin, Paul ahi zongin, Johan le a dangdang laigelhte in cihtakna pen gupna ngah paisuak nadingin a kisam ahihna siangtak in na gen uh hi. Paul’ nuntak lai-in mi pawlkhatte in Pasian’ thu ngaihsut khialhna na nei uh hi:
A zenzen in Pasian’ hehpihna pen eite’ mawhna sangin lianden zaw ahih leh, tua hehpihna i ngah semsem nadingin eite in mawhna bawl semsem ding hi hang (Rom. 6:1-14). Tuhun ngaihsutna bangin hi leh Pasian’ hong tatkhiatna le a hehpihna pen lian mahmah ahih manin mawhna bangzahta in i bawlbawl zongin Pasian in ama hehpihna tawh hong tuamcip veve ding a, i mawhna bawlna in Pasian’ hehpihna kilatna hi semsem zaw ding hi, cih dan hi.
A zenzen in eite in thukham nuai ah om nawn lo ihih leh i utut in ki-om thei hi (Rom. 6:15-7:6). Tuhun ngaihsutna bang hi leh gupna ngah khin kahih ciangin ka utut in om thei ta ing, cih ngaihsutna hi.
Amaute in Pasian’ thukham pen mawhna suak ding in bawl uh hi (Rom. 7: 7-25).[176] Tuhun dan hi leh Pasian’ hehpihna pen mawhna bawl semsemna in zang uh hi.
Hih bang ngaihsutna neite pen Pasian’ thukham a tel lote leh Pasian’ hehpihna thu a theitel lote ahi hi. Tua bang ngaihsutna a neite tungah Paul in a manin gamtat ding, a pumpi uh mawhna in zang loin Pasian adingin zat tawntung ding hi, ci-in thuhilhna nei kik hi (Rom. 6:12-14). Jesuh in zong, “Kei na hong it uh leh ka thupiakte na zui ding uh hi (Jn. 14:15, 23; 15:10; 1Jn. 5:3),” hong ci hi.
Gupna ngah khit ciang bangbang in i om zong, bangbang i sem zongin i ngahsa gupna taan lo ding hi, cih ngaihsutna pen Khristian’ upna thu-ah a lauhuai kha gu (Spiritual poison) khat hi a, tua bang hilhna Lai Siangtho sungah kimu thei lo hi. Jesuh in ama sunga om tuu-te kuamah in sutkhia thei lo ding, kisia ngei lo ding, a cih bangin (Johan 3:16; 3:36; 5: 24; 6: 35-40; 17: 11-12; 15, 10: 28-29; 14:18, Late 91: 7; 121: 3, 7, Isa. 43: 1-3; 54: 10, Jer. 32: 40, Matt. 18: 12-14, Rom. 5:8-10, 8:1, 8:29-30, 8:35-39, 1Kor. 1:7-9; 10:13; 2Kor. 4:4; 17, Efe. 1:5; 13-14, 4:30, Kol. 3:3-4, 1Thessa. 5:23-24, 2Tim. 4:18, Heb. 9: 12, 15, 10:4, 12:28, 1Pet. 1:3-5, 1Johan 2:19; 25, 5:4; 11-13; 20, Jud. 1:24-25), a langkhat ah zong, upna hangin muhdahna, bawlsiatna thuak ciangin a tawp dong thuakzawhna, cihtakna neih ding le upna thu ah om dennading hong kaal gige hi (Mk. 13:13; Matt. 10:22; 24:13; Lk. 12:10, 35-40; Fil. 4:1; Heb. 3: 2, 6, 14; 6:11-12; Kol. 2:6; 1Tim. 6:12; 2Tim. 4:7; 2Tim. 2:12, 15; 4:5; Jame 1:2-4; 12:7; 1Pet. 2:20-21; 2Pet. 3:14; 1Kor. 4:2; 16:13; Lk. 12:42; Titu 3:8; Efe. 6:10; 2Pet. 1:5- 7; 2: 20-21; 1Jn. 1:6; 2:24, 28; 2Jn. 1:8; 3Jn. 1:11; Jude 1: 3, 20-24; Mang. 1:3; 2: 5, 10; 3:11).
