Hun Tawh Kituakin Tuiphumna leh Nekkhopna Lungngaihkikna. Agelh ~ Kap Za Khai

Date:

Hun Tawh Kituakin Tuiphumna leh Nekkhopna Lungngaihkikna

Agelh ~ Kap Za Khai

 

A diakdiak in Protestant pawlpi-te zatden ahi tuiphumna leh nekkhopna thu laigilte tulai hun luanzia tawh kituakin etphat dingin kongteel hi. Aman pen cihna hilo zaw in laigelhpa’ muhna tomcingin kikum ding hizaw hi.​​ 

 

Tuiphumna​​ 

Jesuh in amahmah tui kiphumna tawh amah a um mi khempeuh zong tui a kiphum nadingin lim honglak hi (Mk. 1:9-11). Tua ahih manin tui kiphumna cih pen Khrih thupiak manna hi​​ (Matt 28:18-20). I kisikkikna hangin mawhmai sakna i ngahna lahkhiatna hi (Sawl 2:38). Kha Siangtho sungah kiphumna zong hi (I Kor 12:13). Khrih sihna hangin eite mawhna tawh kikhenna hong lak hi (Kol 3:3). Muhtheih pawlpi sungah kipawlkhopna zong hi (I Kor 12:13).​​ 

 

A taktakin tuiphumna in mawhna hong maisiangsak lo hi. Topa’ hehpihna leh a sisan bekin eite mawhna hong siangthosak hi. Mawhmaisakna cih pen Topa’ hehpihna tawh upna hangin i ngah thupha hi a tui kiphumna hang hi masa lo hi. Ahi zongin tui kiphumna cih pen i upna lakkhiatna​​ (confession of faith)​​ hi: Jesuh Khrih pen ka mawhna pan hong tan honggumpa hi ci-in i sunga muhtheih loh i upna pen Mite mai leh Pasian mai-ah muhtheih in kipho lakkhiatna, kitangkokhiatna, teci pankhiatna hi. Kammal dangin genleng tuiphumna cih pen​​ ‘Khrih upna leh sanna’​​ neihna lahna hi. Johan’ tuiphumna pen kisikna tuiphumna​​ (baptism of repentance)​​ hi-a tua pen upna sungah lutta cihna hi (Matt 3:6; Lk 3:1-18; Jhn 1:19-28). Jesuh sihkhit nungah Pawl in tuiphumna pen Khrih tawh mawhna sungah sih khopna leh nuntakna thak-ah Khrih tawh thawhkik khopna in hong hilh hi (Kol 2:12). Mi khempeuh mawhna tawh a piangkhia vive i hi-a upna bek tawh gupna kingah thei hi (Late 51:5; Rom 3:22-23). Khristian nuntakna pen mawhna kisikkikna leh upna tawh a kipankhia thu hi-a, tua muh theih loh i sunga kipatkhiatna leh kikhelna pen mite muhtheih ahi tui kiphumna tawh i kilakkhiat ding kisam hi. Tui kiphumna in upna lo-in nuntakna thak-ah kilut theihlohna hong lak hi.​​ 

 

Nekkhopna​​ 

Topa Jesuh a kimatma in a nungzuiteng tawh Paisan pawi a bawlna panin Topa’ nitak an nekkhopna​​ (The Lord’s Supper or Communion)​​ hong piangkhia hi (Lk 22:7-20; Matt 26:17- 25; Jhn 13:21-30). Tua nitak an nekkhopna sungah Jesuh in a nungzuite tawh moh leh leenggahzu nekhawm uh hi. Tua Jesuh’ hawmkhiat moh leh leenggahzu in Jesuh’​​ taksa pumpi leh a sisan limlahna hi a,​​ mawhnei mite hong gupkhiat nadingin singlamteh tungah a hong piakkhiat ama si leh sa ahi hi (Matt 26:26-28; Isa 53:4-6;10).​​ 

 

Jesuh sihna in thuciam lui beina leh thuciam thak kipatna hi. Tua thuciam thak pen Kha Siangtho tawh i lungsim sungah hong teengin eite gupna leh nuntakna thak hong ngahsak hi (Jer 31:31-34). Jesuh in tua lungdamna thu pen nekkhawm​​ a bawl laitakin pulakkhia a kipsakna zong nei pah hi. Thuciam Lui teng kicing sak khin ahih manin tua mun-ah tehtheih loh Topa’ hehpihna thupha tawh a kidim ahi Jesuh kici thuciam thak hong lutta hi (Matt 26:28; I Kor 11:25).​​ 

