Hun Tawh Kituakin Tuiphumna leh Nekkhopna Lungngaihkikna
Agelh ~ Kap Za Khai
A diakdiak in Protestant pawlpi-te zatden ahi tuiphumna leh nekkhopna thu laigilte tulai hun luanzia tawh kituakin etphat dingin kongteel hi. Aman pen cihna hilo zaw in laigelhpa’ muhna tomcingin kikum ding hizaw hi.
Tuiphumna
Jesuh in amahmah tui kiphumna tawh amah a um mi khempeuh zong tui a kiphum nadingin lim honglak hi (Mk. 1:9-11). Tua ahih manin tui kiphumna cih pen Khrih thupiak manna hi (Matt 28:18-20). I kisikkikna hangin mawhmai sakna i ngahna lahkhiatna hi (Sawl 2:38). Kha Siangtho sungah kiphumna zong hi (I Kor 12:13). Khrih sihna hangin eite mawhna tawh kikhenna hong lak hi (Kol 3:3). Muhtheih pawlpi sungah kipawlkhopna zong hi (I Kor 12:13).
A taktakin tuiphumna in mawhna hong maisiangsak lo hi. Topa’ hehpihna leh a sisan bekin eite mawhna hong siangthosak hi. Mawhmaisakna cih pen Topa’ hehpihna tawh upna hangin i ngah thupha hi a tui kiphumna hang hi masa lo hi. Ahi zongin tui kiphumna cih pen i upna lakkhiatna (confession of faith) hi: Jesuh Khrih pen ka mawhna pan hong tan honggumpa hi ci-in i sunga muhtheih loh i upna pen Mite mai leh Pasian mai-ah muhtheih in kipho lakkhiatna, kitangkokhiatna, teci pankhiatna hi. Kammal dangin genleng tuiphumna cih pen ‘Khrih upna leh sanna’ neihna lahna hi. Johan’ tuiphumna pen kisikna tuiphumna (baptism of repentance) hi-a tua pen upna sungah lutta cihna hi (Matt 3:6; Lk 3:1-18; Jhn 1:19-28). Jesuh sihkhit nungah Pawl in tuiphumna pen Khrih tawh mawhna sungah sih khopna leh nuntakna thak-ah Khrih tawh thawhkik khopna in hong hilh hi (Kol 2:12). Mi khempeuh mawhna tawh a piangkhia vive i hi-a upna bek tawh gupna kingah thei hi (Late 51:5; Rom 3:22-23). Khristian nuntakna pen mawhna kisikkikna leh upna tawh a kipankhia thu hi-a, tua muh theih loh i sunga kipatkhiatna leh kikhelna pen mite muhtheih ahi tui kiphumna tawh i kilakkhiat ding kisam hi. Tui kiphumna in upna lo-in nuntakna thak-ah kilut theihlohna hong lak hi.
Nekkhopna
Topa Jesuh a kimatma in a nungzuiteng tawh Paisan pawi a bawlna panin Topa’ nitak an nekkhopna (The Lord’s Supper or Communion) hong piangkhia hi (Lk 22:7-20; Matt 26:17- 25; Jhn 13:21-30). Tua nitak an nekkhopna sungah Jesuh in a nungzuite tawh moh leh leenggahzu nekhawm uh hi. Tua Jesuh’ hawmkhiat moh leh leenggahzu in Jesuh’ taksa pumpi leh a sisan limlahna hi a, mawhnei mite hong gupkhiat nadingin singlamteh tungah a hong piakkhiat ama si leh sa ahi hi (Matt 26:26-28; Isa 53:4-6;10).
Jesuh sihna in thuciam lui beina leh thuciam thak kipatna hi. Tua thuciam thak pen Kha Siangtho tawh i lungsim sungah hong teengin eite gupna leh nuntakna thak hong ngahsak hi (Jer 31:31-34). Jesuh in tua lungdamna thu pen nekkhawm a bawl laitakin pulakkhia a kipsakna zong nei pah hi. Thuciam Lui teng kicing sak khin ahih manin tua mun-ah tehtheih loh Topa’ hehpihna thupha tawh a kidim ahi Jesuh kici thuciam thak hong lutta hi (Matt 26:28; I Kor 11:25).