Gupna thu sungah Pasian ii muanhuai mahmahna a om bangin, thu-ummite in Pasian’ hehpihna sungah cihtak takin i dinkip ding thu zong om veve hi (Mk. 13:13; Mang. 2:10). Gupna thu sungah Pasian ii sepna le mihingte’ kihelna ci-in thunih om tawntung ahihna phawk huai hi. Pasian tungah citak loin mawhna i bawl den leh Pasian in a Kha Siangtho hong lakkhia kik thei ding hi (Late 51:11). Tua ahih manin Khristiante in i nuntakna sungah thu ngaihsutna manlote Lai Siangtho tawh sittel in thuman thutak i kantel theih ding kisam hi. Pasian ii muanhuaina bekbek gengen in mihingte’ tavuan mangngilh bawl ding hituan lo hi. Pasian’ muanhuaina sungah lawp tak, khanglo tak in om tawntung ding bek Lai Siangtho in hong hilh hi (1 Thessa. 5:5-13; 1Kor. 4:2). Upna ah na kip un* (1Kor. 16:13), ci-in Paul in hong hilh hi.
Khristian nuntakna pen Jesuh Khrih i up i sang a kipan a kicingpah hi lo a, Kha Siangtho hong makaihna tawh picingna lamah a kimasuan semsem nuntakna hizaw hi. Mihing pen mawhna kibawl thei mah a, zong kikhial thei mah hi. Ahi zongin Khristian khat in Khrih’ sungah i om a kipanin mawhna bawl den ding, khial niloh ding cih pen a hi theilo thu khat hi. Tua sangin gupna ngah mi khat in a siangtho in nuntak ding (1Thess. 4:1-8; Fil. 4:8), kilungtuak in masuan khawm ding (1Thess. 4:9-10; Gal. 6:2), Thuman takin nuntak ding (1Thess. 4:11-12; Fil. 4:8; Gal. 6:9), upna le thuakzawhna ah khangto semsem ding (2Thess. 1:3-4), Topa tungah cihtak ngiat ding (Matt. 25:23; Lk. 12:42), bang bang i tuak zong Topa tungmah ah kiptak dinkip ding le nuntak ngiat ding (Efe. 6: 10, 13; Fil. 4:1; Kol. 1:23; 4:12; 1Kor. 16:13; 2 Kor. 1:12; 1Thess. 3:3; 4:1; 2Thess. 2:15; Mk. 13:13; Mang. 2:10; Lk. 21:36; Gal. 6:1), cih bangin hong hilhzaw hi. Hih teng i nuntakpih semsem ciangin thu-ummite pen damdam in hong khangcing semsem pan dinga, a tawpna ah Khrih’ cingtaakna dongah a kitung ding ahi hi (2 Kor. 3:18; Efe. 4:13).
Upna innkuan (Gal. 6:10) sungah Khristiante’ tavuan thunih om a, Pasian’ thu ah dinkip ding le a thu nuntak pih ding ahi hi (2Thess. 2:15). Dingkip cih ciangin ‘Lungdamna thuman thutak panin pialkhia loin bulkip den ding,’ cihna hi (1Kor. 16:13; Kol. 1:23). Lungdamna thuman thutak le nisim i nuntakna pen kikhensak loh ding thupi hi. Nisim i nuntakna ah lungdamna thu nungtasak denin, ei mahmah zong Pasian’ hehpihna hangin a hunzui-a a gah singkung bang ihih theih ding kisam hi (Late. 1:1-3; Jer. 17:7-8). Lungdamna thu tawh kisai in lungdamna thu um ding, lungdamna thu kemcing ding, lungdamna thu bangin nungta ding le lungdamna thu genkhia ding cih bangin i zuih ding thuli a om ahihna phawk den ni. Hih teng semin i nuntak pih le Khrih sungah lungdamna i ngah ding a, ama mai-ah zong kisuanna ngah nawnlo ding hi hang. Ahih kei leh Jesuh hong pai Ni ciangin a kibubu mi i utzaw hiam? (1Jn. 2:28).[177]
