JESUH IN NA LIANPI HONG SEPSAK HI-2
Agelh ~ Kap Za Khai (Photoh)
‘Jesuh in ‘Man khinta hi,’ a cih khit ciangin a lu
puksukin a sita hi.’
Johan 19:30
Azom……
d. Kilemkikna (Reconciliation)
Kilemkikna thu bulpi in Pasian leh mihing kikal kilemna ahi hi. Pasian kiangpan paikhia in lam a pialsa mi pen Jesuh Khrih in Pasian tawh kikopkiksak, kizop kiksakna ahi hi. Mawhna in Pasian leh mite gal hong suaksak hi (Isaiah 59:1-2; Kol. 1:21-22; James 4:4). Khrih tungtawnin tua kigalbawlna leh Pasian hehna kihemkhia hi (Rom 5:10). Tua ahih manin kilemkikna i cih ciangin Pasian in amah tawh kikal-a om kideina ahi mawhna a hepkhiatna tawh kilemna piangsak in mite tatkhiatna hong ngahsak hi. Kilemkikna sungah khen nih om hi. Khen khatna-ah, tatkhiat i hih theih nading leh i upna in mite Pasian lam-ah hong kilemkiksakna hi (2 Kor. 5:18a, 19a) a, tua pen hong kipia leptuahna ahi hi. Khen nihna-ah i up cianga a kingah lian ahi Pasian tawh i kilemna hi (2 Kor. 5:18b, 19b) a, tua pen tuahkhak kilemna ahi hi.[32]
Thuciam Lui hun lai-in kilemkikna pen ganhing sisan tawh kibawl hi (Siam. 6:30; 16:20; Eze. 45:20). Thuciam Thak genna bang hi leh kilemkikna cih pen ‘kikhel vilvelna’ (2Kor, 5:18-19), ‘dinmun khat pan adang khat-ah kikhelna’ (Efe. 2:16; Kol. 1:20, 22) hi. Tua ahih manin kilemkikna i cih ciangin mi khat ahih keileh na khat pen a kisam dinmun-ah kikoih kik, om sakkik (cf. Rom 5:6-11), [33] mawhna sungah a puksa mite phongkik, munhoih mun kician ah puakkik, kilemna ah khawlsak cihte leh Pasian sungah nuntakna thak tawh a kalsuan theih nadingin a gamtat luheknate puahpha sak-in Pasian tawh kilemna bawlsak cihna ahi hi.[34]
“Pasian in mite’ mawhnate ngaihsun nawn loin, Khrih hangin leitung mi khempeuh leh amah kilemin hong bawl a, tua kilemna thu a gen dingin kote hong seh hi (2 Kor. 5:19).”
Kilemkikna-ah Pasian leh leitung mawhneite a kilemkik nadingin a sem pen Pasian mah hi a, amahmah in eite tawh kilemna hong bawl in a mahmah pen kilemna ahi hi (2 Kor. 5:19-20). Jesuh Khrih hong sihna hangin hih leitung leh Pasian kizopna kikhel hi. Kigal neihna, Kilang neihna, kimawhsakna cihte om nawnlo hi. Jesuh Khrih sihna hangin a beisa hun lai-in a kikhen vilvel ahi Pasian leh mihing kikal kizopna pen nidang a ngei (Eden huan sunga Adam leh Eve-te mawhna sungah a puk ma-in amau leh Pasian tawh kizopdan) hong bang kik hi. Mi khat peuhpeuh in Jesuh sihna thei in a manphatna a up takciangin amah pen Pasian tawh a kilemkik hong suak hi. A huathuainate beisiang in Pasian tawh kilawmtatna khang semsem in no suak semsem hi.[35]
Tuahun lai-in Khrih tawh na kikhen uh a, Pasian teel Israel minamte hi loin a pualam mite na hi uh hi. Pasian in ama mite tungah piak ding a ciam thute zong a ngah dingte na hi kei uh a, Pasian a nei lo, lamet ding bangmah nei loin leitungah a om na hi uh hi. Ahi zongin a gamlapi-ah a om ngei hinapi-in tu-in Khrih Jesuh tawh na kipawlna hangun ama sihna in Pasian kiang hong tunpih hi. Khrih mahmah in Gentail mite le Jew mite pawlkhatin hong bawl ahih manin eite tungah nopsakna a hong piapa ahi hi. Hih minam nihte khenin gal a piangsak dalna pen Khrih in ama pumpi tawh a satkham hi. Amah tawh kipawlna hangin minam nihte pawlkhat a suah theih nadingin minam a dei Jew Thukham le a ngeinate khempeuh phiatin, eite pawlkhat hong suahin a hong kilemsak hi. Singlamteh tungah a sihna tawh Khrih in kilangneihna beisak a, tua singlamteh hangin minam nihte pawlkhat suahin Pasian kiang a tunpih hi. Tua hi a, Khrih in Pasian tawh a kigamla no Gentail mite tung le Pasian tawh a kinai Jew mite tungah kilem nading Lungdamna Thuhoih a hong hilh hi. Khrih hangin Jew mi le Gentail mi ah eite khempeuh, Kha Siangtho huhna tawh Pa Pasian kiangah i pai thei hi (Efe. 2:12-18).