Israel-te in Paisan pawi a bawl uh ciangin tuuno sisan hang bekin suahtakna a ngahna uh phawkciat uh hi. Khristiante in zong nekkhawm i bawl takciangin Jesuh sihna hang bek tawh eite in nuntakna a ngah i hihna phawk ding hi (I Kor 11:23- 24, 5:7). Jesuh in zong tua bangin hong vaikhak hi. Ahi zongin nekkhop i neih denna in Khrih sihna phawk nading ciang bek hi lo-in Jesuh Khrih hong paikik ding lametna zong ahi hi (Matt 26:29; Lk 22:16,18; I Kor 11:26).
Nekkhawm bawlna in eite Khrih tawh pumkhat i hihna hong lak hi. Moh nam khat, leenggahzu nam khat tawh Pawlpi lutang ahi Khrih sungah thu-ummite lung kikhat in i zatkhopna in ei leh ei bek tawh tham lo-in i To Khrih tawh pum khat i hihna hong lak hi (I Kor 10:17, 11:18-21). Nekkhawmna ah moh leh leenggahzu nekkhopna in Khrih gim thuakna leh sihna phawk nading ciang bek hilo a, Kha nuntakna sungah thu-ummite in Khrih pumpi leh a sisan kihawmkhopna zong hi. Tua pen lungdamna thu hi a, Jesuh sihna hangin i ngah thuphate lungdamna tawh san na, leh hawmkhiatkikna zong ahi hi. Kammal dangin gen leng Khrih hong piak nuntakna thak pen ei leh ei sung bek-ah kihawm lo-in midangte kiangah zong hawmkhiat ding leh amau tawh zangkhawm ding cihnopna hi.
Jesuh in “nong phawk nadingun na ne un” a cih khit ciangin “hawmkhia” in nesak hi. Jesuh’ vaikhakna leh a sepziate limtak i etciangin nekkhawmna pen kiphawkna ciang tawh khawlcip lo in kihawmkhiatna, kipiakkhiatna (sharing life) tawh kizomsuak ahihna kimu thei hi. Tua ahih manin eite in nekkhawm i bawl ciangin amah phawkna bek tawh khawlcip lo in ama pumpi leh sisan ahi lungdamna thu pen ei leh ei tungah bek tham lo-in midangte tungah zong Jesuh’ zia mah bangin i hawmkhiat ding, i nekkhop pih ding kisam hi. Khristian nuntakna pen a hawmkhia nuntakna (a sharing life) ahihna Jesuh’ nekkhawm bawlna in hong lak hi. Tuhun Pawlpi te in nekkhawm i bawl ciangin Jesuh sihna phawkna ciang bek tawh kikhawlcip den hi. Manlo cihna hilo in Jesuh’ kammal a kicingin kizui kha lo cih pulak nopna hizaw hi.
Khristian nuntakna pen tuiphumna (upna: confession of faith) tawh hong kipankhia masa a, tuakhit ciangin Khrih Pumpi sungah Khrih leh thu-ummite tawh nekkhopna, nuntak khopna, nopna, haksatna, dahna cihte thuakkhopna, hawmkhiat khopna ahi “khopna- sharing life (Communion)” sungah a kilut ahi hi. Tua pen pawlpi sungah bek tham lo-in leitung bup ah i kizelsak ding thu hi. Tua ahih manin ei Khristiante in hih tuiphumna leh nekkhopna pen pawlpi ngeina (Church Tradition) lel in ngaihsun het lo-in i nuntak pih ngiat ding thupi hi. Banghang hiam cih leh Jesuh in “nong phawk nadingun..” hong cih ciangin ngeina in sep ding cihna hilo a i nuntakna ah zuih ngiat dingin hong vaikhak ahi hi.
Reference: Don Fleming, Bible Knowledge Dictionary. Brisbane, Australia: Bridgeway Publications, 1990.