Ni khat ni ciangin Jesuh Khrih in thulela khempeuh hong lumlet mang ding hi. Tua hun ciangin mi gilote in gimna thuak in thu-ummite in pahtawina ngah ding uh hi. Hih leitung sungah thu-ummite’ nuntakna haksatna om loin nop mahmah ding ci-in Jesuh Khrih in kamciam hong pia ngei lo hi. Tua sangin thu-ummite in haksatna, gawtna le gal kibawlnate tawh kituakzaw dingin hong hilhzaw hi. Ahi zongin tua bang hun ciangin Topa tungah a cihtakte bekin pahtawina ngah ding hi, ci-in kam hong ciamzaw ahi hi (Matt. 5:10-12; Mk. 13:13; Mang. 2:10).[178]
Pasian in amah a um mite tungpanin upna le cihtakna bek hong kal hi. Cihtakna a neilote adingin Pasian sungah mun om lo hi. Pasian cihtak mahmah ahih bangin amah a umte zong i cihtak kul cihna hi pah hi. A piangthak lote in ‘bang bang ka sem zong gupna kitaan lo ding,’ ci den uh tamah leh a piangthak Pasian’ tate in ‘Pasian adingin citak takin ka nungta den ding hi,’ ci uh hi. Mihing taksa pumpi thaneemna hang, lungsim thaneemna hang le nasep nading thahatna neih loh manin Topa ading nasep hoih sepzawh lohnate Pasian in hong maisak zo lai ding a, ahi zongin Pasian’ tungah cihtakna i neih kei leh samsiatna kingah ding hi. Hong gumpa adingin a kuang mahmah lungsim le thuakzawhna neih lohna in eite Pasian’ mawhsiatna hong ngahsak ding hi. Jesuh Khrih in Pa Pasian’ deihna le a lungggulhnate cihtak takin a sepsak bangin amah a umte in zong Khrih tungah le a upna thu ah cihtak ngiat ding Pasian’ deihna ahi hi. Lungsim kaa (half-hearted) te adingin Khrih’ sungah mun omlo hi.[179]
Jesuh Khephung ah Khrih ii cihtakna i theih semsem ciangin, i phengtat nopna, i gitnat lohnate hangin i kisuang mahmah a, eite zong Khrih’ hehpihna hangin ama tungah i citak zo semsem ta hi.
Khrih’ innkuan hi ta: Eite in Khrih i up ciangin Pasian pen eite ‘Pa’ hong suak a, eite zong ama’ tate i suak hi. Thu-um dangdangte zong Khrih’ sunga i unau le i sanggam hong suak in pawlpi pen kha innkuan hong bang hi. A beisa hun, tuhun le mailam hun sunga om thu-ummi khempeuh pen Pasian’ innkuan pihte ahi uh hi. Mi khempeuh Pasian’ piansak ahih hangin mi khempeuh Pasian’ innkuan hihna ngah lo uh hi. Pasian’ innkuanpih mi hih theih nadingin pianthakna kisam hi (1Pet. 1:3; Rom. 8:15-16). Khrih up ding kisam hi: Khrih Jesuh tawh na kipawl manun note khempeuh Pasian’tate na suahtheihna uh pen na upna hang uh ahi hi (Gal. 3:26). Kha innkuan pen leitung innkuan sangin thupizaw hi. Banghang hiam cih leh leitung innkuan pen leitung ciang bek kikhom ding hi bek-a, Kha innkuan pen a tawntung kip paisuak ding ahihna hang hi. Paul in, “Hih ama geelna tengka ngaihsut ciangin, vantung a tung khinsa mite le leitungah a omlai mite khempeuh’ pian’na i Pa Pasian mai-ah ka khukding in thu ka ngen hi (Efe.3:14-15),” na ci hi. Khrih’ upna hangin eite in: Note pen sila hi nawn loin Pasian’ tate na hih manun Pasian in ama tate-a’ dingin a koih khempeuh note tungah hong pia ding hi, cih thu i theih bek tham loin Pasian zong, “Pa aw, Pa aw,” cih sap theihna thupha i ngah ahi hi (Gal. 4:6, 7).[180] Hih thupha i ngahna in eite pen Khrih’ innkuan hita cihna ahi hi.