I mawhna hangin ei leh Pasian kikal-ah mihing hihna tawh kilemna kibawl theilo hi. Ganhing sisan tawh kilemna i bawl theih hangin tua in a tawntung ading hi khin thei lo-a, eite leh Pasian kikal-ah tawntung a kimang ding kilemna hong bawlsak ding kisam hi. Pasian in maipha hong pia lo-in, amah tawh i kilawmtat theih loh ciangin, i kha lamet bei-in om a tua pen Pasian mahmah in hehpih huai hongsa ahih manin amahmah in ama Tapa tawh ei leh ama kikal-ah palai bangin zangin eite tawh kilemna hong bawl ahi hi. Tua hangin tu-in ei leh Pasian kizomkik theita in lawmta bang i kikhawl theita hi. Tua pen Pasian in Jesuh Khrih tungtawn in hong sepsak thupha ahih manin Topa min phat ni. Hallelujah!
e. Mawhmaisakna (Forgiveness)
Thuciam Thak sungah mawhmaisakna kammal pen áphesis (forgiveness) hi a, a kizatzia nam nih in kimu thei hi. A khatna kizatzia pen paikhia sak, nusia, paisan (Mk. 1:20; 10:28-29; Jn. 4:3; 16:28; 1 Kor. 7:11ff.; Rom. 1:27; Mang. 2:4), ahih kei leh nungah nusia (Mk. 1:18; Mt. 5:24; Jn. 4:28; Heb. 6:1), ahih kei leh tua bangin koih, amah bek nusia (Mk. 11:6; 14:6; Mt. 3:15; Lk. 13:8; Jn. 11:48; Sawl. 14:17), ahih kei leh phal, hisak (Mk. 1:34; 5:19; cf. Mk. 7:27; Mt. 3:14; 7:4) cih bangin kimu thei hi. Anihna kizatzia pen mawhmaisak (Matt. 18:27), mawhna kimaisak (Mk. 2:5ff.), khialhna maisak cih bangin kizang a, biakna lamin bel mawhnate maisak (Mk. 2:5ff), tatkhialhnate maisak (Matt. 6:14), khialhna maisak (Rom. 4:7), le lungsim ngaihsutna (Sawl. 8:22) maisak cih bangin kizang hi.
Mawhmaisak cih pen hehpihna mawkmawk ciang bek hi lo a, kha thu tawh kisai hehpihna ciang huam hi. Kha thu tawh kisai mawhmaisak pen Pasian kiangpan bek kingah thei hi. A kipat cil-a kipanin mihingte in Pasian’ hehna dingin a bawl masate hi napi-in tua Pasian’ hehna pen Pasian bekmah in damsak thei hi. Mihingte in mawhna le khialhna bawlden uh a, Pasian’ maipha ngahna dingin tuuno sisan tawh ahi zongin, ganhing tuamtuam sisan tawh mawhmaisakna ngah nading bawl uh hita mah leh tua pen sawt kikhom lo hi. Ahi zongin Jesuh Khrih in ama sisan tawh i mawhna tang dingin Kalvary mual tunga singlamteh tungah sihna hong thuakna tawh mihing le Pasian kikal om gal kineihna, kilem lohna, kigamlatna, Pasian’ hehna khempeuh maisakna hong ngahsak ahi hi (Matt. 26:28).
