GUPKHIATNA THUBUL LI. Agelh ~ Rev. Dr Pau Khan En

Date:

GUPKHIATNA THUBUL LI

Agelh ~​​ Rev.​​ Dr​​ Pau Khan En

(4 Doctrines of Salvation)

 

Khristian Upna laigil ahi, Gupkhiatna pen Thuciam​​ thak akigelh masakna Greek kam in soteria kici a Latin kam in salva kici in tua pan in Mikang kam in salvation na na kici hi.​​ Akhiatna pen honkhia,​​ (save)​​ cihna hi. Dam sakna (healing- hotdamna, rundamnak, chandamna) hi a ci zong om hi.​​ (Alan Richardson, 1905- 1975)​​ Gupkhiatna ah thubul li om a, tua te a tomtom in i en zeuhzeuh ding hi.​​ 

 

  • SINGLAMTEH THUBUL​​ (Doctrine of Atonement)

Gupkhiatna hong kipat khiat na ding in Pasian in Singlamteh pan hong pat cilcil hi-a, tua pen APIANG TANGTHU​​ (historical fact)​​ kici hi. Tuma kum tulnih lai a​​ Jesuh kici mi khat tua singlamteh tung,​​ a hong sihna in tuni a nungta mi khat ading in bang noptuamna hong pia hiam? cih sulkan a kul ahi hi. Tua thu a na kankhia masa Mikang mite Lai Siangtho Pupi William Tyndale (1494 - 1536) in singlamteh tung a Jesuh hong sihna in Pasian leh Mihingte kigawmna PUMKHAT HIHNA​​ (atonement)​​ hong piang sak hi, ci-in tua Atonement cih kammal a na zang masa pen hipah hi.​​ 

 

Tua ATONEMENT kammal in a cihnopna sukha geih peuhmah hi. Billy Graham (1918 - 2018) bang in hoh akhiatna a ki tel semsem nading in a kammal khen suk lailai a AT-ONEMENT na ci- a, singlamteh tung ah Jesuh hong sihna hang a,​​ i ngah phattuamna hong tel sak mahmah hi.​​ 

Singlamteh tung ah​​ Jesuh hong sihna hangin bangci bang a Pasian tawh ki pumkhat thei i hi hiam? cih telkheh a genkhiat ziau ding pen ol het lo hi. Tua ahih manin Lai Siangtho thuthuk kan theologian te in hih thu a ki telcian theih​​ nading in a kiukiu pan in theory tuamtuam zang in na lakkhia uh hi. Tua te- in,​​ 

1) Pasian lungkimna​​ (Satisfaction theory)

2) Manpia a tatkhiatna​​ (Ransom theory)

3) Khrih gualzawh na​​ (Christ Victor theory).

4) Mawhlawh hong tawi sakna​​ (Penal theory)/Khrih in i mawh na dan hong thuak sak

5) Thakpat kik na​​ (Recapitulation theory)

 

Mawh nei Adam mi lui si in mithak nuntakna kipatna​​ (Gal 2:20).​​ Singlamteh hang apiang Pasian leh Mihing te kipum khatna​​ (Atonement)​​ tawh a kipan lo Gupkhiatna​​ thu pen a bucing gupkhiatna thu hi ngeilo hi. Tua ahih manin Sawltak Paul in​​ "Singlamteh tung a Khrih sihna thu longal kisialh pih ding dang ka nei kei "​​ ci tanghial hi​​ (Gal 6:14).​​ Pawlpi Kipuah phatna makai minthang Martin Luther (1483-1546) mah in lah​​ Kei, Pasian thupom a bulpi leh a laigil bel Singlamteh thu ( theologia crucis) hi​​ ci ngiat hi. Singlamteh thubul pan a pat ding a hi hi.​​ 

 

  • ​​ DIKTANNA THUBUL​​ (Doctrine of Justification)

Gupkhiatna thubul nihna pen​​ diktanna thu ahi hi. Mimawh te in Singlamteh tung a Pasian nasep a hi, Khrih sihna thu phawk in a mawhna uh kisik kik a Pasian a belh uh leh Pasian in a mawhna khempeuh uh mai sak kiuhkeuh a, ciamteh nawn kilkel lo-in mithak suah hi.​​ (2 Kor.5:17)

 

MAWH tang nawnlo in DIK TANG​​ (Justified)​​ hi. Lungsim kisuan na​​ (guilt)​​ zong lakkhiat sak hi. Gupkhiatna ngah nading in mihing lampan in kisik kikna​​ (repentance)​​ leh Khrih honpa a san ding hi- a, Pasian lam pan in bel, hehpihna​​ (grace)​​ hang bekbek in mimawh pimah​​ Dik tansak na ahi hi. Pasian in Dik a tan sak sate kua mahmah in mawh tang sak thei nawnlo hi. Tangtawng Pasian thu gualhna ah hihpen DIKTANNA THUBUL​​ (Doctrine of Justification)​​ kici hi. Khangthak hun in bel Scottish theologian John Macquarrie (1919-2007) bang in Khristian suahna, Khristian Nuntak Kipatna​​ (The beginning of Christian life)​​ na na ci taziau hi.​​ 

 

Singlamteh thubul i phawk khit ciang in hih Diktanna in a hong zuih ngeingei ding ahi hi. Tua ciang bekbek in Gupkhiatna thu hong kipan thei phing ding hi. (Rom 5:1-2) Hehpihna hang in Topa Pasian in Dik hong tang sak hi- a, Ama' diktan sak sate kuamah in mawh tang sak thei nawnlo hi. Gupkhiatna ngah na ding a Pasian hong sep sak ahi hi. (Rom.3) Hih Diktanna thubul pen Khristian nuntak kipatna, gupkhiatna ngah na ah khat vei i ngahna hi-a, khatvei i ngah tawh kicing in ngah thethu ding hilo hi.​​ 

 

Diktanna ngah a, a sunglam kikhelna pen a pualam ah Tui kiphumna​​ (Baptism)​​ tawh teci pang in lahkhiat ding ahi hi. Diktanna pen ngah thethu ngah themthum a kul loh mah bangin Tui kiphumna zong kiphum pahpah ding hilo-in khatvei kiphum pen khantawn a ding hipah hi.