Itna nei thei ta: Eite adingin Jesuh Khrih singlamteh tungah sihna a thuaksakna tawh Pasian in eite khat le khat i ki-it theihna dingin hong hilh hi. Pasian in eite hong it masa ahih manin eite in itna i nei thei hi (1Jn. 4:19). Pasian’ Tapa in, Note ka hong it mah bangin note khat le khat na ki-it un (Jn. 13:34b), hong ci hi. Kha Siangtho in Pasian’ itna hong guatna tawh eite ki-it theihna ding hong hilh hi: Pasian in eite tungah a hong piak a Kha Siangtho tawh eite sungah ama itna hong guang ahih manin hih lametna in eite hong lungkiasak ngeilo hi (Rom. 5:5).[181] Pasian’ hong itna hangin eite in amah tawh kizom thei, ama’ hehpihna ngah thei, ama’ tatkhiatna sungah lut thei ihi hi. Pasian pen itna hi (1Jn. 4:8), cihna in Pasian’ hihna khempeuh pulakkhiatna hi a, tua ama itna pen ei le amah hong kizomsak thu zong ahi hi. Itna bulpi sungah i om ciangin ei zong itna a nei ihi ta hi. Pasian’ hong itna i theih semsem ciangin eite zong itna neih ding haksa kisa nawn lo hi. Bang hang hiam cih leh tua itna pen Pasian kiangpan hong luangsuk hi a, eite in kilawm lo pi-in itna kisang kha in, midangte tungah zong a hawmsawn thei bek ihih man hi. Tu-in Jesuh Khrih’ hong itna hang bekin eite in zong itna a nei theita ihi hi.
Nuntakkhopna neita: I pianthak ma-in eiteng pen ei le ei bekmah nuntak nuam a sate, midangte tawh nuntakkhop ding ahi zongin, Pasian tawh nuntakkhop ding ahi zongin ki thupi ngaihsut ngeilo hi. Aituam lungsim le a huaiham lungsim neiden cih ding hi. Ei le ei bekmah an kitulh, ei le ei bekmah kihuh, kipanpih, ei le ei bekmah tha kipia, ei le ei bekmah thupi kisa, ei le ei bekmah kideihsak, ki-it cih bangin ei le ei bekmah tungah a dingcipte ihi hi (selfishness-oriented life).
Ahi zongin tu-in i pianthak takciangin eite in ei le ei bek hi nawn loin thu-um dangte tawh ahi zongin, thu-um lo mite tawh ahi zongin kipawlkhawm in nungta khawm theita hi. A diakdiak in Pasian tawh nisim naisim nungta khawm nuamta hi. Pasian in i aituam lungsimte hong vatmaisak in mipi lungsim hong guan cih ding hi. Jesuh Khrih zong mihingte ading a nuntak bangin amah a um mite in zong Khrih’zia bangin mi dangte ading nuntak ding ahi hi, ci-in Jesuh in hong hilh hi. Jesuh leitungah a om lai-in leitung mite tawh nungta khawm hi. Ama si-in vantungah a kahtoh khit ciangin leitungah a om a sawltakte le thu-ummite in zong Jesuh’ zia bangin nungta khawm diamdiam uh hi. An ne khawm, tui dawn khawm, thungen khawm, lasa khawm, nekkhop ne khawm, lungdamna thu gen khawm cih bangin “khawmna (togetherness)” vive tawh nungta uh hi.
Khristian nuntakna cih limlim pen midangte tawh nuntakkhopna ahi hi. Pasian i geinai ah a om den bangin (Fil. 4:5b) eite zong Amah tawh i omkhop ding a kisap bangin midangte zong i nuntakkhop denna lungsim neih ding thupi hi. Bang hang hiam cih leh Khrih’ min suangin i om khopna, i nuntakkhopna, i biakpiakkhopna, i nekkhopna peuh ah Amah zong eite sungah hong ompih den ahih man hi (Matt. 18:20). Tua bek tham loin Jesuh in Thukham lianpen a genna ah, “Na Topa Pasian na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, le na pilna khempeuh tawh na it ding hi, cih leh, nangma pumpi na it bangin na vengte na it in (Matt. 22:37, 39),” ci-in hong hilh a, hih in thu-ummite in i nuntak hun sungteng in Pasian le midangte tawh nuntakkhopna nei den ding ihihna hong hilhna ahi hi. Pasian tawh nisim nungta khawm ding. Midangte tawh zong nisim nungta khawm ding. Hih in i nuntakna picin semsem nading le i nuntakna sungah Pasian’ hoihna kilang semsem nading ahi hi. Jesuh Khirh in leitung mite tawh a nuntakkhop den bangin eite zong ama’ zia bangin midangte tawh le Pasian tawh a nungta khawm theite ihi ta hi (1Kor. 12:25; Jam. 5:16; Rom 14:19; Gal. 6:2; Kol. 3:13).