 

Israel-te in Paisan pawi a bawl uh ciangin tuuno sisan hang bekin suahtakna a ngahna uh phawkciat uh hi. Khristiante in zong nekkhawm​​ i bawl takciangin Jesuh sihna hang bek tawh eite in nuntakna a ngah i hihna phawk ding hi (I Kor 11:23- 24, 5:7). Jesuh in zong tua bangin hong vaikhak hi. Ahi zongin nekkhop i neih denna in Khrih sihna phawk nading ciang bek hi lo-in Jesuh Khrih hong paikik ding lametna zong ahi hi (Matt 26:29; Lk 22:16,18; I Kor 11:26).​​ 

 

Nekkhawm bawlna in eite Khrih tawh pumkhat i hihna hong lak hi. Moh nam khat, leenggahzu nam khat tawh Pawlpi lutang ahi Khrih sungah thu-ummite lung kikhat in i zatkhopna in ei leh ei bek tawh tham lo-in i To Khrih tawh pum khat i hihna hong lak hi (I Kor 10:17, 11:18-21). Nekkhawmna ah moh leh leenggahzu nekkhopna in Khrih gim thuakna leh sihna phawk nading ciang bek hilo a,​​ Kha nuntakna sungah thu-ummite in Khrih pumpi leh a sisan kihawmkhopna zong hi. Tua pen lungdamna thu hi a, Jesuh sihna hangin i ngah thuphate lungdamna tawh san​​ na, leh hawmkhiatkikna zong ahi hi. Kammal dangin gen leng Khrih hong piak nuntakna thak pen ei leh ei sung bek-ah kihawm lo-in midangte kiangah zong hawmkhiat ding leh amau tawh zangkhawm ding cihnopna hi.​​ 

 

Jesuh in​​ “nong phawk nadingun na ne un”​​ a cih khit ciangin​​ “hawmkhia”​​ in nesak hi. Jesuh’ vaikhakna leh a sepziate limtak i etciangin nekkhawmna pen kiphawkna ciang tawh khawlcip lo​​ in kihawmkhiatna, kipiakkhiatna​​ (sharing life)​​ tawh kizomsuak ahihna kimu thei hi. Tua ahih manin eite in nekkhawm​​ i bawl ciangin amah phawkna bek tawh khawlcip lo​​ in ama pumpi leh sisan ahi lungdamna thu pen ei leh ei tungah bek tham lo-in midangte tungah zong Jesuh’​​ zia mah bangin i hawmkhiat ding, i nekkhop pih ding kisam hi. Khristian nuntakna pen a hawmkhia nuntakna​​ (a sharing life)​​ ahihna Jesuh’ nekkhawm​​ bawlna in hong lak hi. Tuhun Pawlpi te in nekkhawm​​ i bawl ciangin Jesuh sihna phawkna ciang bek tawh kikhawlcip den hi. Manlo cihna hilo in Jesuh’ kammal a​​ kicingin kizui kha lo cih pulak nopna hizaw hi.

 

Khristian nuntakna pen tuiphumna​​ (upna: confession of faith)​​ tawh hong kipankhia masa a, tuakhit ciangin Khrih Pumpi sungah Khrih leh thu-ummite tawh nekkhopna, nuntak khopna, nopna, haksatna, dahna cihte thuakkhopna, hawmkhiat khopna ahi​​ “khopna- sharing life (Communion)”​​ sungah a kilut ahi hi. Tua pen pawlpi sungah bek tham lo-in leitung bup ah i kizelsak ding thu hi. Tua ahih manin ei Khristiante in hih tuiphumna leh nekkhopna pen pawlpi ngeina​​ (Church Tradition)​​ lel in ngaihsun het lo-in i nuntak pih ngiat ding thupi hi. Banghang hiam cih leh Jesuh in​​ “nong phawk nadingun..”​​ hong cih ciangin ngeina in sep ding cihna hilo a i nuntakna ah zuih ngiat dingin hong vaikhak ahi hi.​​ 

 

Reference:​​ Don Fleming, Bible Knowledge Dictionary. Brisbane, Australia: Bridgeway Publications, 1990.

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related