Mawhmaisak cih ciangin Pasian in mihingte’ mawhna mangngilh bawlgawp cihna hituan lo a, Jesuh Khrih’ sisan hangin i mawhnate tungah phu hong la nawn lo ding, dan hong pia nawn lo ding le, mihingte mawhnei cih thei pipi-in a ta dingin hong sang zo, amah kiangah hong kai kik zo, gamh luahza hong pia kikzo cihna hi. Hih pen eite adingin Pasian ii hong sepsak ama hong hehpihna ahi hi. Tua pen upna bek tawh kingah thei hi: Amah a um mite khempeuh in ama min hangin a mawhna uh a maina ding thu, kamsangte khempeuh in zong gen belin a neih khat uh ahi hi (Sawl. 10:43). Mawhmaisakna pen Pasian’ hong hehpihna le Khrih’ hong sihna hang bek tawh a kingah ahi hi (Efe. 1:7). Mawhmaisak pen Khrih hang bek hi (Kol. 1:14). Jesuh Khrih’ sisan hang bekin mawhmaisakna kingah hi (Heb. 9:22). Jesuh sungah i om ciangin Pasian in a beisa hun a i mawhna khempeuh zong hong maisak khin ahi hi (Kol. 2:13). Nisuahna pen nitumna panin a gamlat mah bangin i mawhna hangin gimnate eite’ kiangpanin gamlapi-ah a nilkhia hi (Late 103: 12). Eite adingin Jesuh Khrih hong sepsak mawhmaisakna in a umte adingin Pasian’ maipha ngahna, tapa za ngahna, nuntakna ngahna ahi hi. Tua pen Pasian’ hong itna, Khrih’ hong hehpihna hang bek ahi hi.
I hoihna le i manphatna hangin Pasian’ mawhmaisakna a ngah ihi kei hi. Tua pen Pasian’ hong itna le Jesuh Khrih’ hong hehpihna hang bek ahi hi. Pasian bekin mawhmaisakna a sem thei ahi hi. Eite in tua pen upna tawh maisakna i ngah hi. I ngah thupha bang zah lian ahiam cih pen kam tawh genzawh hi lo hi. Hallelujah!
e. Tapa Za Ngahna (Adoption)
Tapa za ngah cih pen Pasian in amah a um a sang mite ‘tapa in koih’ cihna hi. Hih pen Khrih sungah thu-ummite dinmunthak genna ahi hi. Tua bek tham lo-in hih kammal pen Romante ngeina pan a kila hi: ‘sungsuakta ii luah ding khempeuh pen akikem innlakta tungah a kipiakna ahi hi.’ Hih thu-ah thuli om hi: (a) A kikem innlakta in a pianna innlui-ah it nei nawn lo hi, a innkuan thak sunga om Ta taktak ii hamphatna khempeuh ngahkhin hi. (b) A pa thak ii neihlelam khempeuh a luahpa suak hi. (c) Tapa za a ngahpa ii nuntakna lui khempeuh kiphiat/hem siang hi. Gentehna in, a leiba khempeuh zong ngeina man (legally) tawh kiphiatsiang hi; leiba nei ngei vetlo bang lian in kimaisiangsak hi. (d) Thukham/khun mai-ah tapa za ngahpa pen a pa-thak ii ta taktak suak hi.[36]
Tapa za piakna cih pen Pasian in thu-ummite ta za ah koih in ama neihsa ahihna lakna hi (Rom 8:15; Gal. 3:23-26; 4:1-7; Efe. 1:5; 1 Jhn. 3:1). Hih za pen eite adingin Jesuh Khrih sihna hang bek tawh a kingah hi a, Khrih sungah upna kip a neite adingin thuman thutak ahi hi (Gal. 3:26; 4:4-5).[37] Tapa za ngahna ah thu-ummite in Pasian pen “Abba! Pa!” cih theihna tawh kizopna thak sungah lungdam uh hi (Rom 8:15; Gal 4:6).[38] Pasian ta za a ngah thu-ummite in Pasian tawh kizop theihna Kha thupha ngah uh (Rom 8:15-16) bek tham loin tu-a nuntakna-ah zong Pasian’ Kha thupha-te ngah/sang kha uh hi (Rom 8:17; Gal 4:7). Jesuh Khrih hong paikik ciangin tua thupha-te a kicing zaw leh a tamzaw in sang lai dingin kilamen hi (Rom 8:23; I Jhn. 3:2).[39]
The Westminster Catechism pulakna bang hi leh tapa za cih pen “Eite in Pasian tate leh ama innkuan hihna hamphatna i ngah nadingin Pasian in ama hong hehpihna tawh a khongin hong sepsakna” hi ci hi. Hih pen mi khat peuh innkuan in sanna hi a, pianpih thu tawh kisai lo hi. Ta za ngahna hangin i ngah hamphatnate a nuai a bang ahi hi:
1. Tapa za i ngahna hangin eite in “Pasian mite tawh minam khat hita in, Pasian innkuan sung mite” i hita hi (Efesa 2:19).