Lungdamna thu genthei ta: Jesuh Khrih’ sihna, thawhkikna leh vantungah a kahtohna cih lungdamna thu pen a genkhia ding mi a tuam vilvel in kiseh cih bang om lo a, Jesuh Khrih in amah a um thu- ummi khempeuh i sep dingin hong koihsak maban khat ahi hi (Matt. 28:19). Lungdamna thu i hih theihna mun ciat panin teci i pan ding pen thu-ummi khempeuhte’ tavuan ahi hi. Tua bangin teci panna ah kam tawh genkhiatna, nuntak gamtatna tawh lakna, cih bangin lampi tuamtuam tawh kizang thei hi. Ahi zongin i theihkhialh loh dingah lungdamna thu teci panna ah genna le nuntakna pen kikhen thei lo ahihna i phawkden ding kisam hi.
Pasian’ hehpihna sungah pasal hihna hangin lungdamna thu gentheihna thupha ngah phadiak a, numei ahih manin lungdamna thu gentheihna ngah lo cih bang om ngei lo hi. Pasian’ itna, Jesuh Khrih’ hong hehpihna le Kha Siangtho ompihna a ngah le a tel mi khempeuh in suakta takin lungdamna thu mun khempeuh ah taangko ding ahi hi. Samaria numeinu ngaihsut ding kisam hi. Jesuh in ama kiangah ‘pai-in la hih thu va gen in,’ a ci hi peuhmah lo a, nuntakna ahi Jesuh Khrih a ngahna hangin a lungdamna tawh Saikhar khua ah ama thu-in pai-in Jesuh’ thu a taangko ahi hi. Jesuh in Samaria numeinu taangkona kham lo hi. Ama hangin Saikhar khua mite in nuntakna mu uh hi (Jn. 4:7-26, 28-30, 39-42). Tua ahih manin lungdamna thu a nei khempeuh in suakta takin lungdamna thu gentheihna ngah hi, ci-in kimu thei hi. Hih in Pasian’ hehpihna ahi hi. Ama hehpihna hangin ama minthanna dingin lungdamna thu i genden ding hi.
Daihna (Peace) ngah ta: Hih leitung sungah daihna kingah zolo a, Pasian sung bek-ah kingah thei hi (Late 4:8; Isa. 26:3; Jn. 14:27; 1 Kor. 14:33; 2Kor. 13:11; Efe. 2:14; Fil. 4:6-7), cih pen a piangthak mi khempeuhte’ theih ahi hi. Daihna ngah i cih ciangin a pualam gal le buaina a om zongin, lungsim buaina le pautauhnate a om zongin, tuate tungah lungkham lo, pautau lo, linglawng loin kha muanna le lungmuanna neih theihna ahi hi. Na khempeuh kilekkim in kikimhualna thu zong ahi hi. Tua bang kilemna pen Pasian bekin hong pia thei hi (1Kor. 14:33). Pasian mahmah pen kilemna ahih bangin, amah in kilamdanna le kikhenna khempeuh hong gawmtuah Pa ahi hi(Efe. 2:14ff). Jesuh Khrih hangin Pasian tawh kilemkikna i ngah hi (Rom. 5:1). Tua bek tham loin Khrih’ kilemna hangin thu-ummite khat le khat kilem theihna I ngah hi (Efe. 4:3). Kha Siangtho hangin zong lungsim daihna kingah hi (Rom. 15:13).
Jesuh’ sungah i om ciangin Jesuh in eite sungah daihna hong koihsak bek tham loin daihna hong pia ngiat ahi hi (Jn. 14:27). 1 Kor. 7:15 sungah, ‘Eite in nuamtakin a nungta dingin a hong sap ahi hi (God hath called us to peace),’ ci hi. Filippi 4:7 sungah zong, Mihingte in a theihtel zawhloh Pasian’ hong piak lungsim nopna (the peace of God) in, Khrih Jesuh tawh na kipawlna uh hangin note hong lungnuamsak ding hi, ci hi. 2Kor. 13:11 sungah zong, “Kilemtakin na om un (live in peace),” ci-in Paul in gelh hi. I lungngaihkik ciangin daihna, kilemna, le nopna thu pen Pasian sung bekmah ah, a Tapa Jesuh Khrih’ sung bekmah ah om ahihna kimu thei hi. Jesuh mahmah pen kilemna, daihna le nopna kumpi le To hi ngiat ahihna tawh kizui-in ama sungah a beel mi khempeuhte zong daihna, kilemna le nopna bucing a ngah hiden ta hi.