 

III.​​ SIANSUAH NA THUBUL​​ (Doctrine of Sanctification)

Diktanna khat vei i ngah khit ciang in tua pen i nisim nuntakna ah nuntak pih in nisim nisim a i bawl mawhna khialhna te ki sikkik den in i kisian suah denden ding ahi​​ hi. Diktanna khat vei bek a kingah bang hi lo- in hih Siansuahna pen nisim nisim a neih denden ding ahi hi. (2 Kor. 4:12) Diktanna ah mihing te kisik kikna leh Pasian upna tungtawn in Pasian in Hehpihna​​ (Grace)​​ tawh Dik ci-in hong taangko khiat ahih​​ mah bangin hih Siansuahna thubul​​ (Doctrine of Sanctification)​​ ah zong mihing te ki sikkikna leh Pasian hong Siansuahna kigawm a,​​ Pasian tawh​​ na​​ i sep khawmna ahi hi.​​ A tung a i gensa Scottish theologian minthang John Macquarrie mah in Khristian nuntak khantohna​​ (the growth of Christian life)​​ na na ciziau hi.​​ 

 

Mikhat nuntak na ah Khristian nuntakna a kipat khit ngeingei a,​​ DIKTANNA a ngah khit nak leh bel nisim nisim in SIANSUAHNA in azuih hamtang ding hipah hi. Tua dingin zong thu um mite sung a hong kipia khol hong teendeen​​ (indwelling Holy Spirit)​​ in na hongsem ding ahi hi. (Epess 4:30) Ki siansuah nop loh na in thu um mite sung a, a teng Khasiangtho Pasian simmawhna ahi hi (Matt. 12:31) Nisim nisim in ki siansuah tohtoh ki siansuah tohtoh ding ahi hi.

 

Bangzah dong a ki siansuah toto ding hiam cih leh Khrih tawh kizom kipeh in, Ama' sung ah nungta a,​​ gah tampi gah khiat ding, midang te ading a nuntak theih ding dong in ki siansuah denden a, a khang toto Khristian nuntakna neih dong ki siansuah suah​​ ding ahi hi. A gah nei nuntak na i cih in midang te ading​​ in,​​ man nei tak a nuntakna hi. (Johan 15:1-5) Nisim nisim a,​​ ki Siansuahna Thubul​​ (Doctrine of Sanctification)​​ pen Gupkhiatna thu ah a omloh in a phamawh thubul khat ahi hi.​​ 

 

IV.​​ MINTHANNA THUBUL​​ (Doctrine of Glorification)

Gupkhiatna thu pen leitung nuntak sung ading bek leh leitung khualna bek hi lo hi. Topa Jesuh Honpa leh. Gumpa in sang in Diktanna a ngah ni a kipan in thu um mite pen leimi bek hinawn doi lo in vanmi hihna zong a ciam kholkhol ta ahi hi. Tua ahih​​ manin atung a i gen Martin Luther mah in,​​ "Khristian thu um mite pen leigam mi leh vangam mi a hi hi" (Christians are citizens of two kingdoms, both heaven and the world)​​ ci ngeu hi. Thu um mite zong leimi mah uh ahih manin khatvei ni teeiteei teh hih leitung nusia ding uh a, a leitung pumpi uh hih lei ah nusia in (1 Kor. 15:47-58) kha pumpi ahih​​ leh a bawlpa leh a neipa Pasian kiang tung in amah tawh omkhawm ding hi. (Filipi 1:23) Amah sun in amah tawh zong mel kibang lai ding hi.​​ (1 Johan 3:2)​​ 

 

Tua pen mimal leh aituam vai hi-a, leitungbuppi​​ (Universal)​​ ading in bel khatvei ni teeiteei ciang in hih leitung khanghun a nei Topa in​​ (the Lord of history)​​ a nunung pen​​ (eschaton)​​ in khang tangthu​​ (history)​​ pen phek zial bangin hong zial ding a leitung khang​​ tangthu in van tangthu hong suak ta ding hi. Diktanna ngah a nisim Siansuahna a nei khempeuh pen mongnei lo hun​​ (eternity)​​ sung ah Topa tawh mangkhawm den ding uh hi. Gupkhiatna in hih Minthanna thubul​​ (Doctrine of Glorification)​​ dong a ngim leh a kawk to ahi hi.​​ 

 

Hih a tung a thubul​​ (doctrine)​​ teng i gen diudeu khit ciangin Gupkhiatna i cih pen thubul khat bek en in a paaktawng pi a lak ding hilo-in, thubul​​ (doctrine)​​ te a li in en khawm mu khawm in san khawm dimdiam ding ahi hi. Tua ciang bek in i Gupkhiat na san pen a Bucing Gupkhiatna hong suak thei phing ding hi.​​ 

 

Asim kha mi jmkhempeuh in a telsiam ding in i Topa mah in hong hehpih ta hen!!

 

Share post:

spot_imgspot_img

Popular

More like this
Related