2. Sila lungsim pan leh launa panin hong suakta sak hi (Rom 8:15).
3. Pasian tawh kizom in gamh luahza ngah hi (Rom 8:17).
4. Ama thukhamte citaktak in zuih ding hi (Rom 8:29,5).
5. Patauh nuntakna panin suahtakna ngah hi (Matt. 6:25-34; 10:29-31).
6. Nulepa bangin kizopna man kingah hi (Heb. 12:5-11).
7. Mailam hun ciangzong vangliatna gamh luahkha ding (Rom 8:17; I Pet. 1:4).
8. Leitung adingin atel hak thu ahi hi (1Johan 3:1).
9. Nungzui thu-ummite tawh innkuan bangin lung kituak hi (Johan 13:34).
Pasian tapa za ngah kiciatna pen vai khempeuh ah Kha Siangtho makaihna ngahte ahi uh hi (Rom 8:14). Kha Siangtho ngahna pen tapa za ngahna ciaptehna hi (Rom 8:14; 16; Gal 4:6) a, Pasian in ama tate ama limle mel a sun dingin bawl semsem hi. Amah in thu-um mite sathau nilh in ama mi siangtho suaksak hi.[40]
“Note tungah Pasian in a hong piak a Kha Siangtho in note na lau nadingun sila-in a hong bawl hi lo a, Kha Siangtho in Pasian tate a hong suaksak ahi zaw hi. Tua Kha Siangtho mah in Pasian pen, Pa aw, Pa aw, hong ci theisak hi.” (Rom 8:15)
Mawhnei eite in Jesuh Khrih hangin tapa za ngah kik hi hang. Amah in eite dinmun thak-ah hong koihto kik a, Pasian nangawn Pa aw, Pa aw! cih sap theihna hamphatna hong pia hi. Tu-in eite pen thukham nuai-a om mite hi nawn lo-in Kha Siangtho makaihna tawh Pasian tate i hi khin ta hi. I khang in i lunggulh ngam loh ding ahi Pasian’ tate cih dinmun leh Ama gamhte luah theihna za lian-te eite in i ngah ta hi. Lungdam lo kua ta om ding ahi hiam? Hi bang hamphatna hong pia i biak Pasian min phat ni. Hallelujah!
Sanggam-te aw, Pasian in eite adingin na lianpi hong sepsak khin hi. Lungdam in a min siangtho phatciat ni. Eite mi mawkmawk lel a hong it luat manin vantung panin leitungah mi bangin hong suakkhia hi. A nuntakna leh a sisante tatkhiatna man dingin hong pia-in mawhna sungpan hong tankhia hi. Pasian thukhenna mai-ah diktansakna hong ngahsak in Pasian leh eite hong kizomsak kik in kilemna leh tapa za dongah hong ngahsak hi.
Eite’ hihna tawh sem ding hi leng bangmah piang lo ding hi. Pasian mai-ah gupna ngah ding cih thadah in a lungkim dingin zong hihzo lo ding hihang. Pasian mai-ah gamtat siangtho neih ding cih thadah mite’ etteh taak dingin zong gamta theilo hihang. Hi bangin na khempeuh ah lamet bei eite Pasian in hong mudah tuan loin hong it mahmahzaw behlap hi. Hong nawlkhin tuan loin hong angvan zawsop hi. Hong nungheisan lo-in hong lencipzaw hi. Bangmah i hih zawh lohna hong thei ahih manin amahmah in hong tatkhiatkik nading lampi zongin hong honkhia kik tazen hi. Amahmah in eite tawh kilemna hong bawl kik in hong lamto hi. A lamdang Pasian hong itna… leitungah a lamdang pen mah hi ee.
I hoihna hangin hihte hong sepsak hi kei. I pilna hangin hihte hong piak hi kei. I hih theihna hangin hihte hong geelsak hi kei. I picinna hangin hihte hong theisak hi kei. I cihtheihna hangin hihte hong neisak hi kei. Ei mahmah a hong it ngiat manin hong sepsak hi. Topa in ei adingin hih na lianpi hong sepsak hi. Kua mihing in sepzawh ding hi kei. Lungdam in amin siangtho pahtawi ni. Hallelujah!
32 Paul Enns, The Moody Handbook of Theology (Chicago: Moody Press, 1989), 324.
33 Murill F. Unger, Reconciliation: The New Unger’s Bible Dictionary, 148.
34 J. I. Packer, God’s Words (Leicester: Inter-Varsity Press, 1981), 122.
35 Stanley J. Grenz, Theology for the Community of God, 406.
36 Paul Enns, The Moody Handbook of Theology, 329. And also Nang Lyan Kap, Systematic Theology
37 Don Fleming, 348.
38 Paul Enns, 329. Nang Lyan Kap, 214.
39 Don Fleming, 348.
40 Herbert Lockyer, All the Doctrines of the Bible, 201.