Lungdam ko thei ta: Lungdam koh theihna lungsim pen a thupi mahmah lungsim neihna hi. Lungdam koh theihna in thahatna hong piangsak hi. I tuak le i thuaknate tungah lungdam theihna i neih leh buaina tampi kigualzo thei hi. Pasian tungah lungdam koh denna in i leitung’ buaina, haksatnate hong mangngilhsak bek tham loin tuate nawkzawh nading thahatna hong pia hi. Tua hangin Paul in, “bang bang hong piang ta leh na lungdamna uh Pasian tungah ko tawntung un (1 Thess. 5:18),” ci-in tha hong pia ahi hi. I nuntak sungah i haksatnate bekbek i tautau le haksatnate in hong zocip semsem ding a, ahi zongin tua haksatnate hangin Pasian tungah lungdam i kohkoh leh gualzawh theihna tampi i ngah semsem ding hi. Haksatna pen lungdam kohna bek tawh kigual zo thei hi.
Pasian’ sianthona hangin amah tungah lungdam ko ding (Late 30:4), Amah hoih in, hong hehpihna a tawntungin kip ahih manin ama tungah lungdam ko ding (Late 106:1), Amah in pilna le thahatna hong pia den ahih manin lungdam ko ding (Den. 2:23), Pasian’ thu kizel semsem ahih manin lungdam ko ding (Rom. 1:8), mite piangthak ahih manin lungdam ko ding (Rom. 6:17), Khrih in mawhna thahatna sungpan hong tankhia ahih manin lungdam ko ding (Rom. 7:23-25), Pasian in thu-ummite tungah ama hehpihna hongpia ahih manin lungdam ko ding (1 Kor. 1:4), Pasian in eite sihna tungah gualzawh theihna vang hong pia ahih manin lungdam ko ding (1 Kor. 15:57), Mun khempeuh ah Khrih’ thu kizelhsak theihna hangin lungdam ko ding (2 Kor. 2:14), thu-ummite in Khrih’ tungah kinna/ cihtakna neih manin lungdam ko ding (2 Kor. 8:16), A manphatna a kigen zo lo Pasian’ thupha hangin lungdam ko ding (2 Kor. 9:15), Pasian’ thu ngai in a sang mite hangin lungdam ko ding (1 Thess. 2:13), Thu-ummite upna sung khang semsem in khat le khat a ki-itna hangin lungdam ko ding (2 Thess. 1:3), Khrih’ vangliatna le ama’ gam hangin lungdam ko ding (Mang. 11:17),[182] Topa pen a lian pen Pasian ahihna hang le pasian khempeuh tungah Kumpi lianpa ahihna hangin lungdam ko ding (Late 95:3) hi.
I pianthak ciangin Pasian tungah i lungdam koh ding tam semsem a, i hihna khempeuh pen i lungdam kohna vive ahi hi. Tu-in, Eite a hong hu, a hong honkhiapa tungah lungdamna la sa ni. Ama omna-ah lungdamna ko-in pai ni. Phatna late, ama tungah lungdam takin sa ni (Late 95:1-2). Pasian’ hehpihna bekin eite in lungdam koh theihna thupha a ngah ihi hi. Pasian hang bekin eite in lungdamna a ngahte ihi hi. Ama lungdam huaina thute tel semsem, thei semsem le ama’ lungdamna thute a ngah dente i hihna tawh amah tungah lungdam ko den ni.
175 Warren W. Wiersbe, Be Ready, Myanmar Translation by the Christian Media Center of Yangon, 153.
176 Warren W. Wiersbe, Be Right, 72.
177 Warren W. Wiersbe, Be Ready, 186, 194.
178 Warren W. Wiersbe, Be Ready, 155
179 William MacDonald, True Discipleship, 39..
180 Rick Warren, The Purpose Driven Life (Myanmar), (Yangon: Myanmar Campus Cursade for Christ), 152-153.
181 Warren W. Wiersbe, Be Ready, 94.
182 John F. MacArthur, Jr., The Master’s Plan for the Church (Maharashtra: Grace to India, Yangon: Hebron Printing Press, 2000), 43-44.

